Παρασκευή, 31 Μαρτίου 2017

Εκπαιδευτική συνάντηση της "Πρωτοβουλίας 'Ψ': "Οι πολιτισμικές παράμετροι της ψυχικής υγείας και του ψυχικού πόνου. Η διαπολιτισμική ψυχιατρική" - Παρασκευή 7/4/2017 στις 19.00 μμ


Η επόμενη εκπαιδευτική συνάντηση της "Πρωτοβουλίας για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία" θα έχει ως θέμα :

"Οι πολιτισμικές παράμετροι της ψυχικής υγείας και του ψυχικού πόνου. Η διαπολιτισμική ψυχιατρική".


Ενα θέμα εξαιρετικά επίκαιρο, λόγω της οδύνης που βιώνουν και των ολοένα εντεινόμενων επιπτώσεων των πολυτραυματικών  εμπειριών (του πολέμου, της φυγής, του εγκλωβισμού, του στρατοπεδισμού  κλπ) στην ψυχική υγεία των προσφύγων και των μεταναστών.


Εισηγητικές παρεμβάσεις θα κάνουν η Αχαμάντ Σαγιάν και ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου. Θ΄ ακολουθήσει συζήτηση.


Η συνάντηση θα γίνει την Παρασκευή, 7 Απριλίου 2017, ώρα 19.00, στο χώρο του "Δικτύου Hearing Voices Αθήνας", στην οδό Τροίας 44 (κοντά στην πλ. Βικτωρίας).




Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία




Πέμπτη, 16 Μαρτίου 2017

Εκπαιδευτική συνάντηση της Πρωτοβουλίας 'Ψ': "Το ζήτημα των 'καταστάσεων κρίσης' στην ψυχική υγεία. Κρίση του ατόμου και κρίση του συστήματος" - Παρασκευή 24/3/17 στις 19.00 μμ



Η επόμενη εκπαιδευτική συνάντηση της "Πρωτοβουλίας για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία" θα έχει ως θέμα:
 

"Το ζήτημα των 'καταστάσεων κρίσης' στην ψυχική υγεία. Κρίση του ατόμου και κρίση του συστήματος".
Θα γίνουν σύντομες εισηγητικές παρεμβάσεις από την Κατερίνα Χατζή, την Σταυρούλα Παπαδοπούλου, τον Λυκούργο Καρατζαφέρη και τον Θόδωρο Μεγαλοοικονόμου.

Θα ακολουθήσει συζήτηση. Θα συντονίσει η Μαρία Κοντού


Η συνάντηση θα γίνει την Παρασκευή, 24/3/17, ώρα 19.00, στο χώρο του "Δικτύου Hearing Voices Αθήνας", Τροίας 44 (κοντά στην πλ. Βικτωρίας).

Δευτέρα, 6 Μαρτίου 2017

Η «διοικητική μεταρρύθμιση» στην ψυχική υγεία ως φύλλο συκής της κατασταλτικής ψυχιατρικής


Μέσα σ' ένα νομοσχέδιο «σκούπα», παγιωμένη πλέον τακτική της μνημονιακής διακυβέρνησης, φέρνει η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛΛ. τις διατάξεις για τη «μεταρρύθμιση της διοικητικής οργάνωσης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας», μια ακόμα επίπλαστη κίνηση που κυριολεκτικά ισοδυναμεί με απλό «σκούπισμα» των ερειπίων στα οποία έχει οδηγηθεί, από τις ασκούμενες πολιτικές, ο ανέκαθεν πολύπαθος αυτός χώρος.

Την ίδια στιγμή που με το τέταρτο «μνημόνιο διαρκείας» θεσμοθετούνται πολιτικές που επιδεινώνουν περαιτέρω το όποιο έδαφος έχει απομείνει, πάνω στο οποίο μπορούσε να ακουμπήσει και να στηριχτεί το στοιχειωδώς «καλώς έχειν» (η «ψυχική υγεία») του καθενός (με την περαιτέρω μείωση των συντάξεων, την επέκταση της φοροληστείας, την απελευθέρωση/ελαστικοποίηση της αγοράς εργασίας, τις χωρίς τέλος ιδιωτικοποιήσεις των «κοινών» και την απεξάρθρωση του δημόσιου), το ψυχιατρικό think tank του ΣΥΡΙΖΑ θεωρεί ή, μάλλον, προσπαθεί να μας πείσει, ότι η αρχή για την όποια αλλαγή στον διαλυμένο χώρο της ψυχικής υγείας, ή για μιαν «επανεκκίνηση» από το τέλμα της, μηδέποτε γενομένης, «ψυχιατρικής μεταρρύθμισης», είναι η «διοικητική μεταρρύθμιση».

- Χωρίς στο ελάχιστο ν' αμφισβητείται ο όλο και πιο κατασταλτικός χαρακτήρα της κυρίαρχης ψυχιατρικής, τα καθημερινά (ως επί το πλείστον αφανή) εγκλήματα που επιτελούνται στο όνομα της «θεραπείας», αλλά πρωτίστως της «προστασίας της κοινωνίας» από τους υποτίθεται «επικίνδυνους» ψυχασθενείς.

- Χωρίς καμιά νύξη για την επικρατούσα ψυχιατρική κουλτούρα και πράξη, για τη δραματική αποψίλωση των μονάδων ψυχικής υγείας από προσωπικό και υλικούς πόρους, για το όργιο των μηχανικών καθηλώσεων και του «θεραπευτικού μονόδρομου» του ψυχοφάρμακου, για την διαρκή και θεωρούμενη ως αυτονόητη (ως «αναγκαία για την θεραπεία» τους) καταπάτηση των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων, για την συνεχιζόμενη ασυδοσία των ΜΚΟ ψυχικής υγείας.

Ποτέ, ωστόσο, μια πραγματική μεταρρύθμιση δεν είχε ως αφετηρία, ως βάση, διοικητικού χαρακτήρα αλλαγές, ερήμην της καθημερινής πράξης, του τρόπου αντιμετώπισης του ψυχικά πάσχοντος ως υποκειμένου και ισότιμου συνομιλητή, με ό,τι ριζικές ανατροπές σε θεσμικό επίπεδο απαιτούνταν για την πλαισίωση και τη στήριξη αυτής της ριζικά εναλλακτικής προσέγγισης, αυτού του μετασχηματισμού των σχέσεων εξουσίας.
Παρά τις μεγάλες διαφορές τους, οι όποιες αλλαγές, μεταπολεμικά, στα συστήματα ψυχικής υγείας στην Αγγλία, στη Γαλλία και προπαντός στην Ιταλία με τον Fr. Basaglia, βασίστηκαν πάνω σε (και υποκινήθηκαν από) συγκεκριμένες εμπειρίες και πρακτικές, που είχαν ήδη δείξει το θεραπευτικό και χειραφετητικό δυναμικό τους πριν μετουσιωθούν σε νομοθετικές ρυθμίσεις.

Για να φτάσουν, φυσικά, με τη σειρά τους, να γίνουν θεσμοί εξουσίας, που θα έπρεπε και πάλι να αμφισβητηθούν- γιατί μόνο στη διαδικασία της έμπρακτης αμφισβήτησης και ριζικού μετασχηματισμού του εκάστοτε κυρίαρχου θεσμού είναι που ανοίγει ο χώρος για τον πραγματικά «θεραπευτικό παράγοντα», που είναι αδιανόητος χωρίς ελευθερία.

Οπως έχει, επίσης, δείξει η διεθνής εμπειρία, το να ξεκινάει κανείς από την «διοικητική αναδιοργάνωση» του συστήματος ήταν πάντα συνδεδεμένο με την αναπαραγωγή του υπάρχοντος συστήματος στην κατεύθυνση της απονοσοκομειοποίησης, του, νεοφιλελεύθερης κοπής, βίαιου κλεισίματος των ψυχιατρείων, με τις γνωστές συνέπειες που αυτό είχε, και έχει, διεθνώς.
Γνωρίζουμε ότι ο στόχος του κλεισίματος των εναπομεινάντων ψυχιατρείων σ' αυτή τη χώρα, χωρίς τη δημιουργία των αναγκαίων εναλλακτικών, ολοκληρωμένων και κοινοτικά βασισμένων υπηρεσιών, δεν έχει φύγει από το προσκήνιο - απλώς υλοποιείται με λιγότερο θορυβώδεις και ταχύρυθμους τρόπους απ' ό,τι πριν.

Είναι, μάλιστα, πιθανόν ότι ένα από τα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση είναι και το νομοσχέδιο αυτό, σύμφωνα και με τις αρμοδιότητες που δίνει στα Περιφερειακά Διατομεακά Συμβούλια, τα οποία, χωρίς να υπάρχει μια πολιτική ψυχικής υγείας, και πάνω στην έρημο των υπηρεσιών αυτών, θα μπορούν να αποφασίζουν για το κλείσιμο, τη συγχώνευσή τους κ.ο.κ., ανακατεύοντας κατά το δοκούν το χυλό μιας χύτρας όλο και πιο άδειας.

Η «περιφερειοποίηση», που θα είχε νόημα αν υπήρχε μια πολιτική για ένα κοινοτικά βασισμένο σύστημα ψυχικής υγείας με αντίστοιχη κουλτούρα, πόρους κ.λπ., γίνεται τώρα το άλλοθι και το όχημα του ξεφορτώματος των ευθυνών της εσαεί, από εδώ πέρα, μνημονιακής διακυβέρνησης.

Αν στοιχειωδώς, ωστόσο, οι περί την ηγεσία του υπουργείου Υγείας συντάξαντες το νομοσχέδιο ενδιαφέρονταν πραγματικά για ένα κοινοτικά βασισμένο σύστημα, αντί να αναλωθούν στη σύνταξη αυτής της «έκθεσης ιδεών» που αποτελεί αυτό το νομοσχέδιο, μήπως θα έπρεπε να σπεύσουν να ασχοληθούν με κάτι που γνωρίζουν πολύ καλά, ότι δηλαδή ένα κτίριο στην οδό Πειραιώς, κοντά στο Γκάζι, αξίας 7,3 εκατ. ευρώ, που αγοράστηκε με κονδύλια ΕΣΠΑ για να φτιάξει το ΨΝΑ ένα Κέντρο Ψυχικής Υγείας (βασική μονάδα ενός κοινοτικά βασισμένου συστήματος), αντί γι' αυτό χρησιμοποιείται εδώ και ένα χρόνο για τη στέγαση των εξωτερικών ιατρείων του ψυχιατρείου και οικοτροφείων; Και να εξασφαλίσουν ότι το κτίριο αυτό θα στεγάσει πραγματικά τη λειτουργία για την οποία αγοράστηκε, δηλαδή ενός ΚΨΥ;

Οι ανακοινώσεις που εξέδωσαν πέρσι η Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία (25/4/16) και η Πανελλαδική Συσπείρωση για την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση (6/6/16) έχουν καλύψει πλήρως τον επίπλαστο και προσχηματικό χαρακτήρα του νομοσχέδιου αυτού.

Το νομοσχέδιο μιλάει για τομεακές επιτροπές χωρίς να υπάρχει στην πράξη τομεοποίηση, με την περιοχή, π.χ., του λεκανοπεδίου των περίπου 5 εκατ. κατοίκων να διαιρείται σε μόλις έντεκα γιγαντο-τομείς (επί χάρτου, βέβαια, καθώς οι υπηρεσίες, εδώ και πάνω από 30 χρόνια που υπάρχει υποτίθεται ψυχιατρική μεταρρύθμιση, δεν λειτουργούν, και αρνούνται να λειτουργούν, σε τομεοποιημένη βάση).

Και αυτό τη στιγμή που, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, ένας Τομέας Ψυχικής Υγείας δεν μπορεί να έχει πάνω από 100.00 κατοίκους, τις ανάγκες των οποίων πρέπει να καλύπτει ένα Κέντρο Ψυχικής Υγείας και μια ψυχιατρική κλινική γενικού νοσοκομείου, από κοινού με το όλο πλέγμα των κοινοτικών υπηρεσιών που αρθρώνονται και συνδέονται με αυτές τις μονάδες.

Εξίσου επίπλαστη και προσχηματική είναι η υποτιθέμενη «φωνή» που δίνει το νομοσχέδιο στα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία και στους συλλόγους των οικογενειών, που εκπρόσωποί τους θα συμμετέχουν στις τομεακές επιτροπές. Εκτός του ότι αυτή η συμμετοχή έχει, σ' ένα βαθμό, νομοθετηθεί εδώ και λίγα χρόνια, το κυριότερο είναι ότι αυτοί οι εκπρόσωποι χρησιμοποιούνται ως διακοσμητικό στοιχείο, ως η έξωθεν καλή μαρτυρία, καθώς λόγος πραγματικός και εξουσία πραγματική ποτέ δεν τους δίδεται.

«Γιατί είναι η κυρίαρχος λόγος, ο ταυτοποιημένος με την αστική εξουσία, που διανέμει τους τρόπους, τους χρόνους και τους χώρους στους οποίους μπορούν να μιλάνε, αλλά με τους δικούς του όρους, με τη δική του γλώσσα», αυτή του κράτους και της κυρίαρχης ψυχιατρικής.

Στη βάση και της εμπειρίας από τα δύο χρόνια του ΣΥΡΙΖΑ: οι ατέρμονες συζητήσεις στις επιτροπές του Υπουργείου, πού κατέληξαν, σε ποια έμπρακτη αναγνώριση και κατοχύρωση των δικαιωμάτων, σε ποια έστω στοιχειώδη αλλαγή του «τρόπου σκέψης και πράξης» της κυρίαρχης ψυχιατρικής, σε ποια μεταρρυθμιστική πρακτική;

Προς το τέλος της «σκούπας» υπάρχει και η διάταξη για την ΑΕΜΥ ΑΕ – έναν φορέα ενδιάμεσο ανάμεσα στο δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, που θα εμπλέκεται, μεταξύ άλλων, και στη διάσωση των δομών ΜΚΟ που, για διάφορους λόγους, κλείνουν, αλλά που οι εργαζόμενοί τους θα μπορούν να συνάψουν μόνο απευθείας ατομικές συμβάσεις έργου με την ΑΕΜΥ, το πολύ για ένα χρόνο, διατηρώντας το ασφαλιστικό φορέα στον πιο ήταν, αλλά χάνοντας όλα τα δικαιώματά του, καθώς μετά, η ΑΕΜΥ θα μπορεί να προλαμβάνει όποιον και όσους θέλει, και με τους όρους που θέλει.
Ταυτόχρονα θεσμοθετείται η δυνατότητα απόσπασης υπαλλήλων του δημοσίου στην ΑΕΜΥ (με απροσδιόριστους τους όρους μισθοδοσίας και των λοιπών δικαιωμάτων, αν θα παραμείνουν αυτοί που ήταν πριν ή αν θα είναι αυτοί που ισχύουν στην ΑΕΜΥ).

Η πρακτική διάσταση στα νομοθετήματα της «πρώτη φορά αριστεράς» δεν υπάρχει στις «αριστερόμορφες» και καθαρά λεκτικές διακηρύξεις και ρυθμίσεις. Πρακτική διάσταση, δηλαδή, εφαρμογή, υπάρχει μόνο όταν αυτά πλήττουν δικαιώματα και κεκτημένα.

Και εν προκειμένω, στο χώρο της ψυχικής υγείας, η μόνη πρακτική συνέπεια που μπορεί να έχει αυτό το νομοσχέδιο για την «διοικητική μεταρρύθμιση» είναι ν΄ αποτελεί ένα βοηθητικό εργαλείο για το όπως-όπως κλείσιμο των ψυχιατρείων.

Την ίδια στιγμή που ένα άλλο νομοσχέδιο, αυτό που μόλις πρόσφατα ανακοινώθηκε και αφορά τους λεγόμενους «ακαλόγιστους» του αρ. 69 ΠΚ, είναι πιο άμεσα «πρακτικό» καθώς, πέρα από τις όποιες μεγαλόσχημες διακηρύξεις για εναλλακτικές προσεγγίσεις/ρυθμίσεις στο ζήτημα της λεγόμενης «επικινδυνότητας» και της μεταχείρισης των ανθρώπων αυτών, αυτό που εισάγει, και που είναι προς άμεση εφαρμογή, είναι αυτό που η ιερά συμμαχία ψυχιατρικής κοινότητας (δημόσιου και ΜΚΟ) και δικαστικού σώματος περιμένει με ανυπομονησία (και πιέζει) εδώ και πολύν καιρό: το «ειδικό τμήμα» (το «ειδικό κολαστήριο» θα έπρεπε από τώρα να λέγεται) για τον εγκλεισμό των «ακαταλόγιστων».

Παρ' όλο, βέβαια, που ορισμένοι καλοθελητές έτσι χαρακτηρίζουν και τα τμήματα στα οποία τώρα νοσηλεύονται/φυλάσσονται οι ασθενείς αυτοί, ως «ειδικές ψυχιατρικές πτέρυγες», ενώ είναι σε όλους γνωστό ότι τέτοια τμήματα δεν υπάρχουν στο ΨΝΑ και στο Δρομοκαΐτειο, όπου οι ασθενείς με το καθεστώς του άρ. 69 νοσηλεύονται στα τμήματα εισαγωγών όπως όλοι οι άλλοι ασθενείς.

Η αμφισβήτηση του «κυρίαρχου ψυχιατρικού παραδείγματος» και η μετάβαση πέρα από αυτό, προς μια ριζικά εναλλακτική ψυχιατρική κουλτούρα, πρακτική και οργάνωση υπηρεσιών, προφανώς δεν αφορά αυτούς που υπηρετούν την «υπάρχουσα τάξη πραγμάτων» (πολιτική, κοινωνική, θεσμική) - παρ' όλο που κατά κόρον χρησιμοποιούν τον όρο («αλλαγή παραδείγματος» κ.λπ.) ως λεκτικό πυροτέχνημα.

Είναι υπόθεση κοινωνικού κινήματος «από τα κάτω», λειτουργών ψυχικής υγείας που παλεύουν καθημερινά προς αυτή την κατεύθυνση, ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία ανεξάρτητα οργανωμένων, συλλόγων οικογενειών, κοινωνικών συλλογικοτήτων, που όχι απλώς οραματίζονται, αλλά και έμπρακτα παλεύουν προς μιαν άλλη, ριζικά εναλλακτική «κοινωνική τάξη πραγμάτων».

1/3/2017

Αστρινάκης Γιώργος, ψυχίατρος
Κοκκινάκος Γιώργος, ψυχίατρος
Μάτσα Κατερίνα, ψυχίατρος
Μεγαλοοικονόμου Θόδωρος, ψυχίατρος
Μπαϊρακτάρης Κώστας, αν. καθηγητής Ψυχολογίας ΑΠΘ





 Πηγή : "Εφημερίδα των Συντακτών"


Τρίτη, 21 Φεβρουαρίου 2017

"Νομοσχέδιο για τους «ακαταλόγιστους δράστες»: προς το καλύτερο ή το χειρότερο;" - Άρθρο του Θ. Μεγαλοοικονόμου στην "Εφημερίδα των Συντακτών"


Μ΄ ένα νομοσχέδιο, με τίτλο «Μέτρα θεραπείας ατόμων που απαλλάσσονται από την ποινή λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής», το οποίο, παρά τη σοβαρότητα και την πολυπλοκότητα του ζητήματος, τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση μόλις για μια βδομάδα, τα αρμόδια Υπουργεία (Υγείας και Δικαιοσύνης) αποφεύγουν, για μιαν ακόμη φορά, να θίξουν το πρόβλημα στη ρίζα του, επιχειρώντας μιαν απλώς νέα, πιο νομότυπη και ιδρυματικά «αποτελεσματική» διαχείρισή του. 
Μέχρι τώρα αυτό που κυριαρχεί σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση των ατόμων που έχουν διαπράξει αδίκημα, για το οποίο κρίνονται «ακαταλόγιστοι» λόγω ψυχικής (ή διανοητικής) διαταραχής, είναι μια κατάσταση πλήρους ανομίας και αυθαιρεσίας, ένα απαύγασμα αλληλοαναιρούμενων διαδικασιών ως η κανονικότητα του εν λόγω πεδίου. Οταν, πχ, ο νόμος  (αρ. 69 ΠΚ) προβλέπει ότι «το δικαστήριο διατάσσει την φύλαξη σε δημόσιο θεραπευτικό κατάστημα, εφόσον κρίνει ότι είναι επικίνδυνος για την δημόσια ασφάλεια», την ίδια στιγμή που δεν υπήρξε ποτέ το «δημόσιο θεραπευτικό κατάστημα» που, τουλάχιστον στο τυπικό μέρος, να λειτουργεί στη βάση των όρων της «φύλαξης» : οι έγκλειστοι «ακαταλόγιστοι» του αρ. 69 νοσηλεύονται στα τμήματα εισαγωγών του ψυχιατρείων από κοινού με όλους τους άλλους νοσηλευόμενους, ενώ ακόμα και το τμήμα των «ακαταλογίστων» του ΨΝΘ δεν πληροί τους όρους του, βάσει του νόμου, ειδικού «θεραπευτικού καταστήματος». Σημειωτέον ότι ο νόμος μιλάει για «φύλαξη», αλλά όχι για «θεραπεία», την οποία ακριβώς  αντιστρατεύονται οι όροι της φύλαξης.
Όταν, επομένως, δεν προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η χορήγηση θεραπευτικών αδειών στους εν λόγω εγκλείστους (πράγμα που είναι αναπόσπαστο στοιχείο της θεραπείας τους), τη στιγμή που οι περισσότεροι ψυχίατροι χορηγούν, με άτυπες διαδικασίες, αυτές τις άδειες, με αποτέλεσμα κάποιοι από αυτούς να βρεθούν στο εδώλιο ως κατηγορούμενοι γιατί απλώς έκαναν το καθήκον τους ως θεραπευτές. Να σημειωθεί εν προκειμένω ότι, βάσει της υπάρχουσας νομοθεσίας, μόνο σε δυο κατηγορίες κρατουμένων δεν επιτρέπεται η άδεια, στους ενόχους εσχάτης προδοσίας και στους «ακαταλόγιστους» του αρ. 69!!! Βέβαια, μ΄ έναν άκρως αυθαίρετο τρόπο, η εφαρμογή του μέτρου αυτού επεκτείνεται σήμερα και σε άλλες κατηγορίες, προσδιοριζόμενων ως «επικίνδυνων», κρατουμένων, αλλά δεν είναι του παρόντος. 
Μια άλλη από τις αντιφάσεις είναι η διαμονή πολλών εκ των «εγκλείστων» αυτών σε εξωνοσοκομειακές στεγαστικές δομές (ξενώνες, οικοτροφεία) ενώ δεν έχει αρθεί το μέτρο της φύλαξης - διαμένουν, δηλαδή, με απόφαση (και πολύ σωστά) του θεράποντος ψυχιάτρου και εν γνώσει των διοικήσεων των ψυχιατρείων, σε εξ’  ορισμού μη φυλασσόμενες δομές. 
Τέλος, το αρ. 70 ΠΚ που προβλέπει ότι «η φύλαξη συνεχίζεται όσο χρόνο το επιβάλει η δημόσια ασφάλεια» (δηλαδή, με απόφαση του ψυχιάτρου ή του δικαστή μπορεί ο «ακαταλόγιστος» να κάτσει και εφ΄ όρου ζωής μέσα, πολύ περισσότερο απ΄ όσο αν έπαιρνε ποινή για το αδίκημά του), επισημαίνει, επίσης, ότι «κάθε τρία έτη το δικαστήριο…. αποφασίζει αν η φύλαξη θα εξακολουθήσει» και προσθέτει ότι «το ίδιο δικαστήριο μπορεί, όμως, οποτεδήποτε, με αίτηση του εισαγγελέα ή της διεύθυνσης του καταστήματος (δηλαδή, με την γνωμάτευση του ψυχιάτρου) να διατάξει την απόλυση εκείνου που φυλάσσεται». Πολλοί, όμως, δικαστές και εισαγγελείς (αλλά και ψυχίατροι) συνηθίζουν να θυμούνται μόνο τη φράση με τα τρία χρόνια, αλλά να «ξεχνούν» το υπόλοιπο του άρθρου, με αποτέλεσμα να απορρίπτονται (ή να μην εισάγονται) υποθέσεις όταν δεν έχουν παρέλθει τουλάχιστον τα τρία χρόνια. 
Πλέον αυτών, στη διάρκεια του χρόνου, ορισμένοι, ενίοτε όλοι, οι έγκλειστοι του αρ. 69 έγιναν ανεπιθύμητοι στα ιδρύματα όπου «φυλάσσονται», είτε γιατί είναι δύσκολοι στην διαχείρισή τους (με έσχατη αιτία την απουσία κατάλληλης θεραπευτικής κουλτούρας και επαρκούς και κατάλληλα εκπαιδευμένου θεραπευτικού προσωπικού), είτε και γιατί καταλαμβάνουν, για απροσδιόριστη χρονικά περίοδο (ετών), κρεβάτια που θα μπορούσαν να διατίθενται για τις νέες εισαγωγές.
Το αίτημα «από τα κάτω» (ψυχίατροι και προσωπικό των ψυχιατρείων) και η επεξεργασία «από τα πάνω» (πανεπιστημιακοί της ψυχιατροδικαστικής και στελέχη/σύμβουλοι των διαδοχικών ηγεσιών του Υπουργείου) ήταν η δημιουργία «ειδικού χώρου» για τον εγκλεισμό τους. Όχι μια εναλλακτική προσέγγιση στην πολυπλοκότητα του προβλήματος, αλλά ένας άλλος χώρος. 

Και έρχεται τώρα αυτό το νομοσχέδιο να δώσει «απαντήσεις» σε όλα αυτά. Αυτό που κάνει, είναι, διατηρώντας την ουσία, και επί του εδάφους του υπάρχοντος συστήματος, να θεσμοθετεί δομές και διαδικασίες «διαβαθμισμένης επικινδυνότητας».
Κάποιοι ασθενείς θα εισάγονται σε «ειδικό τμήμα δημόσιου ψυχιατρικού νοσοκομείου γενικού νοσοκομείου». Εχουμε, δηλαδή, την ίδρυση «δικαστικού ψυχιατρείου», έστω με λίγες κλίνες, όπως αναφέρεται (αυτό, όμως, είναι όπως πάντα, σχετικό, γιατί όλα αυτά αρχίζουν με «λίγες» κλίνες που μετά πολλαπλασιάζονται - η ιδρυματική ιστορία είναι πολύ εύγλωττη επί του προκειμένου), καθώς, μάλιστα, θα είναι, για την λειτουργία του, υπό την εποπτεία εισαγγελέα. Ισως, μάλιστα, να επιλεγεί και η γραμμή για πολλά «μικρά» δικαστικά ψυχιατρεία, αν και λίγο δύσκολο- ίσως το πολύ δυο.

Είναι ενδιαφέρουσα η φρασεολογία του νομοσχεδίου για την στελέχωσή τους,  ότι «η θεραπευτική ομάδα αποτελείται κυρίως από ψυχιάτρους, νοσηλευτές, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς…». Το «κυρίως» τι χρειάζεται;. Μήπως θα είναι και άλλοι, δηλαδή, πρωτίστως φύλακες; Κι΄ αμέσως παρακάτω : «το διοικητικό και λοιπό προσωπικό… λαμβάνει την κατάλληλη εκπαίδευση…». Πού ακούστηκε τμήμα ψυχιατρείου (ή γενικού νοσοκομείου) με «λίγες κλίνες» (τι είναι το «λίγες» για τους συντάξαντες; πέντε, δέκα ή εκατό;) να έχει και δικό του διοικητικό προσωπικό; Αρα, για κάτι άλλο πρόκειται εδώ. Και επίσης, το «λοιπό προσωπικό», είναι αυτό που κρύβεται πίσω από το άνωθεν «κυρίως», δηλαδή, φύλακες, φρουροί κοκ; 
Κι αν υπάρχει το «ειδικό τμήμα», τότε γιατί προτείνεται εκτέλεση του μέτρου ασφαλείας και σε κανονικό ψυχιατρικό τμήμα (όπως και τώρα δηλαδή); Προφανώς αυτό θα αφορά τους πιο «διαχειρίσιμους» ασθενείς, που, όμως, σύμφωνα με την φρασεολογία του νομοσχεδίου, θα «τοποθετούνται» εκεί - δεν θα είναι για νοσηλεία (αυτονόητη όταν και για όσο χρειάζεται), αλλά για επ΄ αόριστον παραμονή, απλώς γιατί θα είναι πιο «καλοί και ευπειθείς». 
Τέλος, υπάρχει το «κερασάκι», η δυνατότητα για υποχρεωτική θεραπεία και ψυχιατρική παρακολούθηση, στα εξωτερικά Ιατρεία, από Κέντρο Ψυχικής Υγείας, ή Κινητή Μονάδα. Με τη λογική του εξωτερικού ιατρείου (με την μερικότητα της αντιμετώπισης των αναγκών  που την διακρίνει, τον συνταγογραφικό της χαρακτήρα κλπ) τελείως ανεπαρκή - όχι μόνο γι΄ αυτές τις περιπτώσεις, αλλά και για το είδος της φροντίδας που προσφέρεται στην κανονική «πελατεία» του. Με τα ΚΨΥ, που θα ήταν η ενδεδειγμένη λύση - στο βαθμό που θα έκαναν ολοκληρωμένη κοινοτική φροντίδα - να είναι από ανύπαρκτα έως άκρως υποστελεχωμένα και υπολειτουργικά. Και τις Κινητές Μονάδες, που ανήκουν όλες σχεδόν σε ΜΚΟ, να είναι, επίσης,  υποστελεχωμένες,  με επισκέψεις που ενίοτε, σε κάποια μέρη, μπορεί να φτάσουν να γίνονται μόλις μια φορά το μήνα. 
Είναι τελείως ασαφές με ποια κριτήρια θα επιλέγεται το είδος της δομής για την εκτέλεση του μέτρου ασφάλειας (αν και είναι προφανές ότι έχει να κάνει με το πόσο «επικίνδυνος» και «δύσκολος» κρίνεται ο «δράστης»), αλλά σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με το άρθρο 12 του νομοσχέδιου, είναι ο εισαγγελέας που επιλέγει όχι μόνο την πιο κοντινή στον τόπο κατοικίας, αλλά και αυτήν που «κρίνεται καταλληλότερη».
Υπάρχει η πρόβλεψη ότι θα μπορεί ο εγκλεισμός στο «ειδικό τμήμα» στο νοσοκομείο να αντικαθίσταται από την «υποχρεωτική θεραπεία» εκτός (αν και δεν φαίνεται κάπου ότι αυτό θα μπορούσε να κριθεί από την αρχή ως το πιο κατάλληλο μέτρο), ενώ το μόνο θετικό στο όλο νομοσχέδιο είναι ότι, επιτέλους, θα μπορούν να δίνονται θεραπευτικές άδειες - αν και, ακόμα και εδώ, υπάρχει ο άνωθεν έλεγχος, καθώς η χορηγούμενη άδεια θα πρέπει να τίθεται υπόψιν του αρμόδιου εισαγγελέα. 
Αυτές οι διατάξεις καταλήγουν, ωστόσο, να λειτουργούν εξωραϊστικά καθώς έρχονται να συνοδέψουν μια πρωτοφανή κατασταλτική πολιτική που εισάγεται για πρώτη φορά μέσω νομοθεσίας. Για πρώτη φορά, δηλαδή, αναφέρεται σε νόμο η έγκριση της πρακτικής της μηχανικής καθήλωσης και της απομόνωσης, με όλα τα προσχηματικά περιτυλίγματα περί τήρησης πρωτοκόλλου, ως η έσχατη λύση κλπ. Οπως μάλιστα προβλέπεται στο άρθρο 11, το «ειδικό τμήμα» θα «διαθέτει την κατάλληλη υλικοτεχνική υποδομή και εξοπλισμό…».
Γνωρίζουμε πώς τηρούνται τα πρωτόκολλα σε όλες τις ψυχιατρικές μονάδες νοσηλείας (και όχι μόνο), με τον γιατρό, ενίοτε, απλώς να υπογράφει διεκπεραιωτικά την ανανέωση της εντολής για καθήλωση, με τις εντολές για τη τέλεσή της από τηλεφώνου, με τους όχι σπάνιους θανάτους μηχανικά καθηλωμένων ασθενών-των οποίων η αιτία θανάτου είναι η μηχανική καθήλωση. Υπήρξε, πρόσφατα, τέτοιο περιστατικό στο Δαφνί. Γνωρίζουμε, επίσης, για ασθενή του αρ. 69 επί μήνες καθηλωμένο.

Είναι αυτή η πάγια, συστατική της φύσης της, πρακτική μιας κυρίαρχης ψυχιατρικής, που ποτέ δεν μεταρρυθμίστηκε και ποτέ δεν άλλαξε - πρακτική η οποία εφαρμόζεται σε ένα μεγάλο ποσοστό των καθημερινά εισαγόμενων στις ψυχιατρικές μονάδες για νοσηλεία, που σε ποσοστό πάνω από 60% είναι ακούσια νοσηλευόμενοι (αν και, ενίοτε, ακόμα και εκούσιοι καθηλώνονται). Τώρα έχουμε και την πρώτη νομοθετικού χαρακτήρα επιδοκιμασία αυτών των βάρβαρων πρακτικών – όταν, πχ, υπάρχουν εναλλακτικά  παραδείγματα, όπως η περίπτωση της νομαρχίας Friuli-Venezia-Giulia στην Ιταλία, που εξέδωσε πρόσφατα οδηγία για κατάργηση των μηχανικών καθηλώσεων σε όλες τις νοσοκομειακές και προνοιακές μονάδες. Δε λέμε να γίνουμε «Τεργέστη», αλλά, τουλάχιστον, ας μη κατοχυρώνουμε νομοθετικά αυτές τις πρακτικές. Το ότι το κάνουμε, σημαίνει ότι υπάρχει μια πολιτική προς αυτή την κατεύθυνση. Μια πολιτική που συγκροτείται σωρεύοντας ως υλικά της αδιέξοδες και απελπιστικές καταστάσεις μέσα στα ψυχιατρεία και τα κάνει νόμους, δίνοντας νομική υπόσταση και κατοχύρωση στην βαρβαρότητα που ασκείται καθημερινά - αντί να επιδιώκει την επινόηση, την έμπρακτη άσκηση και την νομοθέτηση εναλλακτικών απαντήσεων, που υπάρχουν.  
Η γραμμή στην οποία κινείται το νομοσχέδιο γίνεται ακόμα πιο αποκρουστική όταν αναφέρεται, στο άρθρο 16, στη στείρωση και στη λοβοτομή, για τις οποίες λέει ότι «απαγορεύονται απολύτως… όπως και άλλες ανάλογες θεραπείες και επεμβάσεις οι οποίες προκαλούν μη αναστρέψιμες καταστάσεις στην υγεία του ατόμου, κυρίως όταν αυτό δεν είναι ικανό να δώσει ελεύθερη συναίνεση κατόπιν ενημέρωσης». Δηλαδή, μπορεί το άτομο να επιλέξει τη λοβοτομή ή τη στείρωση, που, κατά τους νομοθέτες, μπορούν να γίνονται, είναι νόμιμες επεμβάσεις, αρκεί να το άτομο να το θέλει. Να υπάρχει “informed consent”. Από τη μια, το νομοσχέδιο αποδέχεται αυτές τις δολοφονικές πρακτικές ως νόμιμες ιατρικές πρακτικές και, από την άλλη, αφήνει, τάχατες, την ευθύνη επιλογής στον ασθενή, που γνωρίζουμε κάτω από ποιές συνθήκες μπορεί να βρίσκεται και να αποφασίζει στο ως άνω περιγραφόμενο «ειδικό τμήμα» (και όχι μόνο σ΄ αυτό) και πώς, ταυτόχρονα, του αποσπάται το «informed consent” - όχι μόνο γι΄ αυτό αλλά και για πολλά πράγματα. 
Οπως ήδη ειπώθηκε, το νομοσχέδιο αυτό δεν κάνει άλλο από το να προσπαθεί να κανονικοποιήσει την υπάρχουσα ανομία δίνοντάς της νομική υπόσταση, κάνοντας την ανομία νόμιμη,  με τις όποιες εκσυγχρονιστικές διατάξεις και κυρίως φράσεις ως απλό σερβίρισμα μιας πιο ασφυκτικής διαχείρισης αυτού που κοινωνικά κατασκευάζεται ως «επικινδυνότητα» - ως ιδιότητα του ατόμου και όχι ως αυτού που πραγματικά είναι : προϊόν κοινωνικών σχέσεων, μιας κατάστασης και όχι του ατόμου. Μοιάζει να μιμείται, αλλά με τα γνωστά ελληνικά δεδομένα, από τη μια, το βρετανικό μοντέλο με τις δομές «διαβαθμισμένης επικινδυνότητας» (high security, medium security, low security) και, από την άλλη, να εισάγει την δυνατότητα υποχρεωτικής θεραπείας στην κοινότητα, περισσότερο ως λεκτική συνοδεία πιο κλειστών και κατασταλτικών θεσμών, όπως το «ειδικό τμήμα». 
Παρόλο που θέτει ανώτατο όριο χρονικής διάρκειας για το μέτρο ασφάλειας, αυτό θα μπορεί να ανανεώνεται ανάλογα με την εκάστοτε δικαστική απόφαση (αλλά αυτό δεν γίνεται, στην πράξη, και τώρα;) και να συνεχίζεται επ΄ άπειρον, έστω και υπό την μορφή των κανονισμών της «υποχρεωτικής θεραπείας». 
Ακόμα και σε αυτούς που κρίνονται με μειωμένο καταλογισμό, προβλέπεται, στο βαθμό που δεν υπάρχει αναστολή εκτέλεσης της ποινής, η παραμονή τους στο γνωστό «ψυχιατρείο» του Κορυδαλλού, ενώ δεν προβλέπεται η εκτέλεση της ποινής τους με εναλλακτικούς τρόπους, εκτός των φυλακών (πόσο μάλλον για τους «ακαταλόγιστους»). Οταν υπάρχει αναστολή εκτέλεσης της ποινής, θα μπορεί να βρεθούν στις δομές που θα υπάρχουν για τους «ακαταλόγιστους», στο βαθμό που κρίνονται (και πόσο) «επικίνδυνοι». Η μέχρι τώρα εμπειρία από τις ασκούμενες πρακτικές είναι ότι πολλοί με μερικό καταλογισμό, που μπαίνουν στο ψυχιατρείο του Κορυδαλλού, αποφυλακίζονται, όταν λήξει η ποινή τους, από αυτό και πετιούνται στο δρόμο. Δεν φαίνεται ν΄ αλλάζει κάτι επί του πρακτέου με το νέο νομοσχέδιο. 
Φυσικά, το νομοσχέδιο δεν ακουμπάει το ζήτημα από το οποίο θα έπρεπε να ξεκινήσει όποιο εγχείρημα θα αποσκοπούσε ν΄ αλλάξει, έστω και στο ελάχιστο, την υπάρχουσα κατάσταση. Και αυτό αφορά την εννοιολογική αποδόμηση (καθώς και των θεσμικών συμπαρομαρτούντων) της «επικινδυνότητας», της ανικανότητας και του «ακαταλόγιστου». Η όποια αλλαγή στο εν λόγω πεδίο μπορεί να αποχτήσει ουσιαστική βάση μόνο στο βαθμό που αμφισβητείται το «ακαταλόγιστο» ως μια μορφή απο-υποκειμενοποίησης του ψυχικά πάσχοντος ατόμου. Μπορούμε να μιλάμε το πολύ για «μερικό καταλογισμό», αλλά το «ακαταλόγιστο» δεν θα έπρεπε ν΄ ανήκει στην ψυχιατρική. Μπορεί να υπάρχει σε μιαν οργανική εγκεφαλική βλάβη, σε μια συγχυτική κατάσταση του προσώπου, βιολογικής αρχής, αλλά όχι στην ψυχική αρρώστια. 
Μάλιστα, σ΄ αυτή την κατεύθυνση, ουσιαστικό ρόλο παίζει ο τρόπος που γίνονται και συντάσσονται οι πραγματογνωμοσύνες - κάτι στο οποίο δεν γίνεται καμιά αναφορά στο νομοσχέδιο, αν και είναι στη βάση αυτών που καθορίζεται η τύχη του ατόμου. Θα αναφέρονται, ως συνήθως, απλώς στην αφηρημένη οντότητα μιας διάγνωσης που εξηγεί τα πάντα, στη βάση του κοινωνικού (αλλά και ψυχιατρικού) στερεότυπου μιας (ανύπαρκτης) γραμμικής σχέσης ανάμεσα στην ψυχική αρρώστια και την επικινδυνότητα, ή σε μια ιστορία ενός υποκειμένου αναπάντητων αναγκών και αγνοημένων δικαιωμάτων;
Στη βάση των ανωτέρω, η αναγνώριση του ψυχικά πάσχοντος δράστη ως υποκειμένου με πλήρη δικαιώματα, μεταξύ άλλων και του δικαιώματος να σταθεί μπροστά στο δικαστήριο και να κριθεί για την όποια πράξη του, η εισαγωγή και η συγκεκριμένη εφαρμογή των εναλλακτικών (εκτός φυλακής) ποινών, συνδέεται όχι με καταστήματα κράτησης (με συνθήκες που, όπως έχει δείξει η εμπειρία, καταλήγουν πάντα χειρότερα από φυλακές), αλλά με τη δημιουργία κοινοτικά βασισμένων υπηρεσιών ψυχικής υγείας που θα μπορέσουν να τον ακούσουν, να διατρέξουν την ιστορική του διαδρομή, να κατανοήσουν και να απαντήσουν στις ανάγκες του, αναλαμβάνοντας με ολοκληρωμένο τρόπο την θεραπευτική του φροντίδα - με την υποχρεωτική, όσο διαρκεί το «μέτρο ασφάλειας», εφαρμογή της. Μια μορφή επιτηρούμενης ελευθερίας συνδεδεμένης μ΄ ένα θεραπευτικό πρόγραμμα. 
Αλλά αυτό θα προϋπέθετε την ριζική αμφισβήτηση του κυρίαρχου ψυχιατρικού παραδείγματος, και ταυτόχρονα του τρόπου συγκρότησης και λειτουργίας του ποινικού/δικαστικού συστήματος, η «ιερά συμμαχία» των οποίων δεν μπορεί να υπάρξει, εν προκειμένω, χωρίς τον κεντρικό χαρακτήρα του «ειδικού τμήματος». 
Με το ψυχιατρείο του Κορυδαλλού, μετά την «αναβάθμισή» του με την ένταξή του στο ΕΣΥ, ν΄ αποτελεί έναν πολύ πιθανό, και ταυτόχρονα πολύ οικονομικό, προορισμό. 

*ψυχίατρος

Πηγή: efsyn.gr




"Λέρος-Μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής ψυχιατρικής" του Θ. Μεγαλοοικονόμου: Εκδήλωση-συζήτηση στο Δημαρχείο Χαϊδαρίου, 3 Μαρτίου στις 7μμ




Δευτέρα, 6 Φεβρουαρίου 2017

Εκπαιδευτική συνάντηση της "Πρωτοβουλίας για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία", με θέμα: "Εμπειρία και βίωμα της ψυχικής οδύνης και η μετατροπή της σε σύμπτωμα, σημείο, σύνδρομο, νόσο" - Παρασκευή 17 Φεβρουαρίου στις 19.00 μ.μ στο Ηearing Voices Αθήνας



Η επόμενη εκπαιδευτική συνάντηση της "Πρωτοβουλίας για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία", με θέμα:

Εμπειρία και βίωμα της ψυχικής οδύνης και η μετατροπή της σε σύμπτωμα, σημείο, σύνδρομο, νόσο. Ιστορία των ταξινομικών συστημάτων της ψυχιατρικής. (Τι έρχεται πρώτα, ο άνθρωπος ή η αρρώστια;).

θα γίνει την Παρασκευή 17 Φεβρουαρίου 2017 στις 19.00-21.00, στο χώρο του Δικτύου Hearing Voices Αθήνας, στην οδό Τροίας 44 (κοντά στην πλ. Βικτωρίας). Μαζί θα παρακολουθήσουμε και θα συζητήσουμε με αφορμή το 25λέπτο ντοκτυμαντέρ με τίτλο: «Η ζωή μου με τις φωνές», ένα 25λεπτο animation που μας αφηγείται την ιστορία ανάρρωσης του Peter Bullimore. Στις δυο ώρες που θα συναντηθούμε στόχος μας είναι να ανοίξει μια συζήτηση πέρα από τη μονοδιάστατη θεώρηση της ανάρρωσης ως «ύφεσης της συμπτωματολογίας», που συνήθως περνάει μέσα από τη συμμόρφωση του «ασθενούς» με τις οδηγίες για τη λήψη της φαρμακευτικής αγωγής και την επιστροφή του στην πραγματικότητα των ειδικών. Η ανάρρωση ως μια πολυεπίπεδη διαδικασία μπορεί να νοηματοδοτηθεί διαφορετικά από τον καθένα μας. Αυτό δε σημαίνει ότι η ανάρρωση συμβαίνει στο κενό εκτός του κοινωνικού πλαισίου. Αντίθετα, όπως αναφέρει και ο Ron Coleman, μπορεί να αποτελεί μια απελευθερωτική εμπειρία μέσα από την πολιτικοποίηση του υποκειμένου εντός του ευρύτερου κοινωνικού πλαισίου.

Τα ερωτήματα είναι πολλά και δε φιλοδοξούμε να τα απαντήσουμε. Άραγε ποια σημασία μπορεί να έχει για τον άνθρωπο με ψυχιατρική εμπειρία το να διεκδικήσει και να ξανακερδίσει την ιστορία του; Τι σημασία μπορεί να έχει η ανάγνωση της ιστορίας αυτής πέρα από το επίπεδο της ψυχοπαθολογίας και μιας απλοποιητικής διαδικασίας εκτίμησης της σοβαρότητας της νόσου και της ενδεχόμενης επικινδυνότητας; Το να ξανακερδίσει κανείς το δικαίωμα να μιλήσει για την ιστορία του και να αμφισβητήσει την κακοποιητική στάση των ΜΜΕ με την αναπαραγωγή στερεοτυπικών σχημάτων περί «επικίνδυνης νόσου» είναι άραγε μια χειραφετική διαδικασία; Το να διεκδικήσει κανείς τα δικαιώματα του εντός και εκτός των ψυχιατρικών θεσμών είναι άραγε μια διαδικασία ανάρρωσης; Κι΄ ακόμα, τι σημαίνει και πώς τίθεται η διεκδίκηση των δικαιωμάτων και η διαδικασία της ανάρρωσης σήμερα, μέσα στις συνθήκες της κατακλυσμικής οικονομικής κρίσης και της ολομέτωπης επίθεσης στα βασικά δικαιώματα, στο σύστημα των υπηρεσιών, στην ίδια τη ζωή μας;




AWAΥ WITH VOICES


"Η ζωή μου με τις φωνές" 
ή
¨Άκου τις φωνές μου για να καταλάβεις την τρέλα μου" 


Από το οπισθόφυλλο του DVD: 

Μια δυνατή ιστορία ζωής στο χείλος του 20ού αιώνα που μας μεταφέρει στην αγάπη και τα πλούτη, στη θλίψη και στην απόγνωση και τελικά στην ανάρρωση. Μια ιστορία που αγγίζει πολλές χορδές. Η εικονογραφημένη αφήγηση της ιστορίας του Peter μας συνεπαίρνει με τα πάνω και τα κάτω της τρέλας του. Είναι μια αφήγηση γεμάτη σκαμπανεβάσματα που άλλοτε μας κάνει να γελάμε και άλλοτε να κλαίμε.



Παραγωγή: Rossie Τate Oxford Press 

Την επιμέλεια και τον υποτιτλισμό του DVD στα ελληνικά ανέλαβαν μέλη του Δικτύου των Ανθρώπων που Ακούνε Φωνές στην Αθήνα. Εξάλλου και η δημιουργία του δικτύου στηρίχθηκε στην ανιδιοτελή προσφορά του Peter που όλα αυτά τα χρόνια συνδράμει τις προσπάθειες μας με κάθε πρόσφορο μέσο. Με τη σύμφωνη γνώμη του Peter τα όποια έσοδα από το DVD διατίθενται για τις ανάγκες του δικτύου. 



Δίκτυο των Ανθρώπων που Ακούνε Φωνές Αθήνας

  

mailto: athinahvsynantisi@gmail.com


Ιστοσελίδα: www.hearingvoices.gr 


Περισσότερες πληροφορίες για το DVD και την ιστορία του Peter :https://mentalhealthrecovery.omeka.net/exhibits/show/peter-bullimore/about-peter-s-pages/peter-s-life-story-on-film




 


"Λέρος-Μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής ψυχιατρικής" του Θ. Μεγαλοοικονόμου - Παρουσίαση βιβλίου: Παρασκευή 10 Φεβρουαρίου στις 7 μ.μ. στο Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων