Η Ελευθερία είναι θεραπευτική. Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: 27/6/2025, στις 19.30, στο Κηπάκι της Τσαμαδού

 

Την επόμενη Παρασκευή, στο Κηπάκι της Τσαμαδού στα Εξάρχεια, θα γίνει η παρουσίαση του βιβλίου που κυκλοφορεί από τις ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΔΕΛΦΩΝ, με τις ομιλίες από την εκδήλωση που διοργάνωσε η Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Franco Basaglia. 

 

Επιπλέον, θα μεταφερθεί η εμπειρία της ομάδας που πρόσφατα επισκέφθηκε την Τεργέστη και ξεναγήθηκε στις κοινοτικές ψυχιατρικές υπηρεσίες εκεί.

 

 

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ 

Διήμερο Εκδηλώσεων για την Ψυχική Υγεία: 31 Μαΐου-1 Ιουνίου 2025

 

 

 

Σάββατο 31 Μαΐου 2025, 19:00

Από τις κριτικές στην ψυχολογία στις κριτικές ψυχολογίες

στο χώρο της Πρωτοβουλίας για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία,

Αιθαλίδου 11 (κοντά στο μετρό του Αγίου Ιωάννη)

Η συζήτηση για την ψυχιατρική βία και την αντι-ψυχιατρική, μία από τις βασικές συνιστώσες της κινηματικής μας ιστορίας είναι ακόμα ανοιχτή. Την κρατάμε ανοιχτή πλάι στις αντικαπιταλιστικές μας συζητήσεις από ταξική, έμφυλη ή αντιιμπεριαλιστική σκοπιά. Την κρατάμε ανοιχτή με λόγο και δράση για να υπερασπιστούμε και να επανοικειοποιηθούμε την «τρέλα» μας, για να αντισταθούμε και να απελευθερωθούμε από τα κελιά της ψυχολογικοποίησης ή και της ψυχιατρικοποίησης της ανυπακοής μας.

Πιάνοντας το νήμα από εκεί καλούμε στην εκδήλωση-συζήτηση "Από τις κριτικές στην ψυχολογία στις κριτικές ψυχολογίες" με κεντρικό ερώτημα ποιες (θα μπορούσαν να) είναι οι κριτικές στην ψυχολογία και οι κριτικές ψυχολογίες από τις διαφορετικές κοινωνικές θέσεις/ σκοπιές (έμφυλες, ταξικές, εργατικές, πολιτικές, εργασιακές / επαγγελματικές, κ.α.) από τις οποίες συμμετέχουμε στον κόσμο ως υποκείμενα; Ένα ερώτημα που περισσότερο από ποτέ φαίνεται να αφορά την καθημερινή μας επιβίωση στην σύγχρονη καπιταλιστική αναδιάρθρωση όπου η ψυχολογικοποίηση, η ψυχοθεραπεία, η αυτοβελτίωση, η αυτοπραγμάτωση αλλά και οι σύγχρονες ψυχολογικές πρακτικές εργασιακού μάνατζμεντ και διαχείρισης κοινωνικών κρίσεων επιβάλλονται άμεσα ή έμμεσα και προσδιορίζουν όλο και περισσότερο τον νου, το συναίσθημα και την δράση μας.

Ζητούμενο για εμάς σε αυτή την συζήτηση δεν είναι τόσο να προτείνουμε εναλλακτικές ψυχολογικές προσεγγίσεις (που πιθανότατα να έρχονται και «από τα πάνω»), παρά η σύγχρονη αναγκαιότητα να κατανοήσουμε τις καθημερινές αντιφάσεις, τις δυνατότητες και τους περιορισμούς μας. Ζητούμενο για εμάς είναι η έναρξη μιας (πολιτικής) ζύμωσης για να αρθρώσουμε και συγκροτήσουμε δικό μας ανταγωνιστικό λόγο και δική μας δράση «από τα κάτω», απέναντι στο κυρίαρχο ψυχολογικό και ψυχιατρικό παράδειγμα.

Για όλα αυτά, η εκδήλωση "Από τις κριτικές στην ψυχολογία στις κριτικές ψυχολογίες” εστιάζει στο το ίδιο το άνοιγμα μιας κατά το δυνατόν συμμετοχικής συζήτησης, με τα λόγια που το καθένα από εμάς θέλει να τοποθετηθεί (από την δική του κοινωνική, εργασιακή, κλπ. θέση), και όχι σε (μακροσκελείς) εισηγήσεις.

Κυριακή 1 Ιουνίου 2025, 19:00

Ενάντια στην ψυχιατρική της καταστολής και του ελέγχου: συζητώντας για συλλογικές αντιστάσεις απέναντι στους θεσμούς της βίας εντός και εκτός των ψυχιατρείων

Στον κατειλημμένο κοινωνικό χώρο Ζιζάνια,

Φυλής και Φερρών

Η επιτυχία που είχε το διήμερο της Νομικής, στο ΑΚΝ,  στις 24 και 25 Ιανουαρίου μας έδωσε το έναυσμα να αναζητήσουμε μια συνέχεια. Μια φράση που ακούστηκε προς το τέλος της συνάντησης αποτέλεσε την αφορμή για περαιτέρω συζήτηση στη συνέλευση: "Μήπως θα ήταν καλό να υπάρξει μία αραιή μεν, τακτική δε, συνάντηση για όλους/ες/α εμάς που μόλις βγήκαμε από το ψυχιατρείο;" Η συνέλευσή μας είπε ότι ναι αξίζει να το δοκιμάσουμε και έτσι αποφασίσαμε να ξανασυναντηθούμε.

Αναλογιστήκαμε την πολυπλοκότητα που έχουν τα ζητήματα ψυχικής υγείας, την αμφιθυμία που κουβαλάνε και τις πολώσεις που δημιουργούνται. Σκεφτήκαμε πως είναι σημαντικό να φτιάξουμε ένα χώρο ασφάλειας, για άλλη μια φορά για να μιλήσουμε για όλα αυτά που δυσκολευόμαστε.

Αυτό μας έφερε και στο δεύτερο ζήτημα πως, πολλές φορές, κάποια από εμάς δυσκολευόμαστε να ανοιχτούμε ακόμα και μέσα στους χώρους που θεωρούμε "δικούς μας", με συντροφικά πρόσωπα στο ανταγωνιστικό κίνημα. Πλευρές της εμπειρίας μας μένουν κρυμμένες και ισοπεδώνονται είτε μέσα από μια άρνηση καθολική κάθε ψυ- πρακτικής καθώς για "όλα φταίει ο καπιταλισμός" είτε μέσα από το φόβο και την προκατάληψη, που μας παραπέμπει στον ειδικό.

Κι αυτό μας πήγε και σε εκείνες τις αφηγήσεις χειραφέτησης που ζήσαμε, σε εκείνες τις συναντήσεις μέσα στο ανταγωνιστικό κίνημα που φώτισαν το δρόμο μας, που μας συντρόφεψαν στην ψυχική δυσφορία που κάνουν πράξη το "κανένα μόνο του". Μας θύμισαν συνελεύσεις, βραχείας διάρκειας που δημιουργήθηκαν για να στηρίξουν ανθρώπους σε κρίση.

Και μέσα σε όλο αυτό ερχόντουσαν ιστορίες επαγγελματιών και συγγενών και φίλων, όπως αυτές που ήρθαν και στο διήμερο, ιστορίες που έφεραν τον πόνο από την πλευρά αυτών που προσπαθούν να στέκονται κοντά ή/που λόγο ακριβώς αυτού του πόνου δεν μπορούν να σταθούν κοντά δημιουργώντας ακόμα περισσότερο πόνο.

Σας καλούμε λοιπόν σε μία ακόμα συνάντηση για να συζητήσουμε για τη σημερινή κατάσταση, για τις ψυχιατρικές νοσηλείες, τους "θεσμούς της βίας", αλλά και τη βία της σιωπής και της απόρριψης. Θα γίνουν σύντομες εισηγήσεις, ώστε να ακολουθήσει μια όσο το δυνατόν, διεξοδική συζήτηση.

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΤΡΑΓΙΚΟ ΣΥΜΒΑΝ ΣΤΟ ΨΝΑ: ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΕΝΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ ΣΕ ΤΕΤΟΙΑ ΣΥΜΒΑΝΤΑ;

 

Το τραγικό συμβάν σε τμήμα του (πρώην) ΨΝΑ, με τον θάνατο που προκάλεσε ένας νοσηλευόμενος ασθενής σε άλλη νοσηλευόμενη ασθενή, δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει σε ψυχιατρική μονάδα νοσηλείας και μάλιστα στο ΨΝΑ. Δεν έχει να κάνει με την λεγόμενη «επικινδυνότητα» των ψυχικά ασθενών ωσάν μιας ατομικής και γραμμικά αποδιδόμενης στην ψυχική τους αρρώστια ιδιότητας, αλλά πρωτίστως με την λειτουργία των κοινωνικών θεσμών και, εν προκειμένω, του ψυχιατρικού θεσμού. Είναι μέσα σ΄ αυτούς, από την δομή και την λειτουργία τους, που παράγεται η επικινδυνότητα, με την εύκολη λύση να είναι πάντα η απόδοσή της στο υποκείμενο και στην αρρώστια του, μυστικοποιώντας τις κοινωνικές και σχεσιακές της ρίζες. Είναι ακριβώς αυτή η λογική της “αυξημένης ασφαλείας” που εντείνει το στίγμα. Μια λογική από την οποία, καθώς λείπει ο άνθρωπος, αυτός που διαπράττει την εγκληματική πράξη, το ποιος είναι, ποια είναι η ιστορία του, πώς έφτασε εκεί, άρα καμία κουβέντα και για θεραπεία, ανάρρωση κοκ, η μόνη απάντηση, στην οποία οδηγεί, είναι η κατασκευή του «επικίνδυνου ατόμου» (φορέα μιας, κατά Δ. Βαρτζόπουλο, επιθετικής και δολοφονικής κληρονομικότητας), ο εγκλεισμός και η φύλαξη.

Και ήταν αναμενόμενο ότι οι ενορχηστρωτές της πρωτοφανούς παλινδρόμησης (που ποικιλοτρόπως καθημερινά βιώνουμε), της διάλυσης και της ιδιωτικοποίησης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, Δ. Βαρτζόπουλος, Άδωνις Γεωργιάδης και το γνωστό επιτελείο τους, από κοινού με την πάντα συμπλέουσα με τον άκρατο συντηρητισμό Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία (ΕΨΕ), έσπευσαν να εκμεταλλευτούν το τραγικό αυτό συμβάν προκειμένου να επιταχύνουν την υλοποίηση των ήδη προειλημμένων αποφάσεών τους για τις άκρως κατασταλτικές ψυχιατρικές δομές που έχουν περιλάβει στο Εθνικό Σχέδιο για την Ψυχική Υγεία και στον νέο νόμο 5129/24 που ψηφίστηκε πέρσι το καλοκαίρι.

Και, φυσικά, μέσω των θεσμών της Δικαιοσύνης τους, να ελέγξουν αν το προσωπικό του τμήματος έκανε σωστά τη δουλειά του προκειμένου να αποφευχθεί το συμβάν. Ένα προσωπικό που αποτελείται, στην απογευματινή και στη νυχτερινή βάρδια, πάντα από δυο νοσηλευτές/τριες που έχουν να «διαχειριστούν» 30 έως και 35 νοσηλευόμενους, πολλοί από τους οποίους, τις μέρες της εφημερίας, είναι νέες εισαγωγές, με ό,τι αυτό σημαίνει για τη γνωριμία και την εγκαθίδρυση μιας έστω στοιχειώδους σχέσης μαζί τους. Ένα προσωπικό εξουθενωμένο, στα όρια της ανθρώπινης αντοχής (συχνά και πολύ πέρα από αυτά) και διατεταγμένο στην ιδρυματική λειτουργία στη βάση της οποίας λειτουργούν όλες οι ψυχιατρικές νοσηλευτικές μονάδες.

Πρόκειται για μια διαχρονικά ασκούμενη πολιτική στην ψυχική υγεία, στην οποία συμβαδίζουν η κυρίαρχη ψυχιατρική, όπως φαίνεται και από τις θέσεις της ΕΨΕ, και η εκάστοτε κυβέρνηση, με την τωρινή να έχει φτάσει αυτή την άκρως κατασταλτική και απανθρωποποιητική πολιτική στα άκρα. Αφορμή ζητούσαν για να εγκαθιδρύσουν τα από μακρού σχεδιαζόμενα «ειδικά τμήματα» για τους λεγόμενους «ακαταλόγιστους» του αρ. 69 ΠΚ, «αυτούς που έχουν διαπράξει μια αξιόποινη πράξη αλλά που δεν τους καταλογίζεται λόγω ψυχικής νόσου». Στο ΨΝΑ υπήρχε ένα τέτοιο τμήμα, που καταργήθηκε στη δεκαετία του 80, μετά από κινητοποίηση πολλών εκ των εργαζομένων του ψυχιατρείου λόγω των άθλιων συνθηκών που επικρατούσαν εκεί.

Μια ανάλογη δομή επανήλθε πριν μερικά χρόνια για την διαχείριση ενός «δύσκολου ασθενή», του Χ.Δ., που ήταν έγκλειστος στο ΨΝΑ βάσει στου αρ. 69 ΠΚ, με συνθήκες που οδήγησαν, μια φωτιά που άναψε στο χώρο εγκλεισμού του εν λόγω ασθενή να καταλήξει στο θάνατο από αναθυμιάσεις τριών εσαεί μηχανικά καθηλωμένων ασθενών σε παραδίπλα χώρο του κτιρίου. Μετά τον θάνατο του Χ.Δ. ο χώρος εγκλεισμού του είχε μείνει κενός μέχρις ότου να υποδεχτεί τώρα τον δράστη του πρόσφατου τραγικού συμβάντος. Να θυμίσουμε, επίσης, ότι το Μάιο του 2015 είχε γίνει άλλος ένας φόνος σε τμήμα εισαγωγών του ΨΝΑ, όταν ένας νοσηλευόμενος, που είχε καταφέρει να λύσει τους ιμάντες που τον κρατούσαν δεμένο, σκότωσε έναν άλλο μηχανικά καθηλωμένο ασθενή. Δεν ήταν «ακαταλόγιστος» του αρ. 69 ΠΚ, ήταν ένας «κανονικός νοσηλευόμενος ψυχικά ασθενής». Τότε Διοικητής του ΨΝΑ ήταν ακόμα ο Π. Θεοδωράκης, που το 2014 είχε διοριστεί από τον Α. Γεωργιάδη για να κλείσει το ΨΝΑ μέσα σ’ ένα χρόνο - αυτός που τώρα ήταν ο επικεφαλής της ομάδας πού, επί Ζ. Ράπτη υφυπουργού Υγείας, έφτιαξε το Εθνικό σχέδιο για την Ψυχική Υγεία, το οποίο προβλέπει πληθώρα, ανά την Ελλάδα, περίκλειστων ειδικών τμημάτων (κανονικές φυλακές) για τους ακαταλόγιστους του αρ 69 ΠΚ, όπως και τα τμήματα «μέσης» και «υψηλής ασφαλείας», τα τμήματα για τα (κατ΄ αυτούς) «δυσίατα περιστατικά» κλπ.

Τώρα Βαρτζόπουλος και ΕΨΕ, αξιοποιώντας «το συμβάν σαν ευκαιρία», προωθούν την ίδρυση της από μακρού σχεδιαζόμενης ψυχιατροδικαστικής υπηρεσίας που θα επιλαμβάνεται των λεγόμενων «ακαταλόγιστων» και θα διαχειρίζεται τα περίκλειστα τμήματα, όπως επίσης και το ΨΚ Κορυδαλλού -που έχει διασυνδεθεί με το ΕΚΕΨΥΕ- (ή και αυτό για τις γυναίκες στις φυλακές του Ελαιώνα Θηβών που σχεδιάζουν να ιδρύσουν). Απλώς, εν προκειμένω, να θυμίσουμε τον «βίο και την πολιτεία» της ψυχιατροδικαστικής διαχείρισης στο ΨΚ Κορυδαλλού εδώ και μερικά χρόνια, τις καταγγελίες για πιστοποιητικά που δόθηκαν σε ποιους, ποιας ταξικής και κοινωνικής προέλευσης κρατούμενους και για ποιους σκοπούς κ.α.

Αν προχωρήσει ο εγκλεισμός όλων των «ακαταλόγιστων» του αρ. 69 ΠΚ στα ειδικά περίκλειστα τμήματα γιατί, υποτίθεται, δεν πρέπει να νοσηλεύονται με τους άλλους ασθενείς, τι θα γίνει με τους πολλούς και πολλές του αρ. 69 που φιλοξενούνται σε κοινοτικές στεγαστικές δομές του ΨΝΑ; Με αυτούς ακριβώς που η διαμονή τους στις ανοιχτές αυτές δομές (με απόφαση ψυχιάτρων ποικίλης θεωρητικής κατεύθυνσης) έμπρακτα διαψεύδουν τα ιδεολογήματα περί «επικινδυνότητας»; Θα κλειστούν και αυτοί/ές στο ειδικό τμήμα;

Μάλιστα, για να ολοκληρωθεί η Βαρτζοπούλεια μεταρρύθμιση, οι ειδικευόμενοι ψυχίατροι θα εμπλουτίζουν πλέον τις γνώσεις τους, για το είδος της ψυχιατρικής που τους μέλλεται να ασκήσουν, περνώντας και από τα ειδικά τμήματα των «ακαταλόγιστων» ώστε να μάθουν πώς να διαχειρίζονται και να αναπαράγουν, στην καριέρα τους, τους πιο ολοκληρωτικούς και «υψηλής ασφαλείας» εγκλεισμούς. Αν δεν υπάρξει ριζική ανατροπή όλων αυτών των τεκταινόμενων που μας επιστρέφουν στην παλαιολιθική εποχή της ψυχικής υγείας (ή και ακόμα χειρότερα από αυτήν), η εκπαίδευση των ψυχιάτρων θα είναι τέτοια που θα προετοιμάζει μια άσκηση της ψυχιατρικής η οποία θα κινείται στη βάση αυτών που προβλέπει ο νόμος 5129/24 του Βαρτζόπουλου. Πρόκειται ουσιαστικά για μια εκπαίδευση που θα εστιάζει, μεταξύ άλλων, στη νοσηλεία στα ειδικά περίκλειστα τμήματα τόσο των «ακαταλογίστων» όσο και αυτών που εισάγονται ως κανονικοί νοσηλευόμενοι στις ψυχιατρικές κλινικές, αλλά κρίνεται ότι είναι (στην πραγματικότητα κατασκευάζονται ως) πολύ «διεγερτικοί».

Το πρόβλημα πάσχει, και πρέπει να αντιμετωπιστεί, στις ίδιες του τις ρίζες. Κατ΄ αρχήν πρέπει να τεθεί υπό ριζική αμφισβήτηση η ίδια η έννοια του «ακαταλόγιστου». Μια έννοια και πρακτική αποϋποκειμενοποίησης του πάσχοντος υποκειμένου που θάπρεπε να κρίνεται κανονικά για το όποιο αδίκημά του και η ποινή να συνοδεύεται από τα όποια ελαφρυντικά συνεπάγεται η ψυχική αρρώστια του. Με επιβολή ποινών εναλλακτικών στον εγκλεισμό στα κελιά των φυλακών και με επιβαλλόμενη ψυχιατρική φροντίδα είτε κατ΄ οίκον, είτε σε ανοιχτή μονάδα φιλοξενίας. Σε μια λογική συγκρότησης και λειτουργίας ενός συστήματος ψυχικής υγείας κοινοτικά βασισμένου, σε διαμετρικά αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν της κατασταλτικής και στρατοπεδικής λογικής που επιβάλει και στην ψυχική υγεία η φασίζουσα κουλτούρα του Βαρτζόπουλου και του Άδωνι.

Και τα συνδικάτα όπως η ΠΟΕΔΗΝ και άλλα, που σπεύδουν να συμπορευτούν με τις άνωθεν αντιδραστικές πολιτικές για εγκλεισμό των λεγόμενων «ακαταλόγιστων» στις «ειδικές δομές», ας σκεφτούν τι μέλλον επιφυλάσσουν ιδιαίτερα στο νοσηλευτικό προσωπικό που αυτές οι δομές θα το μετατρέψουν αποκλειστικά σε σωφρονιστικούς υπαλλήλους, σε φύλακες νεκρών ψυχών.

Ως Πρωτοβουλία ‘Ψ’ τονίζουμε ότι και αυτό το έγκλημα στο ΨΝΑ δεν είναι των εργαζομένων στο νοσηλευτικό τμήμα (ούτε και, θα μπορούσε να πει κανείς, και αποκλειστικά του δράστη που το επιτέλεσε), αλλά, όπως το έγκλημα των Τεμπών, της Πύλου κλπ, είναι έγκλημα κρατικό. Είναι έγκλημα αυτών που έχουν οδηγήσει σε μια ακατάσχετη ασφυξία το σύστημα των υπηρεσιών, άκρως υποχρηματοδοτημένο και υποστελεχωμένο, στο μονόδρομο του στυγνού βιολογισμού και της καταστολής, της απόρριψης στους δρόμους των πιο πολλών χωρίς καμιά φροντίδα και σε εφαρμογή της διαλυτικής διαδικασίας που προβλέπει ο νόμος 5129/24 για μετατροπή του (πρώην) ΨΝΑ όπως και όλων των ψυχιατρικών μονάδων σε κυριολεκτικά κολαστήρια για τους ψυχικά πάσχοντες. Άλλος δρόμος από μια μαχητική αντίσταση και έναν αγώνα διαρκείας δεν υπάρχει. Στοχεύοντας στους πραγματικούς εγκληματίες, του Υπουργείου Υγείας και όλης της κυβέρνησης, και όχι στα θύματα που αυτοί οδήγησαν να γίνουν θύτες.

23/2/2025

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Ψυχιατρική Βία και Μηχανικές Καθηλώσεις: Από την Καταστολή στη Χειραφέτηση - Το κείμενο από την παρέμβαση στην ψυχιατρική κλινική του "Σωτηρία"

 

Είναι γεγονός ότι στην Ελλάδα, όπως και σε πολλές άλλες χώρες, δεν υπάρχει ένας ανοιχτός διάλογος σχετικά με την εγκυρότητα της καθήλωσης στο πλαίσιο μίας νοσηλείας ως “θεραπευτικό εργαλείο”. Στις ψυχιατρικές δομές πολύ συχνά δεκάδες άνθρωποι δένονται και παραμένουν δεμένοι, συνήθως χωρίς ουσιαστική αιτία.

Παρότι πλέον ακόμη και με βάση τις κατευθυντήριες μετριοπαθών διεθνών οργανισμών θα έπρεπε η μηχανική καθήλωση τουλάχιστον να αποφεύγεται ή να θεωρείται το τελευταίο μέτρο που μπορεί να λάβει ένας επαγγελματίας, στην ελληνική ψυχιατρική πραγματικότητα η μηχανική καθήλωση είναι μια καθιερωμένη πρακτική, η οποία σπάνια αμφισβητείται.

Η καθημερινότητα ενός ψυχιατρικού τμήματος εισαγωγών αποκαλύπτει ότι οι συνθήκες, στις οποίες εφαρμόζονται οι καθηλώσεις, είναι συχνά μακριά από το να χαρακτηρίζονται θεραπευτικές. Σε τμήματα με ελάχιστο προσωπικό, η καθήλωση γίνεται το "εύκολο" εργαλείο για τη διαχείριση εντάσεων. Αντί να αντιμετωπίζονται οι αιτίες της "επικίνδυνης" συμπεριφοράς, όπως η ματαίωση βασικών αναγκών ή η έλλειψη ελευθερίας, οι ψυχικά πάσχοντες καταστέλλονται, ενισχύοντας την αίσθηση ανασφάλειας και αδιεξόδου.

Η έλλειψη προσωπικού και πόρων οδηγεί σε μια κουλτούρα καταστολής, όπου οι καθηλώσεις και τα κατασταλτικά φάρμακα γίνονται "αυτονόητες" λύσεις. Αυτή η δυναμική δημιουργεί φαύλους κύκλους βίας: όσο περισσότερο χρησιμοποιούνται οι πρακτικές αυτές, τόσο περισσότερο νομιμοποιούνται ως μέτρα διαχείρισης της καθημερινότητας.

Σε ένα σύστημα, υποτιθέμενα θεραπευτικό, αναπαράγεται και ενισχύεται διαρκώς η λεγόμενη επικινδυνότητα των ψυχικά πασχόντων ατόμων με αποτέλεσμα, τόσο οι καθηλώσεις όσο και συνολικά οι ψυχιατρικές πρακτικές να αποκτούν έναν διπλό ρόλο: την προστασία της ιδρυματικής ισορροπίας και την καταστολή των "αποκλινόντων" συμπεριφορών.

Η έννοια της "επικινδυνότητας" στην ψυχιατρική λειτουργεί ως εργαλείο ελέγχου, συχνά βασισμένο σε κατασκευασμένες αντιλήψεις που δεν αντανακλούν πραγματικούς κινδύνους. Για παράδειγμα, έρευνες δείχνουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, η "επικίνδυνη" συμπεριφορά αποδίδεται σε ασθενείς που απλώς αντιστέκονται σε αυστηρούς κανονισμούς, όπως η άρνηση λήψης φαρμάκων ή η απαίτηση περισσότερης ελευθερίας. Στατιστικά από ψυχιατρικά ιδρύματα της Ελλάδας καταδεικνύουν ότι το 70% των περιστατικών καθηλώσεων σχετίζονται με τέτοιου είδους αντιπαραθέσεις, ενώ μόνο ένα μικρό ποσοστό αφορά περιπτώσεις άμεσου κινδύνου για τους άλλους. Αυτή η πρακτική ενισχύεται από την απουσία εναλλακτικών μεθόδων αποκλιμάκωσης και από θεσμικές πιέσεις για γρήγορη "αποκατάσταση" της τάξης.

Συχνά, η επικινδυνότητα δεν απορρέει από πραγματικές συνθήκες αλλά από την αδυναμία του συστήματος να ανταποκριθεί στις ανάγκες των νοσηλευόμενων. Παραδείγματα όπως η απαγόρευση χρήσης κινητών τηλεφώνων, η έλλειψη πρόσβασης σε διερμηνείς για μετανάστες ή η μη αναγνώριση βασικών αιτημάτων δείχνουν ότι οι "επικίνδυνες" συμπεριφορές προκύπτουν συχνά από την αποστέρηση και τη ματαίωση.

Είναι σημαντικό να δώσουμε κάποια πραγματικά παραδείγματα που συμβαίνουν σε ψυχιατρικές κλινικές στην Ελλάδα για να αποδεικνύουμε το αυθέρετο και συχνά αντιφατικό χαρακτήρα των καθηλώσεων. Σε ένα περιστατικό επτά νοσηλευόμενοι "τιμωρήθηκαν" συλλογικά με εντολή καθήλωσης επειδή διεκδίκησαν να λάβουν το φαγητό που είχαν παραγγείλει από εξωτερική πηγή. 

Σε άλλη περίπτωση, νοσηλευόμενη με ιστορικό κακοποίησης, βίωσε συστηματικές καθηλώσεις εξαιτίας της υποτιθέμενης "επιθετικής" συμπεριφοράς της. Η πάσχουσα εξέφραζε αιτήματα για βασικές ελευθερίες και υποστήριξη, όπως το δικαίωμα να κινείται ελεύθερα ή να συμμετέχει σε κοινωνικές δραστηριότητες, που δεν αντιμετωπίστηκαν ποτέ με την απαραίτητη ευαισθησία. Η συμπεριφορά της ήταν συχνά απόρροια της αίσθησης ματαιότητας και της έλλειψης εμπιστοσύνης προς το προσωπικό, που δεν είχε επαρκείς πόρους ή εκπαίδευση για να ανταποκριθεί στις ανάγκες της. Το αποτέλεσμα ήταν η κλιμάκωση της έντασης και η χρήση καθήλωσης ως μέτρο "λύσης", εντείνοντας την απογοήτευση και τη δυσφορία της. 

Η ψυχοκινητική ανησυχία, η παραληρητική συμπεριφορά ή ο προστατευτικός κλινοστατισμός εμφανίζονται στα πρωτόκολλα ως τυποποιημένες αιτιολογίες. Αυτή η τυποποίηση, ωστόσο, αποκλείει άλλες πιθανές αιτίες ή ανάγκες, όπως η επίδραση του περιβάλλοντος, η έλλειψη προσωπικής επαφής ή η αδυναμία του ασθενούς να εκφράσει τις ανησυχίες του με άλλους τρόπους. Για παράδειγμα, η "ψυχοκινητική ανησυχία" μπορεί να αντικατοπτρίζει την αντίδραση ενός ασθενούς στη ματαίωση βασικών του αναγκών, όπως η επικοινωνία ή η ελευθερία κινήσεων, ενώ η "παραληρητική συμπεριφορά" ενδέχεται να οφείλεται σε εξωτερικούς παράγοντες όπως ο φόβος ή η έλλειψη ασφάλειας. Αυτές οι αιτίες παραμένουν αόρατες μέσα από την απρόσωπη γλώσσα των πρωτοκόλλων, οδηγώντας σε θεραπείες που δεν λαμβάνουν υπόψη τη συνολική πραγματικότητα του ατόμου. Ωστόσο, αυτά τα συμπτώματα συχνά καλύπτουν την αδυναμία του πλαισίου να παρέχει ουσιαστική φροντίδα και απαντήσεις στις ανάγκες των ανθρώπων.

Ουσιαστική φροντίδα σημαίνει τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που προάγει τη συναισθηματική και σωματική ασφάλεια, την αναγνώριση της μοναδικότητας κάθε ατόμου και την κατανόηση των αναγκών του πέρα από τα εμφανή συμπτώματα. Αυτό περιλαμβάνει την παροχή υποστηρικτικών δικτύων, την ενίσχυση της επικοινωνίας μεταξύ ασθενών και προσωπικού, και τη διασφάλιση ότι οι φωνές των ασθενών ακούγονται και λαμβάνονται υπόψη στις θεραπευτικές αποφάσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η φροντίδα δεν περιορίζεται σε ιατρικές παρεμβάσεις, αλλά επεκτείνεται στη δημιουργία συνθηκών που επιτρέπουν στους ασθενείς να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία της θεραπείας τους, σε κοινοτικές δομές, χωρίς ιδρυματικό χαρακτήρα.

Ενίοτε, οι ίδιοι οι πάσχοντες αποδέχονται αυτές τις πρακτικές ως αναπόφευκτες. Μερικοί ζητούν ακόμη και να καθηλωθούν, εσωτερικεύοντας την ιδέα ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος να αντιμετωπιστεί η δυσφορία τους. Το αποτέλεσμα είναι η αποδοχή μιας "ταυτότητας ασθενούς" που συνδέεται με την πειθάρχηση και την υποταγή στις θεσμικές πρακτικές.

Για να ανατραπεί αυτή η κατάσταση, απαιτείται μια ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και διαχειριζόμαστε την ψυχιατρική φροντίδα. Η μετάβαση από μια ψυχιατρική της καταστολής σε μια ψυχιατρική της χειραφέτησης απαιτεί την αποδόμηση των θεσμικών δομών που διατηρούν την ανισότητα και τη βία.

Το σύνθημα "Η ελευθερία είναι θεραπευτική" δεν είναι απλώς μια φράση, αλλά μια υπόσχεση για ένα μέλλον όπου η ψυχιατρική φροντίδα θα βασίζεται στη φροντίδα, την υποστήριξη και την ελευθερία. Είναι ένα κάλεσμα για δράση, ώστε να δημιουργηθεί ένα σύστημα που προάγει την ανάρρωση και την κοινωνική ένταξη, διασφαλίζοντας ότι κανένας δεν θα αισθάνεται εγκαταλελειμμένος ή καταπιεσμένος στο όνομα της θεραπείας.

ΚΑΛΟΥΜΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΕΣ, ΤΟΥΣ ΧΡΗΣΤΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΧΡΗΣΤΡΙΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ, ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΠΟΙΟΝ ΑΛΛΟΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΤΑΙ ΓΙΑ ΜΙΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ, ΣΕ ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ  ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΤΗΣ ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗΣ.     

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2025

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η επόμενη "εκπαιδευτική" συνάντηση της Πρωτοβουλίας 'Ψ' την Παρασκευή 31/3/23, στις 19:30: Η συνέχεια της συζήτησης για την "Ιστορία της Ψυχιατρικής"

 

Την επόμενη Παρασκευή, 31/3/23, θα συνεχίσουμε τη συζήτηση για την "Ιστορία της Ψυχιατρικής", που ξεκινήσαμε στα πλαίσια των "εκπαιδευτικών" συναντήσεων της Πρωτοβουλίας 'Ψ'. 

 

Θα συζητήσουμε για τη σχέση της ψυχιατρικής με την ευγονική, για τη σύμπλευση της γερμανικής  ψυχιατρικής με το ναζιστικό καθεστώς, για την νέα εποχή, που άνοιξε μεταπολεμικά, με τα ψυχοφάρμακα και τη σχέση της ψυχιατρικής και των διαγνωστικών της συστημάτων με το βιο-φαρμακο-βιομηχανικό σύμπλεγμα. 

 

Για την επικράτηση του στενά κλινικού, και κατασταλτικού, μοντέλου, ανεξαρτήτως του όποιου βιολογικού ή ψυχοθεραπευτικού προσανατολισμού. Για τα αντιψυχιατρικά και μεταρρυθμιστικά κινήματα, για την επικράτηση της νεοφιλελεύθερης μεταρρύθμισης κλπ.

 

Την επόμενη Παρασκευή,  λοιπόν, 31/3/23, στις 19.30, στο χώρο μας στην οδό Αιθαλίδου 11, κοντά στη στάση του μετρό Αγ. Ιωάννης. 

 

 

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

«Φωνάζουν όλοι, φωνάζει κι ο κλέφτης»

«Φωνάζουν όλοι, φωνάζει κι ο κλέφτης»

 

Την Πέμπτη 10/11 πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση διαμαρτυρίας στο Δρομοκαΐτειο με αφορμή το περιστατικό ξυλοδαρμού ψυχικά πάσχοντος από αστυνομικούς. Όπως αναφέρουμε και στην τελευταία μας ανακοίνωση «ένας ψυχικά πάσχων σε κατάσταση διέγερσης, που τον είχαν προσαγάγει για εξέταση με εισαγγελική εντολή, χτυπήθηκε αλύπητα από αστυνομικούς που βρίσκονταν σε απόλυτη θέση ισχύος». Το συμβάν έλαβε χώρα εντός του ψυχιατρικού νοσοκομείου και οι θεσμικοί φορείς του τήρησαν μια στάση σιωπής και αποστασιοποίησης, δηλώνοντας κυνικά για «μικροεπεισοδιάκι» με ασθενή «που δεν είχαμε ακόμα παραλάβει».

Η συγκέντρωση είχε ως στόχο να κρατήσει το θέμα ανοικτό, να σπάσει τη σιωπή που συχνά πλακώνει τέτοια περιστατικά και να ενημερώσει τη διοίκηση του νοσοκομείου πως έξω από τους τοίχους του ψυχιατρείου υπάρχουν ενεργά πολιτικά υποκείμενα που βλέπουν, ακούνε, νοιάζονται και δε σιωπούν. Παράλληλα αποτέλεσε μια ευκαιρία να θυμηθούμε πως τέτοια ζητήματα διακινούν και κινητοποιούν σε μεγάλο εύρος κοινωνικές και πολιτικές ομάδες. Έτσι στη συγκέντρωση συμμετείχαν εκτός από τη συλλογικότητά μας που έκανε το αρχικό κάλεσμα, το σωματείο ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας «Αυτοεκπροσώπηση», σύλλογοι οικογενειών (ΣΟΨΥ Κορυδαλλού και ΣΟΨΥ Βορείων Προαστείων), η Κίνηση Οικογενειών και Φίλων για την Ψυχική Υγεία – ΚΟΦιΨΥ, οι συλλογικότητες Pasamontaña (Κορυδαλλός) και Παπουτσάδικο (Χαϊδάρι), η Ανοιχτή Λαϊκή Συνέλευση Περιστερίου, άνθρωποι από την Κοινότητα των Κατειλημμένων Προσφυγικών και από τη συνέλευση Solidarity with migrants, σύντροφοι και συντρόφισσες, φίλες και φίλοι μας. Κατά τη διάρκεια της κινητοποίησης, τριμελής αντιπροσωπεία των συγκεντρωμένων συναντήθηκε με τη Διοίκηση του Δρομοκαϊτείου. Ακολουθεί μια σύντομη ενημέρωση σε σχέση με το τι μάθαμε από αυτή τη συνάντηση, στην οποία παρόντες ήταν ο πρόεδρος του Δρομοκαϊτείου Αντώνιος Χλωρός, ο αναπληρωτής διοικητής Ευάγγελος Κονταξάκης, ο αντιπρόεδρος, ψυχίατρος, Θεόδωρος Καρατζάς και ο διευθυντής διοικητικής υπηρεσίας Μανώλης Οικονομάκης.

Καταλάβαμε πολύ καλά πως η παρουσία μας, όπως και κείμενα που έχουν βγει και κυρίως από την ΟΕΝΓΕ, τους έχουν θορυβήσει. Εικάζουμε πως μέσα από τα ασυλικά τείχη μοιάζει να κρατούνται καλά φυλαγμένα «μυστικά» και κάθε κίνηση που έρχεται να «σηκώσει το χαλάκι» να δημιουργεί ανησυχία. Δεν μπορούμε να εξηγήσουμε αλλιώς το γιατί έδειξαν όλοι τους τόσο θορυβημένοι. Όλη η θεσμική τετράδα φώναζε, διέκοπτε ο ένας τον άλλο, μιλούσαν ακατάπαυστα φλυαρώντας, απειλώντας, αλλά ουσιαστικά σιωπώντας. Ενώ μας ζήτησαν να τους ενημερώσουμε για το λόγο της κινητοποίησης (δήθεν δεν ήξεραν), ποτέ δεν μας άφησαν να ολοκληρώσουμε μία πρόταση.

Μάθαμε πως είναι αντιδεοντολογικό να καταγγέλλει κανείς τη σιωπή και έτσι ένας από τους εκπροσώπους μας, που ήταν γιατρός, απειλήθηκε με καταγγελία στον Ιατρικό Σύλλογο (!). Όλα όσα αναφέρονται στο κείμενο που τους δώσαμε θεωρήθηκαν συκοφαντίες και ψεύδη που επισύρουν μηνύσεις. Ο Διοικητής προτίμησε να μην μιλήσει από το θεσμικό του ρόλο αλλά από τη μακρόχρονη θητεία ως εισαγγελέας, απειλώντας κι αυτός με μηνύσεις που επιφέρουν αποζημιώσεις 250.000 ευρώ (!).

Μάθαμε ακόμη πως ο πρόεδρος, όταν μίλησε με τη δημοσιογράφο «δεν ήξερε, δε γνώριζε, μόλις είχε έρθει… πως αυτά έγιναν πριν την παραλαβή του ασθενή … πως είναι όπως αν είχε γίνει σε άλλο μέρος», σε άλλο χρόνο, σε άλλο κόσμο. Μάθαμε δηλαδή πως άνθρωποι που βρίσκονται σε θέση ισχύος «είναι στον κόσμο τους». Ακόμα κι όταν προς το τέλος ψιθύρισαν πως «εμείς δε θέλουμε την αστυνομική βία», σιώπησαν όταν τους ζητήσαμε να το δηλώσουν ανοικτά από τον θεσμικό τους ρόλο. Μας κοίταγαν στα μάτια και μας κουνούσαν το δάκτυλο όταν μας απειλούσαν, αλλά όταν χρειάστηκε να πάρουν ανοικτά θέση χαμήλωσαν το βλέμμα.

Ακούσαμε να επικαλούνται τον αγώνα τους για τα δικαιώματα των ασθενών, μέχρι και δάφνες από τον αγώνα τους στο Πολυτεχνείο (!) επικαλέστηκαν - και κάπου εκεί η λογική τερμάτισε. Εμείς δεν ξέρουμε τη διαδρομή του καθενός στους «αγώνες και στις διεκδικήσεις», ούτε έχουμε σκοπό να «αδικήσουμε». Μάθαμε όμως, για άλλη μια φορά, πως δεν αρκεί να λες τι έχεις κάνει στη χούντα, αλλά και να παίρνεις την ευθύνη που σου αναλογεί όταν η αστυνομική βία και η βαρβαρότητα είναι έξω από την πόρτα σου.

Για να μην πολυλογούμε… Αυτοί που μας απειλούν με μηνύσεις για συκοφαντία και με καταγγελίες, ας θυμηθούν να απαντήσουν κάποια ερωτήματα:

Θέλουμε να ξέρουμε αν οι συστάσεις (με αρ. Α.Π. Φ. 6691/ΑΣ 582/24-07-2018 έγγραφο της Μόνιμης Ελληνικής Αντιπροσωπείας στο Συμβούλιο της Ευρώπης) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων και της Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας, είναι συκοφαντικές. Περιμένουμε να μας πουν τι έκαναν σε σχέση με τους «ισχυρισμούς για άσκηση βίας σε καθηλωμένους ασθενείς», για την «υπερβολική χρήση φαρμακευτικών σκευασμάτων και αφετέρου πολύ περιορισμένη προσφορά ψυχοκοινωνικών δραστηριοτήτων», τη «χρήση υψηλών δόσεων, ενδομυϊκών αντιψυχωτικών ενέσεων κατά τις πρώτες ημέρες μετά την εισαγωγή των ασθενών στο Νοσοκομείο», με «τη μεγάλη χρονική διάρκεια εφαρμογής των μέτρων περιορισμού» και τους «ακατάλληλους τρόπους εφαρμογής και ελλιπή καταγραφή της χρήσης τους», με την «περιορισμένη χρονικά πρόσβαση των ασθενών σε τηλεφωνήματα». Κι όλα αυτά είναι μόνο όσα είδε η επιτροπή στη σύντομη και, από όσο γνωρίζουμε, ανακοινωμένη επίσκεψή της. Είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε πως τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα και πως 4 χρόνια μετά τις συστάσεις οι συνθήκες έχουν επιδεινωθεί.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε αν ο κ. Καρατζάς που απειλεί με καταγγελίες στον Ιατρικό Σύλλογο γνωρίζει πως στον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας (Ν 3418/2005, άρθρο 28) αναφέρεται πως «ο ψυχίατρος οφείλει να ενημερώνεται, να εκπαιδεύεται και να επιμορφώνεται τακτικά σε θέματα που αφορούν τόσο τις εξελίξεις της επιστήμης του, όσο και την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των θεμελιωδών ελευθεριών των ανθρώπων που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές, καθώς και στην αποφυγή και τον έλεγχο της βίας». Ποιες ενέργειες έχουν γίνει από την πλευρά του, τόσο σε σχέση με τα όσα καταγράφονται παραπάνω, όσο και σε σχέση με το συγκεκριμένο συμβάν αστυνομικής βίας; Οι αναφορές στο Πολυτεχνείο, πέρα από το γραφική σημειολογία τους, όταν υπάρχουν καταγγελίες για καθηλώσεις που διαρκούν μέρες μοιάζουν τουλάχιστον υποκριτικές.

Επίσης, είναι άραγε θεσμικά και κοινωνικά «δεοντολογικό», ο κ. πρόεδρος να συνεχίζει να επικαλείται πως όλα αυτά έγιναν κάπου μακριά, «πέρα από τη δικαιοδοσία του»; Αφού ακούσαμε κηρύγματα περί δεοντολογίας, τι γνώμη έχουν για την εκφρασμένη σε δημοσιογράφο θέση του προέδρου ότι «ο ασθενής που έρχεται εδώ κατ’ εντολή εισαγγελέα για κάποια βίαιη πράξη, μπορεί να σκότωσε τη μητέρα του, δεν τον περιμένουμε με λουλούδια…». Τέτοιες νοοτροπίες γεννούν τον κοινωνικό αποκλεισμό και το στίγμα.

Τέλος, θέλουμε να κλείσουμε με ένα ακόμα μάλλον ρητορικό ερώτημα που προκύπτει από τη διαπίστωση πως όταν ο Διοικητικός Διευθυντής (που βέβαια στις αρχικές δηλώσεις του μιλούσε για ένα «μικροεπεισοδιάκι»), ίσως η μοναδική νηφάλια φωνή από τους «οικοδεσπότες» μας, έστρεψε τη συζήτηση στο «συμβάν που πραγματικά έγινε» και προς τιμήν του το αξιολόγησε επιτέλους ως «σοβαρό», ακούστηκαν φωνές που εξέφραζαν την «καταδίκη της βίας»: Μέσα στα γραφεία σας μιλάτε για καταδίκη της βίας. Θα βρείτε το θάρρος να μιλήστε ανοικτά και δημόσια;

Φύγαμε με ανάμεικτα συναισθήματα. Είχαμε από τη μία ταραχή, γιατί είδαμε το θεσμικό πρόσωπο της βίας (συγκαλυμμένες απειλές, φωνές και μισόλογα) και από την άλλη το χαμόγελο από τη λαϊκή παροιμία «φωνάζουν όλοι, φωνάζει κι ο κλέφτης». Τους υποσχόμαστε να τους κρατάμε ενήμερους για τις δράσεις μας. Συνεχίζουμε να περιμένουμε από την αρμόδια Επιτροπή Ελέγχου και Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Ψυχικές Διαταραχές να πάρει θέση σχετικά με το συμβάν. Συνεχίζουμε να καλούμε σε διαρκές νοιάξιμο και εγρήγορση για τη βία που δημιουργεί σιωπή, για τον κοινωνικό αποκλεισμό που βαθαίνει κάθε φορά που τα συμβάντα δε μας αφορούν γιατί «δεν είναι στη δικαιοδοσία μας».

Πρέπει όμως να κρατήσουμε κάτι σημαντικό, ως ενεργά υποκείμενα του ταξικού πολέμου που διεξάγεται σε κάθε τομέα της κοινωνικής μας ζωής: Έχουμε δύναμη και μπορούμε να διεκδικούμε με αξιώσεις χωρίς να κάνουμε εκπτώσεις στο λόγο, τις πρακτικές μας, στην υπεράσπιση της αξιοπρέπειας. Είτε αυτό λέγεται μισθός, είτε συνθήκες εργασίας, είτε κοινωνικές δομές όπως η υγεία. Λίγες συλλογικότητες, αποδείξαμε ότι μπορούμε να ταράξουμε τα αφασιακά λιμνάζοντα νερά της φαρμακοκαταστολής, των καθηλώσεων και της βίας.

11/11/2022

Πρωτοβουλία Ψυ –

Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία

ΤΙ «ΑΛΛΑΖΕΙ» ΜΕ ΤΟΝ ΝΕΟ ΝΟΜΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΑΚΟΥΣΙΩΝ ΝΟΣΗΛΕΙΩΝ;

 

ΤΙ «ΑΛΛΑΖΕΙ» ΜΕ ΤΟΝ ΝΕΟ ΝΟΜΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΑΚΟΥΣΙΩΝ ΝΟΣΗΛΕΙΩΝ;

 

 

Στο νομοσχέδιο, που ψηφίστηκε στις 11/5/22 με τις γνωστές ταχείες διαδικασίες, για τον λεγόμενο «προσωπικό γιατρό», την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας κοκ, που αποτελεί μια περαιτέρω ιδιωτικοποίηση της ΕΣΥ, περιλαμβανόταν και μια διάταξη, το άρθρο 50 (που έγινε άρθρο 59 στον ψηφισμένο πια νόμο 4931/2022), που αφορά στη "Μεταφορά του ασθενή κατά τη διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας", στο οποίο προβλέπεται η εκτέλεση της ακούσιας νοσηλείας να μη γίνεται, πλέον, αποκλειστικά από την αστυνομία με χειροπέδες, περιπολικό κλπ, αλλά από ψυχίατρο, νοσηλευτή και αστυνομικό και με «ειδικά διαμορφωμένο» όχημα. Σαν ένα πάγιο αίτημα μερίδας επαγγελματιών ψυχικής υγείας, οργανώσεων, ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία και συλλόγων οικογενειών, μια πρακτική που εφαρμόζεται εδώ και πολλά χρόνια διεθνώς, για την οποία αυτή η εκτέλεση δεν αποτελεί «σύλληψη αδικοπραγούντος», αλλά ως παροχή φροντίδας υγείας να βρήκε, επιτέλους, την ικανοποίησή του.

Βέβαια, για ένα Υπουργείο που βασικοί άξονες της πολιτικής του είναι η ιδιωτικοποίηση, η υποχρηματοδότηση και η δραματική υποστελέχωση των υπηρεσιών υγείας και ψυχικής υγείας, ένα τέτοιο μέτρο δεν επρόκειτο ποτέ να θεσμοθετηθεί αν δεν ήταν απαίτηση, και αυτό, των οργάνων των Βρυξελλών, εν προκειμένω της «Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή ταπεινωτικής μεταχείρισης ή τιμωρίας», η οποία σε επανειλημμένες εκθέσεις της έχει επισημάνει ότι η εν λόγω διαδικασία μεταφοράς στην Ελλάδα, με χειροπέδες, περιπολικό και αστυνομία, «είναι απάνθρωπη και θέτει υπό αμφισβήτηση την ασφάλεια και διασφάλιση της αξιοπρέπειας των ληπτών και ληπτριών».

Πίσω, ωστόσο, από τα φραστικά περιτυλίγματα του άρθρου 59 περί μιας «βασισμένης στο δικαίωμα το ασθενούς σε αξιοπρεπή μεταχείριση» εκτέλεση της μεταφοράς, υπάρχουν, ένας προς έναν, όλοι οι όροι που ακυρώνουν την προβαλλόμενη πρόθεση, αναπαράγοντας το παλιό καθεστώς με νέες μορφές.

Κατ΄ αρχήν, η ανάθεση της εκτέλεσης της ακούσιας προσαγωγής του ατόμου γίνεται σε ιδιωτική «μη κερδοσκοπική» εταιρεία (ΜΚΟ), η οποία προσδιορίζεται ως «Κοινοτική Μονάδα Ψυχικής Υγείας». Το Δημόσιο, και εδώ, δεν υπάρχει καθόλου. Μια ανάθεση που μεταξύ όλων των άλλων διευκολύνει και την απευθείας μεταφορά για ακούσια νοσηλεία σε ιδιωτικές κλινικές, που έχει θεσμοθετήσει η Ζ. Ράπτη.

Ο ψυχίατρος και ο νοσηλευτής (άρρενας πάντα, δεν αναφέρεται η λέξη νοσηλεύτρια) αναφέρεται ότι ανήκουν στην τοπική μονάδα της περιοχής όπου διαμένει ο ασθενής, με δυνατότητα να κληθεί προσωπικό από μονάδα άλλης περιοχής όταν δεν υπάρχει ανάλογη μονάδα στην περιοχή κατοικίας του ασθενή - και ξέρουμε πόσο λίγες είναι οι κοινοτικές μονάδες των ΜΚΟ.

Αλλά ενώ γίνεται αυτή η αναφορά, ότι, δηλαδή, η εισαγγελική παραγγελία θα εκτελείται από «κοινοτική μονάδα» ΝΠΙΔ του «τόπου κατοικίας, ή διαμονής, του άμεσα ενδιαφερομένου», στην πραγματικότητα θα εκτελείται από συνιστάμενα «ειδικά όργανα», «Μονάδες ψυχικής υγείας για την διακομιδή ακούσιων νοσηλειών», όπως αναφέρονται σε άλλη εγκύκλιο. Δηλαδή, από συνολικά δέκα Κινητές Μονάδες σε όλη τη χώρα (τέσσερις στην Αττική) που θα ανήκουν σε ΝΠΙΔ, με συνολικό κόστος 1.922.000 ευρώ, η χρηματοδότηση των οποίων θα προέλθει από Ταμείο Ανάκαμψης, εν συνεχεία από το ΕΣΠΑ και, εν τέλει, από τον κρατικό προϋπολογισμό (χωρίς αυτό να είναι βέβαιο, καθώς αφήνεται να εννοηθεί ότι μπορεί να απαιτηθεί να καλύπτεται από τα έσοδα της ΜΚΟ.

Τέσσερις ειδικές μονάδες για όλη την Αττική …ποιά η σχέση με τον τόπο κατοικίας του ατόμου;

Γίνεται ειδική μνεία στο «κατάλληλα διαμορφωμένο όχημα» με το οποίο θα γίνεται η μεταφορά, δηλαδή, ο ψυχικά πάσχων δεν έχει δικαίωμα σε κανονικό ασθενοφόρο, αλλά όχημα με «κατάλληλους χώρους και εργαλεία καταστολής». Αλλωστε, είχαν ήδη ονομαστεί «ασθενοφόρα οχήματα-θεραπευτικοί θάλαμοι» όταν έγινε η προκήρυξη του διαγωνισμού για την προμήθεια δέκα οχημάτων τον Σεπτέμβριο του 2019 από την 2^η ΥΠΕ.

Καμιά πρόβλεψη για προσπάθεια να πεισθεί ο ασθενής να δεχτεί την νοσηλεία. «Αμέσως μετά την επίσκεψη του μικτού κλιμακίου ακολουθεί η μεταφορά…».

Και φυσικά, όταν «δεν γίνεται αλλιώς», αναλαμβάνει ο αστυνομικός που πάντα θα συνοδεύει (και όχι μόνο όταν προκύπτει αποδεδειγμένη ανάγκη) τον ψυχίατρο και τον νοσηλευτή, να φορέσει τις χειροπέδες στον ασθενή που αντιδρά, που δεν συνεργάζεται. Οταν υποτίθεται ότι έχουν αποτύχει οι (κατ΄ όνομα πάντα) «τεχνικές αποκλιμάκωσης». Που, όμως, δεν έχουμε δει ποτέ να είναι σε γνώση και εφαρμογή από τους «ειδικούς των ΜΚΟ, που, ενίοτε, με την παραμικρή ανυπακοή ενός φιλοξενούμενου σε στεγαστική δομή, παίρνουν τιμωρητικά μέτρα και, όχι σπάνια, επιστρέφουν τον «μη διαχειρίσιμο» στο ψυχιατρείο απ΄ όπου τον είχαν πάρει.

Είναι σημαντικό και ανέκαθεν ζητούμενο να εκτελείται η ακούσια νοσηλεία από υγειονομική υπηρεσία. Το ζήτημα είναι τι εννοούσαμε πάντα όταν διεκδικούσαμε αυτή την διαδικασία; Το ζήτημα ήταν πάντα να υπάρχει μια κοινοτικά βασισμένη υπηρεσία ψυχικής υγείας (Κέντρο Ψυχικής Υγείας κλπ), υπεύθυνη για ένα ορισμένο πληθυσμό, που θα έχει αναπτύξει σχέσεις με την κοινότητα και, ακόμα και όταν δεν έχει ξαναέλθει σε επαφή με το άτομο για το οποίο καλείται να εκτελέσει την ακούσια προσαγωγή για εξέταση σε ψυχιατρική κλινική, να είναι σε θέση να διαπραγματευτεί, να συνομιλήσει να αφιερώσει χρόνο, μέρες, για ν΄ ανοίξει διαδρομές επικοινωνίας και διαπραγμάτευσης. Γιατί, τι διαφορετικό θα νιώσει, πόσο διαφορετικά θα αντιδράσει ένα άτομο που βιώνει την απειλή της ακούσιας προσαγωγής όταν δει στην πόρτα, αντί έναν αστυνομικό με στολή, έναν ψυχίατρο (που δεν τον ξέρει, όχι μόνο ως ψυχίατρο, αλλά ούτε καν ως άνθρωπο) με πολιτικά; Ποια η διαφορά στην επίσκεψη αν αυτή έχει σκοπό απλώς την εκτέλεση της «παραγγελίας»;

Βλέπουμε, λοιπόν, αφενός ότι η αστυνομική εμπλοκή στη διαδικασία της ακούσιας μεταφοράς παραμένει αρκετά ενεργή, καθώς και μετά από την έκδοσή της σχετικής υπουργικής απόφασης, «όταν σε εξαιρετικές περιπτώσεις, δεν καθίσταται εφικτή η συμμετοχή της Κοινοτικής Μονάδας Ψυχικής Υγείας στη διαδικασία μεταφοράς… η μεταφορά πραγματοποιείται με όχημα της αρμόδιας αστυνομικής αρχής και από κλιμάκιο δύο αστυνομικών». Μ΄ αυτή την καταληκτική παράγραφο του άρθρου 59 τα πράγματα γυρίζουν (δηλαδή, παραμένουν) ακριβώς που βρισκόμαστε σήμερα. Με τη νέα αυτή ρύθμιση να καταλήγει στην ήδη υπάρχουσα κατάσταση. Tι θα εμποδίσει αυτή την εξαίρεση να γίνει κανόνας; Πώς θα αλλάξει η πεπατημένη όταν ακόμα υπάρχει η δυνατότητα συνέχισης του ήδη υπάρχοντος status-quo;

Ένα άλλο, όχι χωρίς σημασία, ερώτημα είναι, εν προκειμένω, η σιωπή των ΜΚΟ ψυχικής υγείας σχετικά με όσα τους αναθέτει το άρθρο 59 – έως και η ευμενέστατη υποδοχή του από αυτές. Προφανώς, έχει υπάρξει προσυνεννόηση και υπάρχουν ανταλλάγματα. Όπως έγινε γνωστό, εκτός από τις προαναφερθείσες παχυλές χρηματοδοτήσεις των Κινητών Μονάδων για την εκτέλεση των ακούσιων νοσηλειών, αναφέρεται και η χρηματοδότηση δεκάδων στεγαστικών δομών που, επίσης, θα χρηματοδοτηθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης (και εν συνεχεία για δυο ακόμα χρόνια από το ΕΣΠΑ) – από κονδύλια, δηλαδή, που έχουν χορηγηθεί για την αντιμετώπιση των οικονομικών συνεπειών της πανδημίας. Προφανώς, θα υπάρξουν σχετικές προσλήψεις στον ιδιωτικό τομέα (όχι, όμως, πια, στο Δημόσιο).

Διεκδικούσαμε και διεκδικούμε πάντα, πέρα από όλα τα άλλα, και την εκτέλεση των ακούσιων νοσηλειών από υγειονομικές υπηρεσίες. Όχι αστυνομία. Αυτό για να γίνει και για να μην είναι, για μιαν ακόμη φορά, λόγια του αέρα και απλή κοροϊδία - και για να μειωθεί ταυτόχρονα και ο υπέρογκος αριθμός των ακούσιων νοσηλειών - απαιτεί ταυτόχρονη θεσμοθέτηση και λειτουργία ενός δημόσιου, ολοκληρωμένου και κοινοτικά βασισμένου συστήματος ψυχικής υγείας. Οσο δεν υπάρχει αυτό, όσο δεν γίνονται βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, η αστυνομία θα έχει πάντα τον πρώτο λόγο, και για τα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία, όπως και για όλη την κοινωνία.

15/5/2022

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

ΚΑΛΕΣΜΑ ΓΙΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΨΝΑ ΔΑΦΝΙ - Σαββατο 12 Μαρτίου 2022 στις 13:00

 

ΟΧΙ ΣΤΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΤΩΝ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΩΝ ΔΟΜΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΑΜΕΣΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΕΠΑΡΚΟΥΣ ΜΟΝΙΜΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΟΧΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ

 

 

Αν η κρίση που, εν μέσω της πανδημίας, μαστίζει το σύστημα της Υγείας στο σύνολό του, έχει μια από τις κύριες παραμέτρους της την σκόπιμα επιβεβλημένη δραματική υποστελέχωσή του, η κατάσταση στην Ψυχική Υγεία είναι ακόμα χειρότερη.

Το προσωπικό που έχει απομείνει, μετά τις διαδοχικές, επί σειρά ετών, συνταξιοδοτήσεις, χωρίς νέες προσλήψεις προς αντικατάσταση των απερχομένων, καθώς και με την τελείως αδικαιολόγητη και εκβιαστικού χαρακτήρα αναστολή της εργασίας χιλιάδων μη εμβολιασθέντων νοσηλευτών (και άλλων ειδικοτήτων), είναι ελάχιστο. Οι βάρδιες βγαίνουν με μεγάλη δυσκολία, έτσι ώστε, για πολλούς/ές, ακόμα και η λήψη των κανονικών εβδομαδιαίων ρεπό να έχει γίνει αδύνατη (με δεκάδες και εκατοντάδες χρεωστούμενων ρεπό και κανονικών αδειών να συσσωρεύονται) και η λειτουργία, τόσο των τμημάτων εισαγωγών, όσο και των στεγαστικών δομών (ξενώνων, οικοτροφείων κλπ), να χάνει, με γοργούς ρυθμούς, όχι μόνο την όποια θεραπευτική διάσταση της είχε απομείνει, αλλά και τον στοιχειωδώς ασφαλή χαρακτήρα της.

Αξιοποιώντας για μιαν ακόμα φορά την «κρίση ως ευκαιρία» για την εφαρμογή προαποφασισμένων, νεοφιλελεύθερης κοπής, μέτρων (κρίση που οι διαδοχικές κυβερνήσεις δημιούργησαν με τις δραστικές μνημονιακές περικοπές σε προσωπικό, τις ιδιωτικοποιήσεις κλπ), η κυβερνητική πολιτική έδειξε πολύ καθαρά το πού στοχεύει: πρώτον, με την απόπειρα να ξανανοίξει το ψυχιατρείο της Λέρου, ως κολαστήριο «νεκρών ψυχών» (απόπειρα που, αν και την πήρε πίσω μετά τις αντιδράσεις, δεν την έχει εγκαταλείψει ως πολιτική της στην ψυχική υγεία), και δεύτερον, την απόπειρα, που αμέσως ακολούθησε, να καταργήσει, με το πρόσχημα της έλλειψης προσωπικού, τρεις εξωνοσοκομειακές στεγαστικές δομές του ΨΝΑ. Και πάλι εδώ, ήταν η αντίδραση των εργαζομένων που έβαλε (ένα προσωρινό έστω) φρένο. Ωστόσο, το κλείσιμο, πριν μερικούς μήνες, του ξενώνα του Ευαγγελισμού στην πλ. Βάθης είναι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της πολιτικής που έχει ήδη μπει σε εφαρμογή.

Ταυτόχρονα, η αντιμετώπιση της πανδημίας της covid-19 στις ψυχιατρικές μονάδες, όχι μόνο στα τμήματα εισαγωγών, αλλά και στις εξωνοσοκομειακές στεγαστικές δομές, ταυτίστηκε με την ακραία καταστρατήγηση των δικαιωμάτων των νοσηλευομένων και των ενοίκων των δομών (για έξοδο, επικοινωνία κλπ), με μέτρα τυχάρπαστα που πιο πολύ συντελούσαν στην μετάδοση του κορονοϊού παρά στην προφύλαξη από αυτόν. Οι ανέκαθεν κυρίαρχες, στις ψυχιατρικές μονάδες, λειτουργίες και πρακτικές της κλειδωμένης πόρτας (ακόμα και σε στεγαστικές δομές), των μηχανικών καθηλώσεων και γενικά των κατασταλτικών πρακτικών, πατώντας πάνω και στην δραματική υποστελέχωση, πήραν ακραίες διαστάσεις.

Και την ίδια στιγμή που η αλλοπρόσαλλη και σε κατασταλτική λογική αντιμετώπιση της πανδημίας δημιουργούσε όλο και περισσότερη ψυχική δυσφορία και ανάγκες για βοήθεια, τόσο περισσότερο οι αρμόδιες υπηρεσίες αραίωναν την άμεση πρόσβαση και τόσο περισσότερο άνοιγαν το έδαφος στην τηλε-ψυχιατρική και στην τηλε-ψυχολογία.

Μάλιστα, ενώ η δυσφορία που βιώνει ο καθένας και η καθεμιά αυξάνει και τα αιτήματα για παροχή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης πολλαπλασιάζονται, οι απαντήσεις που συνήθως δίνονται, αν τελικά διαθέτεις χρήματα για να συναντήσεις κάποιον επαγγελματία, είναι μονοσήμαντες και περιστρέφονται γύρω από τη συνταγογράφηση φαρμάκων. Οι νέες τεχνολογίες έρχονται να υποστηρίξουν αυτή την μονοδιάστατη και ατομικίστικη φιλοσοφία και πρακτική. Το κοινό όλων των παρεμβάσεων, αναλογικών και ψηφιακών, έγκειται στο ότι το πρόβλημά σου δεν είναι κοινωνικό, δεν είναι πολιτικό, αλλά εδράζεται κάπου στον ψυχισμό σου, ενδεχομένως σε μια αλληλουχία γονιδίων ή/και στις λάθος επιλογές σου στη ζωή.

Όλα λοιπόν στην «ατομική ευθύνη». Η μόνη «κρατική ευθύνη» που απέμεινε, δεν είναι στη στελέχωση των υπηρεσιών υγείας και ψυχικής υγείας, δεν είναι στην ανάπτυξη της όσο ποτέ αναγκαίας πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, δεν είναι στην αντιμετώπιση του συνωστισμού στα ΜΜΜ και στους χώρους εργασίας, δεν είναι στη λειτουργία του σχολείου, αλλά στον εκβιαστικά υποχρεωτικό εμβολιασμό, στα πρόστιμα, στην αναστολή εργασίας (που, όπως αποδείχτηκε, δεν αποσκοπεί στην καθαυτό ανάγκη του εμβολιασμού, αλλά στις απολύσεις), στην κατάργηση της μονιμότητας και στην εισαγωγή ως κύριας σχέσης εργασίας τις κακοπληρωμένες συμβάσεις ορισμένου χρόνου, στην πλήρη ιδιωτικοποίηση της Υγείας και της Ψυχικής Υγείας (μέσω ΣΔΙΤ κλπ).

Αυτό είναι το πλάνο που έχει το Υπουργείο του Πλεύρη και της Ράπτη προς εφαρμογή. Το σχέδιο για το «βίαιο κλείσιμο των ψυχιατρείων», για το οποίο μιλούσαμε πριν μερικά χρόνια, δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει. Και ήταν ήδη, όπως τονίζαμε από τότε, σε εφαρμογή με την σχεδιασμένη όλο και μεγαλύτερη υποστελέχωση των ψυχιατρείων, ώστε το «βίαιο κλείσιμο» (δηλαδή, όχι ο μετασχηματισμός, αλλά η διάλυση) να φανεί ως η μόνη δυνατή λύση.

Αντίθετα, όπως υποστηρίζαμε πάντα, και αυτός πρέπει να είναι ο επιδιωκόμενος στόχος, «κλείσιμο των ψυχιατρείων» θάπρεπε να σημαίνει ριζικό μετασχηματισμό του υπάρχοντος, αντικατάσταση των κλειστών υπηρεσιών με κοινοτικές υπηρεσίες, πλήρως στελεχωμένες με το προσωπικό που ήδη τώρα εργάζεται και με πολύ περισσότερο που πρέπει να προσληφθεί. Κλείσιμο των ψυχιατρείων θάπρεπε να σημαίνει την χειραφέτηση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία και των εργαζομένων από κοινού. Θάπρεπε να σημαίνει αμφισβήτηση και κατάργηση των κατασταλτικών πρακτικών.

Επαρκής στελέχωση και ριζική αμφισβήτηση της όποιας κατασταλτικής πρακτικής πάνε μαζί.

Το ζήτημα της ψυχικής υγείας είναι υπόθεση όλων, των άμεσα ενδιαφερόμενων ατόμων, των εργαζόμενων στο χώρο και όλης της κοινωνίας.

Καλούμε όλες και όλους σε κινητοποίηση στις 12 Μάρτη, 13.00, με συγκέντρωση έξω από το ΨΝΑ (Δαφνί). Διεκδικούμε και απαιτούμε:

-Καμιά στεγαστική δομή να μην κλείσει.

-Πλήρη σεβασμό στα δικαιώματα των νοσηλευομένων και των ενοίκων των στεγαστικών δομών.

-Αμεση και επαρκή στελέχωση όλων των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, με προσλήψεις μόνιμου προσωπικού.

-Η ελευθερία είναι θεραπευτική. Και για να είναι πραγματικά θεραπευτική πρέπει να στηρίζεται από ένα σύστημα ψυχικής υγείας κοινοτικά βασισμένο σε συνάρτηση με μια κοινωνική πολιτική που νοιάζεται για την αξιοπρεπή στέγαση, την επαρκώς αμειβόμενη εργασία και την κοινωνική πλαισίωση.

12/2/22

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ