Περιοδικό Asylum & Tετράδια Ψυχιατρικής: 40+ χρόνια Νησίδες Αντίστασης στην Ψυχική Υγεία

 

Με αφορμή τη συμπλήρωση των 40+ χρόνων από την κυκλοφορία του Asylum- The Radical Mental Health Magazine στο Ηνωμένο Βασίλειο και της σειράς Τετράδια Ψυχιατρικής στην Ελλάδα, σας προσκαλούμε σε μια εκδήλωση που επιχειρεί να ανοίξει έναν κριτικό διάλογο γύρω από τη συμβολή τους στον χώρο της ψυχικής υγείας.

Δανειζόμενες τον όρο «νησίδες αντίστασης» από το βιβλίο του Θ.Μεγαλοοικονόμου με τίτλο «Ποια ψυχική υγεία και ποια ψυχιατρική, σε ποια κοινωνία» στεκόμαστε σε δυο εγχειρήματα που μέσα στον χρόνο, προκάλεσαν ρωγμές στον κυρίαρχο λόγο για την ψυχική υγεία. Τα Τετράδια Ψυχιατρικής και το Asylum ανοίξαν χώρους αντίστασης στη δημόσια συζήτηση για την αμφισβήτηση της καθολικότητας του βιοϊατρικού μοντέλου και την ορατότητα και επικύρωση αφηγήσεων της βιωμένης ψυχιατρικής εμπειρίας, χαράσσοντας διαδρομές προς την χειραφέτηση, την συμπερίληψη και την συλλογικότητα.

Πώς συναντιούνται τα δυο περιοδικά σήμερα και τι έχουμε να αναμένουμε από αυτή την συνομιλία;

Το Asylum Magazine άρχισε την έκδοσή του στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1986 ως ένα ανεξάρτητο, μη κερδοσκοπικό εγχείρημα, βασισμένο εξαρχής στη συνεργασία επαγγελματιών ψυχικής υγείας με άτομα με ψυχιατρική εμπειρία. Εμπνευσμένο -μεταξύ άλλων- από την Δημοκρατική Ψυχιατρική και το Κίνημα για τη Χειραφέτηση των Επιζώντων της Ψυχιατρικής, διεκδίκησε έναν χώρο όπου η βιωμένη ψυχιατρική εμπειρία δεν αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο μελέτης, αλλά ως μορφή γνώσης με λόγο και παρουσία που αξίζει ορατότητας. Ταυτόχρονα, καλλιέργησε έναν διάλογο που πασχίζει να υπερβεί μονοσήμαντες προσεγγίσεις που αφορούν πολύπλοκα ζητήματα όπως οι διαγνώσεις, η φαρμακοθεραπεία, ο ψυχιατρικός εξαναγκασμός και η ακούσια νοσηλεία, και η χρήση του ηλεκτροσόκ.

Παράλληλα, τα Τετράδια Ψυχιατρικής, αναπτυσσόμενα την ίδια ιστορική περίοδο σε ένα διαφορετικό κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο, αποτέλεσαν ένα πεδίο συγκρότησης κριτικού και πολιτικοποιημένου λόγου γύρω από την ψυχική υγεία. Σε μια εποχή στην Ελλάδα, όπου οι συνέπειες της ασυλοποίησης υπονόμευαν την ορατότητα και την ακρόαση της εμπειρίας των ληπτών/ληπτριών ψυχιατρικών υπηρεσιών, τα Τετράδια Ψυχιατρικής συνέβαλαν ουσιαστικά στην αμφισβήτηση κυρίαρχων αντιλήψεων και στη σύνδεση της ψυχικής υγείας με ζητήματα κοινωνικού αποκλεισμού.

Το Asylum Magazine και τα Τετράδια Ψυχιατρικής βλάστησαν την ίδια περίπου περίοδο, σε διαφορετικές χώρες, μέσα από σπόρους κοινών ανησυχιών: ποιος έχει λόγο για την ψυχική υγεία, πώς παράγεται η γνώση και ποιες σχέσεις εξουσίας τη διαμορφώνουν. Σήμερα, η συνάντησή τους αναδεικνύει τη σημασία της συνομιλίας ανάμεσα στη βιωμένη εμπειρία και την κριτική θεωρία, ανάμεσα στις φωνές «από τα κάτω» και την πολιτική ανάλυση των θεσμών.

Για εμάς, τα δύο περιοδικά και οι άνθρωποι που τα συγκροτούν αποτελούν σημαντικές νησίδες αντίστασης — και η συνάντησή τους είναι μια ευκαιρία να δημιουργηθεί ένας κοινός τόπος διαλόγου και συλλογικής αναζήτησης.

Η εκδήλωση αυτή φιλοδοξεί να προσφέρει μια τέτοια ευκαιρία συνάντησης όπου εμπειρίες, θεωρίες και πρακτικές μπορούν να τεθούν σε διάλογο και να ανοίξουν νέα ερωτήματα για το παρόν και το μέλλον της ψυχικής υγείας.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Προβολή ταινίας: «Στο ποταμόπλοιο/On the adamant», 18/3/2026 στις 19.30

 

Την Τετάρτη 18/3 προβάλουμε το «Στο ποταμόπλοιο/On the adamant» στον χώρο της Πρωτοβουλίας 'Ψ', στην οδό Αιθαλίδου 11 (6 λεπτά από τον σταθμό Αγ. Ιωάννης).

 

«Μια πλωτή κατασκευή που βρίσκεται στον Σηκουάνα στην καρδιά του Παρισιού, καλωσορίζει ενήλικες που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές, προσφέροντας το είδος της φροντίδας που τους γειώνει στο χρόνο και στο χώρο και τους βοηθά να αναρρώσουν ή να διατηρήσουν τη διάθεσή τους. Η ομάδα που το διευθύνει προσπαθεί να αντισταθεί στην υποβάθμιση και την απανθρωποποίηση της ψυχιατρικής όσο καλύτερα μπορεί.»

 

Η προβολή θα γίνει για την οικονομική ενίσχυση της συνέλευσης των κατειλημμένων προσφυγικών (ΣΥ.ΚΑ.ΠΡΟ). Ύστερα από την ταινία θα ακολουθήσει κουβέντα. 

 

Συναντιόμαστε και συζητάμε συλλογικά για όσα μας αφορούν. 

 

Αλληλεγγύη στα Κατειλημμένα Προσφυγικά!

 

 

 

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Εκδήλωση-Συζήτηση για τη Δημιουργία Ψυχιατροδικαστικού Τμήματος: Κριτικές Προσεγγίσεις

 

Η εκδήλωση πραγματοποιείται με αφορμή την εξαγγελία ίδρυσης κλειστών ψυχιατροδικαστικών τμημάτων νοσηλείας στα Ψυχιατρικά Νοσοκομεία, όπως αποφασίστηκε, οριστικά, ότι θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο του Νόμου Βαρτζόπουλου (ν.5129/24). Συζητείται ο τρόπος με τον οποίο ο θεσμός του δικαστικού ψυχιατρείου προβάλλεται από την κυβέρνηση ως “μονόδρομος” για τη διαχείριση των λεγόμενων “ακαταλόγιστων” δραστών (δηλ. ατόμων που έχουν τελέσει μια αξιόποινη πράξη και που κρίνεται ότι για αυτήν ευθύνεται η ψυχιατρική τους διάγνωση/κατάσταση) αλλά, σύμφωνα και με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης γα την ψυχική υγεία που έχει συγκροτήσει η παρούσα κυβέρνηση, θα μπορούν εκεί να εγκλείονται και άτομα που εγκλείονται για κανονική ψυχιατρική νοσηλεία  των οποίων η ψυχοκινητική ανησυχία που προκαλεί η όλη διαδικασία του ακούσιου (αλλά συχνά και του εκούσιου) εγκλεισμού κρίνεται από τους ψυχιάτρους ως δύσκολα διαχειρίσιμη στα "κανονικά' ψυχιατρικά τμήματα. 

Στο επίκεντρο της συζήτησης τίθεται η μετατόπιση της ψυχιατρικής προς θεσμούς καθαρά φυλακτικού χαρακτήρα, όπου η θεραπευτική διάσταση περαιτέρω υποχωρεί ή και εξαφανίζεται τελείως, στο πλαίσιο ενός κυρίαρχου ψυχιατρικού και ποινικού παραδείγματος που προκρίνει τον έλεγχο και τον αποκλεισμό. Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη επαναπροσδιορισμού θεμελιωδών εννοιών όπως η υπευθυνότητα, το ακαταλόγιστο, η ποινή και η κύρωση, πέρα από μια στενά ψυχιατροδικαστική οπτική. Ο σεβασμός και η αναγνώριση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία ως υποκειμένων. Ποια θα ήταν μια εναλλακτική προσέγγιση της δικαστικής ψυχιατρικής;

 

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ 

Πρόσβαση στην ψυχική υγεία σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης- H εμπειρία της Παλαιστίνης

 

Το  Νοέμβριο που πέρασε έγινε στην Γκορίτζια, μια πόλη στα σύνορα Ιταλίας και Σλοβενίας (με τη μισή να είναι στην Ιταλία και την άλλη μισή στη Σλοβενία, χωρίς, από το 2003, ένα σύνορο να τη χωρίζει στα δυο) ένα διεθνές συνέδριο με τίτλο "FRANCO BASAGLIA, BEYOND THE BORDERS. THE PRACTICES OF FREEDOM" (12-14 Νοέμβρη). Ηταν και αυτό στα πλαίσια μιας σειράς πολιτιστικών εκδηλώσεων ("GO! 25") που έγιναν εκεί όλη αυτή τη χρονιά, που η Γκορίτζια είχε κηρυχθεί πολιτιστική πρωτεύουσα τη Ευρώπης (European Capital of Culture Nova Gorica-Gorizia). Μεταξύ των προσκαλεσμένων ομιλητών ήταν και η ψυχολόγος Rajiah Abu Suay, επικεφαλής της ομάδας Ψυχικής Υγείας του ΠΟΥ στην κατεχόμενη Παλαιστίνη. 

Η Γκορίτζια ήταν και η πόλη από ψυχιατρείο της οποίας ο Μπαζάλια ξεκίνησε, το 1961, την δουλειά της αποιδρυματοίησης και του ξεπεράσματος του ψυχιατρείου, στη βάση μιας "άλλης ψυχιατρικής". 

Παραθέτουμε εδώ την παρουσίαση της Rajiah Abu Suay. 

 

 

 

 

 

Η ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΣΕΡΝΕΙ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΥΣ ΣΤΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ ΔΙΕΚΔΙΚΩΝΤΑΣ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΗ ΠΟΥ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΕΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ

 

Είναι γνωστή η μηνυτήρια αναφορά που έκανε πριν μερικές μέρες το «συνδικαλιστικό» σωματείο «Ένωση Αστυνομικών Υπαλλήλων Βορειοανατολικής Αττικής» κατά όλων των ψυχιάτρων που εφημέρευσαν από τον Φεβρουάριο του 2024 μέχρι σήμερα, με την κατηγορία για «παράβαση καθήκοντος και έκθεση κατά συρροή», επειδή δεν είχαν ούτε καν ράντζο διαθέσιμο για τη νοσηλεία ατόμων που οι αστυνομικοί προσήγαγαν, όπως πάντα με χειροπέδες, βάσει εισαγγελικής εντολής.

Και σε αγαστή συνέργεια, ωσάν, ως συνήθως, το μακρύ χέρι της αστυνομίας, το σύστημα της Δικαιοσύνης, εν προκειμένω το Πρωτοδικείο Αθηνών, έσπευσε να ζητήσει ονόματα και διευθύνσεις των εφημερευόντων ψυχιάτρων (από το ΨΝΑ, αλλά, προφανώς, και από παντού) προκειμένου να διερευνήσει σε ποιο βαθμό έχει βάση η μηνυτήρια αναφορά.

Με τα γνωστά προφίλ Άδωνι Γεωργιάδη και Βαρτζόπουλου, από τη μια, και Χρυσοχοϊδη, από την άλλη, η αστυνομία λειτουργεί, εδώ και πολύ καιρό, ωσάν να έχει λόγο, και μάλιστα τον πρώτο, και στα ζητήματα της ψυχικής υγείας, όπως σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής μας ζωής. Αυτό που κρύβουν, ή προσπαθούν να διαστρεβλώσουν όλοι, από υπουργούς μέχρι τον τελευταίο αστυνομικό, είναι ότι η εισαγγελική εντολή για την προσαγωγή φερόμενου ως ασθενούς, βάσει του νόμου, δεν είναι για νοσηλεία αλλά για εξέταση, η οποία θα κρίνει αν χρειάζεται ή όχι εισαγωγή για νοσηλεία. Με την ιδρυματική λειτουργία της ψυχιατρικής που ανέκαθεν επικρατούσε σε αυτή τη χώρα, πιο πολύ ως θεματοφύλακα της δημόσιας τάξης παρά ως θεραπευτικού παράγοντα (με δομικά της στοιχεία τα στερεότυπα της «επικινδυνότητας», του στίγματος, του κοινωνικού ελέγχου και της καταστολής), είχε καθιερωθεί ένας περίπου αυτοματισμός ανάμεσα στην προσαγωγή για εξέταση με εισαγγελική εντολή και την άμεση εισαγωγή για νοσηλεία. Πάντα όλες οι ψυχιατρικές κλινικές (σε ψυχιατρεία και σε γενικά νοσοκομεία) γεμάτες ράντζα, με τον αριθμό των νοσηλευόμενων να φτάνει ενίοτε στον διπλάσιο αριθμό των κανονικών κλινών. Και με το προσωπικό, νοσηλευτικό, ιατρικό κλπ, όλο και λιγότερο. Με τον πολλαπλασιασμό των μηχανικών καθηλώσεων, τον μονόδρομο του ψυχοφάρμακου (και της πολυφαρμακίας) και το γρήγορο εξιτήριο να έχουν γίνει ο κανόνας μιας όλο και πιο αντιθεραπευτικής ψυχιατρικής.

Καθώς σήμερα η κατάρρευση των συστημάτων υγείας και ψυχικής υγείας (μεταξύ των άλλων και η έστω στοιχειώδης λειτουργία των ελάχιστων υπηρεσιών πρόληψης που υπήρχαν), σε συνδυασμό με την ακολουθούμενη οικονομική και κοινωνική πολιτική που παράγει τη ραγδαία φτωχοποίηση όλο και πιο πλατειών κοινωνικών στρωμάτων και έτσι τον πολλαπλασιασμό και την επιδείνωση των προβλημάτων ψυχικής υγείας, όσα ράντζα και να μπουν στα ψυχιατρικά τμήματα, δεν φτάνουν. Μάλιστα στο ΨΝΑ σωματεία εργαζομένων, γιατρών κλπ, είχαν αποφασίσει εδώ και αρκετό καιρό να μπει κάποιο όριο στον αριθμό των ράντζων που θα μπορούσε να έχει κάθε τμήμα, έτσι ώστε να μετριαστούν κάπως οι άκρως αντιθεραπευτικές συνθήκες νοσηλείας.

Και όπως σε όλες τις πτυχές της όλο και πιο αβίωτης ζωής, στα αδιέξοδα και τις αντιδράσεις που παράγουν οι ασκούμενες πολιτικές των κυβερνώντων, η απάντηση αυτών που τις ασκούν είναι η επιβολή όλο και μεγαλύτερης καταστολής, έτσι και στην ψυχική υγεία η όλο και πιο ασύδοτη δράση της αστυνομίας γίνεται ο κανόνας που υποκαθιστά γιατρούς, νομοθεσίες, τα πάντα. Καθώς πλήθος περιπολικών (μπορεί και πάνω από 15) είναι στην ουρά έξω από την εφημερεύουσα ψυχιατρική μονάδα, με τα άτομα που προσάγουν βάσει εισαγγελικής εντολής πάντα με χειροπέδες και με άγνωστο, συνήθως, το βαθμό της βίας που έχουν ασκήσει για να επιβάλουν την προσαγωγή, οι αστυνομικοί πιέζουν όλο και πιο πολύ να «τελειώνουν γρήγορα», να πάρουν οι εφημερεύοντες ψυχίατροι τους προσαγόμενους για να τους βάλουν μέσα στην ψυχιατρική κλινική και αυτοί να φύγουν. Μάλιστα σχετική εγκύκλιο έχει βγάλει και ο υφυπουργός ψυχικής υγείας, ο γνωστός για τις άκρως αντιδραστικές και κατασταλτικού χαρακτήρα αντιλήψεις του για την ψυχική υγεία Δ. Βαρτζόπουλος, με την οποία καλεί τους εφημερεύοντες να δίνουν προτεραιότητα στους προσαγόμενους από την αστυνομία, ανεξάρτητα από την κρίση των γιατρών και την λειτουργία του τμήματος των επειγόντων. Και τα περιστατικά άσκησης βίας των αστυνομικών προς τους ασθενείς που προσάγουν προκειμένου να τους παραδώσουν «στα γρήγορα» και να φύγουν δεν είναι λίγα. Χωρίς να διστάσουν ακόμα και να συλλάβουν και να προσάγουν δυο εφημερεύοντες ψυχιάτρους στο (πρώην) ΨΝΑ και δυο στο (πρώην) ΨΝΘ γιατί δε λειτούργησαν σύμφωνα με τις εντολές τους!

Έτσι, λοιπόν, φτάνουμε στο σημείο να είναι η αστυνομία που ορίζει ό,τι αφορά την εισαγωγή για νοσηλεία των ψυχικά πασχόντων και να επιβάλει τη δική της ερμηνεία στη νομοθεσία, μετατρέποντας την εισαγγελική εντολή για εξέταση σε εντολή για εισαγωγή. Γιατί όταν φτάσει το πρωί και κλείνει η εφημερία του εκάστοτε νοσοκομείου/κλινικής και συνήθως δεν έχουν επαρκέσει ούτε τα ράντζα για την εισαγωγή των προσαγόμενων, ούτε καν όσων θα είχαν πραγματική ανάγκη νοσηλείας, θα πρέπει οι αστυνομικοί να τους πάρουν πίσω και να τους «φιλοξενήσουν», μια, δυο ή και τρεις μέρες στο αστυνομικό τους τμήμα μέχρι να βρεθεί κλίνη ή ράντζο, όπου αλλού. Αυτό είναι το σύστημα Ψυχικής Υγείας (όπως και όλης της Υγείας) σήμερα, με τις πολιτικές για την ψυχική υγεία που ασκούνται να έχουν πλέον οδηγήσει η από μακρού υποβόσκουσα αστυνομική διαχείριση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία να γίνεται πλέον, χωρίς φτιασίδια, η επίσημη πολιτική. Τελείως ανεξέλεγκτη και κατασταλτική. Όχι μόνο η ανέκαθεν εκτέλεση των εισαγγελικών εντολών από την αστυνομία δεν έχει αλλάξει (έτσι ώστε να περάσει σε υγειονομικές υπηρεσίες), αλλά τώρα η αστυνομία θα καθορίζει και ποιος θα πρέπει να εισάγεται για νοσηλεία και πιθανόν, σε λίγο, και ποιος θα «επιτρέπεται» να πάρει εξιτήριο.

Θεωρούμε ότι, καθώς αυτός ο καταστροφικός κατήφορος δεν έχει ορατό τέλος, είναι επείγον η ψυχιατρική κοινότητα, όπως και όλοι οι εργαζόμενοι στο χώρο της Ψυχικής Υγείας (όπως και όλης της Υγείας), αναστοχαζόμενοι τον ρόλο τους και την κοινωνική τους αποστολή ως θεραπευτών και συνοδοιπόρων των ψυχικά πασχόντων (και όχι ως εντολοδόχων για την επιβολή της δημόσιας τάξης), να αντιδράσουν κινηματικά σε όλο τον κατασταλτικό ολετήρα που ισοπεδώνει το σύστημα ψυχικής υγείας, διεκδικώντας άμεσα όλα όσα απαιτούνται για μια ψυχιατρική που ασκεί έναν ουσιαστικά θεραπευτικό ρόλο.

Και όλα τα κοινωνικά κινήματα να συνδράμουν προς αυτή την κατεύθυνση.

Έξω η αστυνομία από την ψυχική υγεία.

26/11/25

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Η Ελευθερία είναι θεραπευτική. Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: 27/6/2025, στις 19.30, στο Κηπάκι της Τσαμαδού

 

Την επόμενη Παρασκευή, στο Κηπάκι της Τσαμαδού στα Εξάρχεια, θα γίνει η παρουσίαση του βιβλίου που κυκλοφορεί από τις ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΔΕΛΦΩΝ, με τις ομιλίες από την εκδήλωση που διοργάνωσε η Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Franco Basaglia. 

 

Επιπλέον, θα μεταφερθεί η εμπειρία της ομάδας που πρόσφατα επισκέφθηκε την Τεργέστη και ξεναγήθηκε στις κοινοτικές ψυχιατρικές υπηρεσίες εκεί.

 

 

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ 

Διήμερο Εκδηλώσεων για την Ψυχική Υγεία: 31 Μαΐου-1 Ιουνίου 2025

 

 

 

Σάββατο 31 Μαΐου 2025, 19:00

Από τις κριτικές στην ψυχολογία στις κριτικές ψυχολογίες

στο χώρο της Πρωτοβουλίας για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία,

Αιθαλίδου 11 (κοντά στο μετρό του Αγίου Ιωάννη)

Η συζήτηση για την ψυχιατρική βία και την αντι-ψυχιατρική, μία από τις βασικές συνιστώσες της κινηματικής μας ιστορίας είναι ακόμα ανοιχτή. Την κρατάμε ανοιχτή πλάι στις αντικαπιταλιστικές μας συζητήσεις από ταξική, έμφυλη ή αντιιμπεριαλιστική σκοπιά. Την κρατάμε ανοιχτή με λόγο και δράση για να υπερασπιστούμε και να επανοικειοποιηθούμε την «τρέλα» μας, για να αντισταθούμε και να απελευθερωθούμε από τα κελιά της ψυχολογικοποίησης ή και της ψυχιατρικοποίησης της ανυπακοής μας.

Πιάνοντας το νήμα από εκεί καλούμε στην εκδήλωση-συζήτηση "Από τις κριτικές στην ψυχολογία στις κριτικές ψυχολογίες" με κεντρικό ερώτημα ποιες (θα μπορούσαν να) είναι οι κριτικές στην ψυχολογία και οι κριτικές ψυχολογίες από τις διαφορετικές κοινωνικές θέσεις/ σκοπιές (έμφυλες, ταξικές, εργατικές, πολιτικές, εργασιακές / επαγγελματικές, κ.α.) από τις οποίες συμμετέχουμε στον κόσμο ως υποκείμενα; Ένα ερώτημα που περισσότερο από ποτέ φαίνεται να αφορά την καθημερινή μας επιβίωση στην σύγχρονη καπιταλιστική αναδιάρθρωση όπου η ψυχολογικοποίηση, η ψυχοθεραπεία, η αυτοβελτίωση, η αυτοπραγμάτωση αλλά και οι σύγχρονες ψυχολογικές πρακτικές εργασιακού μάνατζμεντ και διαχείρισης κοινωνικών κρίσεων επιβάλλονται άμεσα ή έμμεσα και προσδιορίζουν όλο και περισσότερο τον νου, το συναίσθημα και την δράση μας.

Ζητούμενο για εμάς σε αυτή την συζήτηση δεν είναι τόσο να προτείνουμε εναλλακτικές ψυχολογικές προσεγγίσεις (που πιθανότατα να έρχονται και «από τα πάνω»), παρά η σύγχρονη αναγκαιότητα να κατανοήσουμε τις καθημερινές αντιφάσεις, τις δυνατότητες και τους περιορισμούς μας. Ζητούμενο για εμάς είναι η έναρξη μιας (πολιτικής) ζύμωσης για να αρθρώσουμε και συγκροτήσουμε δικό μας ανταγωνιστικό λόγο και δική μας δράση «από τα κάτω», απέναντι στο κυρίαρχο ψυχολογικό και ψυχιατρικό παράδειγμα.

Για όλα αυτά, η εκδήλωση "Από τις κριτικές στην ψυχολογία στις κριτικές ψυχολογίες” εστιάζει στο το ίδιο το άνοιγμα μιας κατά το δυνατόν συμμετοχικής συζήτησης, με τα λόγια που το καθένα από εμάς θέλει να τοποθετηθεί (από την δική του κοινωνική, εργασιακή, κλπ. θέση), και όχι σε (μακροσκελείς) εισηγήσεις.

Κυριακή 1 Ιουνίου 2025, 19:00

Ενάντια στην ψυχιατρική της καταστολής και του ελέγχου: συζητώντας για συλλογικές αντιστάσεις απέναντι στους θεσμούς της βίας εντός και εκτός των ψυχιατρείων

Στον κατειλημμένο κοινωνικό χώρο Ζιζάνια,

Φυλής και Φερρών

Η επιτυχία που είχε το διήμερο της Νομικής, στο ΑΚΝ,  στις 24 και 25 Ιανουαρίου μας έδωσε το έναυσμα να αναζητήσουμε μια συνέχεια. Μια φράση που ακούστηκε προς το τέλος της συνάντησης αποτέλεσε την αφορμή για περαιτέρω συζήτηση στη συνέλευση: "Μήπως θα ήταν καλό να υπάρξει μία αραιή μεν, τακτική δε, συνάντηση για όλους/ες/α εμάς που μόλις βγήκαμε από το ψυχιατρείο;" Η συνέλευσή μας είπε ότι ναι αξίζει να το δοκιμάσουμε και έτσι αποφασίσαμε να ξανασυναντηθούμε.

Αναλογιστήκαμε την πολυπλοκότητα που έχουν τα ζητήματα ψυχικής υγείας, την αμφιθυμία που κουβαλάνε και τις πολώσεις που δημιουργούνται. Σκεφτήκαμε πως είναι σημαντικό να φτιάξουμε ένα χώρο ασφάλειας, για άλλη μια φορά για να μιλήσουμε για όλα αυτά που δυσκολευόμαστε.

Αυτό μας έφερε και στο δεύτερο ζήτημα πως, πολλές φορές, κάποια από εμάς δυσκολευόμαστε να ανοιχτούμε ακόμα και μέσα στους χώρους που θεωρούμε "δικούς μας", με συντροφικά πρόσωπα στο ανταγωνιστικό κίνημα. Πλευρές της εμπειρίας μας μένουν κρυμμένες και ισοπεδώνονται είτε μέσα από μια άρνηση καθολική κάθε ψυ- πρακτικής καθώς για "όλα φταίει ο καπιταλισμός" είτε μέσα από το φόβο και την προκατάληψη, που μας παραπέμπει στον ειδικό.

Κι αυτό μας πήγε και σε εκείνες τις αφηγήσεις χειραφέτησης που ζήσαμε, σε εκείνες τις συναντήσεις μέσα στο ανταγωνιστικό κίνημα που φώτισαν το δρόμο μας, που μας συντρόφεψαν στην ψυχική δυσφορία που κάνουν πράξη το "κανένα μόνο του". Μας θύμισαν συνελεύσεις, βραχείας διάρκειας που δημιουργήθηκαν για να στηρίξουν ανθρώπους σε κρίση.

Και μέσα σε όλο αυτό ερχόντουσαν ιστορίες επαγγελματιών και συγγενών και φίλων, όπως αυτές που ήρθαν και στο διήμερο, ιστορίες που έφεραν τον πόνο από την πλευρά αυτών που προσπαθούν να στέκονται κοντά ή/που λόγο ακριβώς αυτού του πόνου δεν μπορούν να σταθούν κοντά δημιουργώντας ακόμα περισσότερο πόνο.

Σας καλούμε λοιπόν σε μία ακόμα συνάντηση για να συζητήσουμε για τη σημερινή κατάσταση, για τις ψυχιατρικές νοσηλείες, τους "θεσμούς της βίας", αλλά και τη βία της σιωπής και της απόρριψης. Θα γίνουν σύντομες εισηγήσεις, ώστε να ακολουθήσει μια όσο το δυνατόν, διεξοδική συζήτηση.

Εκδήλωση | 10 Απριλίου 2025 στις 18.30 στη Λοκομοτίβα: Η βιομηχανία του τραύματος

 

Σε μια εποχή όπου το τραύμα έχει γίνει κυρίαρχη αφήγηση και αντικείμενο κατανάλωσης, σας προσκαλούμε σε μια κριτική συζήτηση για το πώς οι προσωπικές ιστορίες ψυχικού πόνου αποπολιτικοποιούνται, εμπορευματοποιούνται και γίνονται αντικείμενο σφετερισμού προκειμένου να εξυπηρετήσουν διάφορα συμφέροντα και συστήματα εξουσίας.

Τι σημαίνει να μιλάμε για τραύμα χωρίς να αγγίζουμε τις κοινωνικές του αιτίες; Πώς μπορούμε να ξανασκεφτούμε την επούλωση όχι ως ατομικό project, αλλά ως συλλογική πράξη φροντίδας, μνήμης και αντίστασης; Τι έχουν να μας διδάξουν οι κριτικές προσεγγίσεις του τραύματος για το ζήτημα;

Με αυτό το σκεπτικό και αυτούς τους προβληματισμούς, η Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία σας προσκαλεί σε μια συζήτηση, μαζί με τις Ντίνα Πουρσανίδου (Επιζώσα ερευνήτρια, Μέλος της συντακτικής ομάδας του περιοδικού Asylum) και Λυδία Σαπουνά (Καθηγήτρια Κοινωνικής Εργασίας, University College Cork, Ιδρυτικό μέλος του Δικτύου Κριτικών Φωνών, Ιρλανδία), καθώς και μέλη της Πρωτοβουλίας ‘Ψ’.

 

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΤΡΑΓΙΚΟ ΣΥΜΒΑΝ ΣΤΟ ΨΝΑ: ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΕΝΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ ΣΕ ΤΕΤΟΙΑ ΣΥΜΒΑΝΤΑ;

 

Το τραγικό συμβάν σε τμήμα του (πρώην) ΨΝΑ, με τον θάνατο που προκάλεσε ένας νοσηλευόμενος ασθενής σε άλλη νοσηλευόμενη ασθενή, δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει σε ψυχιατρική μονάδα νοσηλείας και μάλιστα στο ΨΝΑ. Δεν έχει να κάνει με την λεγόμενη «επικινδυνότητα» των ψυχικά ασθενών ωσάν μιας ατομικής και γραμμικά αποδιδόμενης στην ψυχική τους αρρώστια ιδιότητας, αλλά πρωτίστως με την λειτουργία των κοινωνικών θεσμών και, εν προκειμένω, του ψυχιατρικού θεσμού. Είναι μέσα σ΄ αυτούς, από την δομή και την λειτουργία τους, που παράγεται η επικινδυνότητα, με την εύκολη λύση να είναι πάντα η απόδοσή της στο υποκείμενο και στην αρρώστια του, μυστικοποιώντας τις κοινωνικές και σχεσιακές της ρίζες. Είναι ακριβώς αυτή η λογική της “αυξημένης ασφαλείας” που εντείνει το στίγμα. Μια λογική από την οποία, καθώς λείπει ο άνθρωπος, αυτός που διαπράττει την εγκληματική πράξη, το ποιος είναι, ποια είναι η ιστορία του, πώς έφτασε εκεί, άρα καμία κουβέντα και για θεραπεία, ανάρρωση κοκ, η μόνη απάντηση, στην οποία οδηγεί, είναι η κατασκευή του «επικίνδυνου ατόμου» (φορέα μιας, κατά Δ. Βαρτζόπουλο, επιθετικής και δολοφονικής κληρονομικότητας), ο εγκλεισμός και η φύλαξη.

Και ήταν αναμενόμενο ότι οι ενορχηστρωτές της πρωτοφανούς παλινδρόμησης (που ποικιλοτρόπως καθημερινά βιώνουμε), της διάλυσης και της ιδιωτικοποίησης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, Δ. Βαρτζόπουλος, Άδωνις Γεωργιάδης και το γνωστό επιτελείο τους, από κοινού με την πάντα συμπλέουσα με τον άκρατο συντηρητισμό Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία (ΕΨΕ), έσπευσαν να εκμεταλλευτούν το τραγικό αυτό συμβάν προκειμένου να επιταχύνουν την υλοποίηση των ήδη προειλημμένων αποφάσεών τους για τις άκρως κατασταλτικές ψυχιατρικές δομές που έχουν περιλάβει στο Εθνικό Σχέδιο για την Ψυχική Υγεία και στον νέο νόμο 5129/24 που ψηφίστηκε πέρσι το καλοκαίρι.

Και, φυσικά, μέσω των θεσμών της Δικαιοσύνης τους, να ελέγξουν αν το προσωπικό του τμήματος έκανε σωστά τη δουλειά του προκειμένου να αποφευχθεί το συμβάν. Ένα προσωπικό που αποτελείται, στην απογευματινή και στη νυχτερινή βάρδια, πάντα από δυο νοσηλευτές/τριες που έχουν να «διαχειριστούν» 30 έως και 35 νοσηλευόμενους, πολλοί από τους οποίους, τις μέρες της εφημερίας, είναι νέες εισαγωγές, με ό,τι αυτό σημαίνει για τη γνωριμία και την εγκαθίδρυση μιας έστω στοιχειώδους σχέσης μαζί τους. Ένα προσωπικό εξουθενωμένο, στα όρια της ανθρώπινης αντοχής (συχνά και πολύ πέρα από αυτά) και διατεταγμένο στην ιδρυματική λειτουργία στη βάση της οποίας λειτουργούν όλες οι ψυχιατρικές νοσηλευτικές μονάδες.

Πρόκειται για μια διαχρονικά ασκούμενη πολιτική στην ψυχική υγεία, στην οποία συμβαδίζουν η κυρίαρχη ψυχιατρική, όπως φαίνεται και από τις θέσεις της ΕΨΕ, και η εκάστοτε κυβέρνηση, με την τωρινή να έχει φτάσει αυτή την άκρως κατασταλτική και απανθρωποποιητική πολιτική στα άκρα. Αφορμή ζητούσαν για να εγκαθιδρύσουν τα από μακρού σχεδιαζόμενα «ειδικά τμήματα» για τους λεγόμενους «ακαταλόγιστους» του αρ. 69 ΠΚ, «αυτούς που έχουν διαπράξει μια αξιόποινη πράξη αλλά που δεν τους καταλογίζεται λόγω ψυχικής νόσου». Στο ΨΝΑ υπήρχε ένα τέτοιο τμήμα, που καταργήθηκε στη δεκαετία του 80, μετά από κινητοποίηση πολλών εκ των εργαζομένων του ψυχιατρείου λόγω των άθλιων συνθηκών που επικρατούσαν εκεί.

Μια ανάλογη δομή επανήλθε πριν μερικά χρόνια για την διαχείριση ενός «δύσκολου ασθενή», του Χ.Δ., που ήταν έγκλειστος στο ΨΝΑ βάσει στου αρ. 69 ΠΚ, με συνθήκες που οδήγησαν, μια φωτιά που άναψε στο χώρο εγκλεισμού του εν λόγω ασθενή να καταλήξει στο θάνατο από αναθυμιάσεις τριών εσαεί μηχανικά καθηλωμένων ασθενών σε παραδίπλα χώρο του κτιρίου. Μετά τον θάνατο του Χ.Δ. ο χώρος εγκλεισμού του είχε μείνει κενός μέχρις ότου να υποδεχτεί τώρα τον δράστη του πρόσφατου τραγικού συμβάντος. Να θυμίσουμε, επίσης, ότι το Μάιο του 2015 είχε γίνει άλλος ένας φόνος σε τμήμα εισαγωγών του ΨΝΑ, όταν ένας νοσηλευόμενος, που είχε καταφέρει να λύσει τους ιμάντες που τον κρατούσαν δεμένο, σκότωσε έναν άλλο μηχανικά καθηλωμένο ασθενή. Δεν ήταν «ακαταλόγιστος» του αρ. 69 ΠΚ, ήταν ένας «κανονικός νοσηλευόμενος ψυχικά ασθενής». Τότε Διοικητής του ΨΝΑ ήταν ακόμα ο Π. Θεοδωράκης, που το 2014 είχε διοριστεί από τον Α. Γεωργιάδη για να κλείσει το ΨΝΑ μέσα σ’ ένα χρόνο - αυτός που τώρα ήταν ο επικεφαλής της ομάδας πού, επί Ζ. Ράπτη υφυπουργού Υγείας, έφτιαξε το Εθνικό σχέδιο για την Ψυχική Υγεία, το οποίο προβλέπει πληθώρα, ανά την Ελλάδα, περίκλειστων ειδικών τμημάτων (κανονικές φυλακές) για τους ακαταλόγιστους του αρ 69 ΠΚ, όπως και τα τμήματα «μέσης» και «υψηλής ασφαλείας», τα τμήματα για τα (κατ΄ αυτούς) «δυσίατα περιστατικά» κλπ.

Τώρα Βαρτζόπουλος και ΕΨΕ, αξιοποιώντας «το συμβάν σαν ευκαιρία», προωθούν την ίδρυση της από μακρού σχεδιαζόμενης ψυχιατροδικαστικής υπηρεσίας που θα επιλαμβάνεται των λεγόμενων «ακαταλόγιστων» και θα διαχειρίζεται τα περίκλειστα τμήματα, όπως επίσης και το ΨΚ Κορυδαλλού -που έχει διασυνδεθεί με το ΕΚΕΨΥΕ- (ή και αυτό για τις γυναίκες στις φυλακές του Ελαιώνα Θηβών που σχεδιάζουν να ιδρύσουν). Απλώς, εν προκειμένω, να θυμίσουμε τον «βίο και την πολιτεία» της ψυχιατροδικαστικής διαχείρισης στο ΨΚ Κορυδαλλού εδώ και μερικά χρόνια, τις καταγγελίες για πιστοποιητικά που δόθηκαν σε ποιους, ποιας ταξικής και κοινωνικής προέλευσης κρατούμενους και για ποιους σκοπούς κ.α.

Αν προχωρήσει ο εγκλεισμός όλων των «ακαταλόγιστων» του αρ. 69 ΠΚ στα ειδικά περίκλειστα τμήματα γιατί, υποτίθεται, δεν πρέπει να νοσηλεύονται με τους άλλους ασθενείς, τι θα γίνει με τους πολλούς και πολλές του αρ. 69 που φιλοξενούνται σε κοινοτικές στεγαστικές δομές του ΨΝΑ; Με αυτούς ακριβώς που η διαμονή τους στις ανοιχτές αυτές δομές (με απόφαση ψυχιάτρων ποικίλης θεωρητικής κατεύθυνσης) έμπρακτα διαψεύδουν τα ιδεολογήματα περί «επικινδυνότητας»; Θα κλειστούν και αυτοί/ές στο ειδικό τμήμα;

Μάλιστα, για να ολοκληρωθεί η Βαρτζοπούλεια μεταρρύθμιση, οι ειδικευόμενοι ψυχίατροι θα εμπλουτίζουν πλέον τις γνώσεις τους, για το είδος της ψυχιατρικής που τους μέλλεται να ασκήσουν, περνώντας και από τα ειδικά τμήματα των «ακαταλόγιστων» ώστε να μάθουν πώς να διαχειρίζονται και να αναπαράγουν, στην καριέρα τους, τους πιο ολοκληρωτικούς και «υψηλής ασφαλείας» εγκλεισμούς. Αν δεν υπάρξει ριζική ανατροπή όλων αυτών των τεκταινόμενων που μας επιστρέφουν στην παλαιολιθική εποχή της ψυχικής υγείας (ή και ακόμα χειρότερα από αυτήν), η εκπαίδευση των ψυχιάτρων θα είναι τέτοια που θα προετοιμάζει μια άσκηση της ψυχιατρικής η οποία θα κινείται στη βάση αυτών που προβλέπει ο νόμος 5129/24 του Βαρτζόπουλου. Πρόκειται ουσιαστικά για μια εκπαίδευση που θα εστιάζει, μεταξύ άλλων, στη νοσηλεία στα ειδικά περίκλειστα τμήματα τόσο των «ακαταλογίστων» όσο και αυτών που εισάγονται ως κανονικοί νοσηλευόμενοι στις ψυχιατρικές κλινικές, αλλά κρίνεται ότι είναι (στην πραγματικότητα κατασκευάζονται ως) πολύ «διεγερτικοί».

Το πρόβλημα πάσχει, και πρέπει να αντιμετωπιστεί, στις ίδιες του τις ρίζες. Κατ΄ αρχήν πρέπει να τεθεί υπό ριζική αμφισβήτηση η ίδια η έννοια του «ακαταλόγιστου». Μια έννοια και πρακτική αποϋποκειμενοποίησης του πάσχοντος υποκειμένου που θάπρεπε να κρίνεται κανονικά για το όποιο αδίκημά του και η ποινή να συνοδεύεται από τα όποια ελαφρυντικά συνεπάγεται η ψυχική αρρώστια του. Με επιβολή ποινών εναλλακτικών στον εγκλεισμό στα κελιά των φυλακών και με επιβαλλόμενη ψυχιατρική φροντίδα είτε κατ΄ οίκον, είτε σε ανοιχτή μονάδα φιλοξενίας. Σε μια λογική συγκρότησης και λειτουργίας ενός συστήματος ψυχικής υγείας κοινοτικά βασισμένου, σε διαμετρικά αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν της κατασταλτικής και στρατοπεδικής λογικής που επιβάλει και στην ψυχική υγεία η φασίζουσα κουλτούρα του Βαρτζόπουλου και του Άδωνι.

Και τα συνδικάτα όπως η ΠΟΕΔΗΝ και άλλα, που σπεύδουν να συμπορευτούν με τις άνωθεν αντιδραστικές πολιτικές για εγκλεισμό των λεγόμενων «ακαταλόγιστων» στις «ειδικές δομές», ας σκεφτούν τι μέλλον επιφυλάσσουν ιδιαίτερα στο νοσηλευτικό προσωπικό που αυτές οι δομές θα το μετατρέψουν αποκλειστικά σε σωφρονιστικούς υπαλλήλους, σε φύλακες νεκρών ψυχών.

Ως Πρωτοβουλία ‘Ψ’ τονίζουμε ότι και αυτό το έγκλημα στο ΨΝΑ δεν είναι των εργαζομένων στο νοσηλευτικό τμήμα (ούτε και, θα μπορούσε να πει κανείς, και αποκλειστικά του δράστη που το επιτέλεσε), αλλά, όπως το έγκλημα των Τεμπών, της Πύλου κλπ, είναι έγκλημα κρατικό. Είναι έγκλημα αυτών που έχουν οδηγήσει σε μια ακατάσχετη ασφυξία το σύστημα των υπηρεσιών, άκρως υποχρηματοδοτημένο και υποστελεχωμένο, στο μονόδρομο του στυγνού βιολογισμού και της καταστολής, της απόρριψης στους δρόμους των πιο πολλών χωρίς καμιά φροντίδα και σε εφαρμογή της διαλυτικής διαδικασίας που προβλέπει ο νόμος 5129/24 για μετατροπή του (πρώην) ΨΝΑ όπως και όλων των ψυχιατρικών μονάδων σε κυριολεκτικά κολαστήρια για τους ψυχικά πάσχοντες. Άλλος δρόμος από μια μαχητική αντίσταση και έναν αγώνα διαρκείας δεν υπάρχει. Στοχεύοντας στους πραγματικούς εγκληματίες, του Υπουργείου Υγείας και όλης της κυβέρνησης, και όχι στα θύματα που αυτοί οδήγησαν να γίνουν θύτες.

23/2/2025

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Ψυχιατρική Βία και Μηχανικές Καθηλώσεις: Από την Καταστολή στη Χειραφέτηση - Το κείμενο από την παρέμβαση στην ψυχιατρική κλινική του "Σωτηρία"

 

Είναι γεγονός ότι στην Ελλάδα, όπως και σε πολλές άλλες χώρες, δεν υπάρχει ένας ανοιχτός διάλογος σχετικά με την εγκυρότητα της καθήλωσης στο πλαίσιο μίας νοσηλείας ως “θεραπευτικό εργαλείο”. Στις ψυχιατρικές δομές πολύ συχνά δεκάδες άνθρωποι δένονται και παραμένουν δεμένοι, συνήθως χωρίς ουσιαστική αιτία.

Παρότι πλέον ακόμη και με βάση τις κατευθυντήριες μετριοπαθών διεθνών οργανισμών θα έπρεπε η μηχανική καθήλωση τουλάχιστον να αποφεύγεται ή να θεωρείται το τελευταίο μέτρο που μπορεί να λάβει ένας επαγγελματίας, στην ελληνική ψυχιατρική πραγματικότητα η μηχανική καθήλωση είναι μια καθιερωμένη πρακτική, η οποία σπάνια αμφισβητείται.

Η καθημερινότητα ενός ψυχιατρικού τμήματος εισαγωγών αποκαλύπτει ότι οι συνθήκες, στις οποίες εφαρμόζονται οι καθηλώσεις, είναι συχνά μακριά από το να χαρακτηρίζονται θεραπευτικές. Σε τμήματα με ελάχιστο προσωπικό, η καθήλωση γίνεται το "εύκολο" εργαλείο για τη διαχείριση εντάσεων. Αντί να αντιμετωπίζονται οι αιτίες της "επικίνδυνης" συμπεριφοράς, όπως η ματαίωση βασικών αναγκών ή η έλλειψη ελευθερίας, οι ψυχικά πάσχοντες καταστέλλονται, ενισχύοντας την αίσθηση ανασφάλειας και αδιεξόδου.

Η έλλειψη προσωπικού και πόρων οδηγεί σε μια κουλτούρα καταστολής, όπου οι καθηλώσεις και τα κατασταλτικά φάρμακα γίνονται "αυτονόητες" λύσεις. Αυτή η δυναμική δημιουργεί φαύλους κύκλους βίας: όσο περισσότερο χρησιμοποιούνται οι πρακτικές αυτές, τόσο περισσότερο νομιμοποιούνται ως μέτρα διαχείρισης της καθημερινότητας.

Σε ένα σύστημα, υποτιθέμενα θεραπευτικό, αναπαράγεται και ενισχύεται διαρκώς η λεγόμενη επικινδυνότητα των ψυχικά πασχόντων ατόμων με αποτέλεσμα, τόσο οι καθηλώσεις όσο και συνολικά οι ψυχιατρικές πρακτικές να αποκτούν έναν διπλό ρόλο: την προστασία της ιδρυματικής ισορροπίας και την καταστολή των "αποκλινόντων" συμπεριφορών.

Η έννοια της "επικινδυνότητας" στην ψυχιατρική λειτουργεί ως εργαλείο ελέγχου, συχνά βασισμένο σε κατασκευασμένες αντιλήψεις που δεν αντανακλούν πραγματικούς κινδύνους. Για παράδειγμα, έρευνες δείχνουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, η "επικίνδυνη" συμπεριφορά αποδίδεται σε ασθενείς που απλώς αντιστέκονται σε αυστηρούς κανονισμούς, όπως η άρνηση λήψης φαρμάκων ή η απαίτηση περισσότερης ελευθερίας. Στατιστικά από ψυχιατρικά ιδρύματα της Ελλάδας καταδεικνύουν ότι το 70% των περιστατικών καθηλώσεων σχετίζονται με τέτοιου είδους αντιπαραθέσεις, ενώ μόνο ένα μικρό ποσοστό αφορά περιπτώσεις άμεσου κινδύνου για τους άλλους. Αυτή η πρακτική ενισχύεται από την απουσία εναλλακτικών μεθόδων αποκλιμάκωσης και από θεσμικές πιέσεις για γρήγορη "αποκατάσταση" της τάξης.

Συχνά, η επικινδυνότητα δεν απορρέει από πραγματικές συνθήκες αλλά από την αδυναμία του συστήματος να ανταποκριθεί στις ανάγκες των νοσηλευόμενων. Παραδείγματα όπως η απαγόρευση χρήσης κινητών τηλεφώνων, η έλλειψη πρόσβασης σε διερμηνείς για μετανάστες ή η μη αναγνώριση βασικών αιτημάτων δείχνουν ότι οι "επικίνδυνες" συμπεριφορές προκύπτουν συχνά από την αποστέρηση και τη ματαίωση.

Είναι σημαντικό να δώσουμε κάποια πραγματικά παραδείγματα που συμβαίνουν σε ψυχιατρικές κλινικές στην Ελλάδα για να αποδεικνύουμε το αυθέρετο και συχνά αντιφατικό χαρακτήρα των καθηλώσεων. Σε ένα περιστατικό επτά νοσηλευόμενοι "τιμωρήθηκαν" συλλογικά με εντολή καθήλωσης επειδή διεκδίκησαν να λάβουν το φαγητό που είχαν παραγγείλει από εξωτερική πηγή. 

Σε άλλη περίπτωση, νοσηλευόμενη με ιστορικό κακοποίησης, βίωσε συστηματικές καθηλώσεις εξαιτίας της υποτιθέμενης "επιθετικής" συμπεριφοράς της. Η πάσχουσα εξέφραζε αιτήματα για βασικές ελευθερίες και υποστήριξη, όπως το δικαίωμα να κινείται ελεύθερα ή να συμμετέχει σε κοινωνικές δραστηριότητες, που δεν αντιμετωπίστηκαν ποτέ με την απαραίτητη ευαισθησία. Η συμπεριφορά της ήταν συχνά απόρροια της αίσθησης ματαιότητας και της έλλειψης εμπιστοσύνης προς το προσωπικό, που δεν είχε επαρκείς πόρους ή εκπαίδευση για να ανταποκριθεί στις ανάγκες της. Το αποτέλεσμα ήταν η κλιμάκωση της έντασης και η χρήση καθήλωσης ως μέτρο "λύσης", εντείνοντας την απογοήτευση και τη δυσφορία της. 

Η ψυχοκινητική ανησυχία, η παραληρητική συμπεριφορά ή ο προστατευτικός κλινοστατισμός εμφανίζονται στα πρωτόκολλα ως τυποποιημένες αιτιολογίες. Αυτή η τυποποίηση, ωστόσο, αποκλείει άλλες πιθανές αιτίες ή ανάγκες, όπως η επίδραση του περιβάλλοντος, η έλλειψη προσωπικής επαφής ή η αδυναμία του ασθενούς να εκφράσει τις ανησυχίες του με άλλους τρόπους. Για παράδειγμα, η "ψυχοκινητική ανησυχία" μπορεί να αντικατοπτρίζει την αντίδραση ενός ασθενούς στη ματαίωση βασικών του αναγκών, όπως η επικοινωνία ή η ελευθερία κινήσεων, ενώ η "παραληρητική συμπεριφορά" ενδέχεται να οφείλεται σε εξωτερικούς παράγοντες όπως ο φόβος ή η έλλειψη ασφάλειας. Αυτές οι αιτίες παραμένουν αόρατες μέσα από την απρόσωπη γλώσσα των πρωτοκόλλων, οδηγώντας σε θεραπείες που δεν λαμβάνουν υπόψη τη συνολική πραγματικότητα του ατόμου. Ωστόσο, αυτά τα συμπτώματα συχνά καλύπτουν την αδυναμία του πλαισίου να παρέχει ουσιαστική φροντίδα και απαντήσεις στις ανάγκες των ανθρώπων.

Ουσιαστική φροντίδα σημαίνει τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που προάγει τη συναισθηματική και σωματική ασφάλεια, την αναγνώριση της μοναδικότητας κάθε ατόμου και την κατανόηση των αναγκών του πέρα από τα εμφανή συμπτώματα. Αυτό περιλαμβάνει την παροχή υποστηρικτικών δικτύων, την ενίσχυση της επικοινωνίας μεταξύ ασθενών και προσωπικού, και τη διασφάλιση ότι οι φωνές των ασθενών ακούγονται και λαμβάνονται υπόψη στις θεραπευτικές αποφάσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η φροντίδα δεν περιορίζεται σε ιατρικές παρεμβάσεις, αλλά επεκτείνεται στη δημιουργία συνθηκών που επιτρέπουν στους ασθενείς να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία της θεραπείας τους, σε κοινοτικές δομές, χωρίς ιδρυματικό χαρακτήρα.

Ενίοτε, οι ίδιοι οι πάσχοντες αποδέχονται αυτές τις πρακτικές ως αναπόφευκτες. Μερικοί ζητούν ακόμη και να καθηλωθούν, εσωτερικεύοντας την ιδέα ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος να αντιμετωπιστεί η δυσφορία τους. Το αποτέλεσμα είναι η αποδοχή μιας "ταυτότητας ασθενούς" που συνδέεται με την πειθάρχηση και την υποταγή στις θεσμικές πρακτικές.

Για να ανατραπεί αυτή η κατάσταση, απαιτείται μια ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και διαχειριζόμαστε την ψυχιατρική φροντίδα. Η μετάβαση από μια ψυχιατρική της καταστολής σε μια ψυχιατρική της χειραφέτησης απαιτεί την αποδόμηση των θεσμικών δομών που διατηρούν την ανισότητα και τη βία.

Το σύνθημα "Η ελευθερία είναι θεραπευτική" δεν είναι απλώς μια φράση, αλλά μια υπόσχεση για ένα μέλλον όπου η ψυχιατρική φροντίδα θα βασίζεται στη φροντίδα, την υποστήριξη και την ελευθερία. Είναι ένα κάλεσμα για δράση, ώστε να δημιουργηθεί ένα σύστημα που προάγει την ανάρρωση και την κοινωνική ένταξη, διασφαλίζοντας ότι κανένας δεν θα αισθάνεται εγκαταλελειμμένος ή καταπιεσμένος στο όνομα της θεραπείας.

ΚΑΛΟΥΜΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΕΣ, ΤΟΥΣ ΧΡΗΣΤΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΧΡΗΣΤΡΙΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ, ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΠΟΙΟΝ ΑΛΛΟΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΤΑΙ ΓΙΑ ΜΙΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ, ΣΕ ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ  ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΤΗΣ ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗΣ.     

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2025

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ