ΝΑ ΜΠΕΙ ΤΕΡΜΑ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑΓΩΓΕΣ ΜΕ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΕΣ ΚΛΟΥΒΕΣ ΤΩΝ «ΑΣΘΕΝΩΝ ΤΟΥ ΑΡ. 69 ΠΚ» - ΕΙΝΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΟΜΕΝΟΙ ΚΑΙ ΟΧΙ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΙ

Με αφορμή τις καταγγελίες που έγιναν για την ψυχολογικά 

κακοποιητική αντιμετώπιση και την ταλαιπωρία που υπέστησαν 

ασθενής του αρ. 69 (δηλαδή, «αδικοπραγούντος ατόμου που 

απαλλάσσεται της ποινής λόγω ψυχικής διαταραχής»), που 

μεταφερόταν με την «κλούβα των μεταγωγών» από το ΨΝΑ στο 

δικαστήριο για εκδίκαση της υπόθεσής του και η γιατρός που 

υποχρεωτικά τον συνόδευε, θα θέλαμε, ως Πρωτοβουλία ‘Ψ’, να 

επισημάνουμε μερικά πράγματα.

Για τους ασθενείς του αρ. 69 ΠΚ, αυτές οι μεταφορές από το 

ψυχιατρείο στο δικαστήριο με την «κλούβα του μεταγωγών» δεν 

είναι κάτι καινούργιο. Ανέκαθεν έτσι γινόταν. Την ημέρα που θα 

εκδικαζόταν η υπόθεσή του για άρση (ή και ανανέωση) του 

μέτρου θα πέρναγε, στις 7 πμ, η κλούβα να τον πάρει (με 

χειροπέδες) , κάνοντας το γύρο από τα όποια καταστήματα 

κράτησης για να στοιβάξει όλους όσων η υπόθεση θα 

εκδικάζονταν εκείνη την ημέρα και έπρεπε να είναι στην 

«Ευελπίδων». Μόλις έφταναν εκεί, θα μεταφέρονταν στο υπόγειο 

ενός εκ των κτιρίων (που λειτουργούσε ως προσωρινό 

κρατητήριο) για να μεταφερθούν στην αίθουσα του δικαστηρίου 

όταν έφτανε η ώρα εκδίκασης της υπόθεσής τους και, 

ανεξαρτήτως αποτελέσματος της δίκης, θα ξαναμεταφέρονταν στο 

υπόγειο κρατητήριο μέχρις ότου κλείσουν όλες ο υποθέσεις και η 

«Ευελπίδων» συνολικά, έτσι ώστε, και πάλι με την κλούβα, να 

μεταφερθεί ο καθένας απ΄ όπου είχε μεταφερθεί το πρωί, ο 

ασθενής του αρ. 69 στο ψυχιατρείο. Είναι χαρακτηριστικό ότι, 

ακόμα και ασθενείς που διέμεναν σε ανοιχτές εξωνοσοκομειακές 

στεγαστικές δομές (παράτυπα, με τη ευθύνη των θεραπόντων 

ψυχιάτρων, μέχρι την νομιμοποίηση της παραμονής σε στεγαστική 

δομή με το νόμο του 2017) μεταφέρονταν τη νύχτα πριν την μέρα 

της εκδίκασης της υπόθεσή τους, στο ψυχιατρείο, ώστε να 

παραληφθούν, το επόμενο πρωί, από το «μεταγωγών», με 

χειροπέδες κλπ.

Για πολλά χρόνια, το καθεστώς του «ασθενή του αρ. 69» ήταν 

μέσα σε μια δομική ασάφεια, φυλακτικού χαρακτήρα, κάτι μεταξύ 

Ψυχιατρικής και Δικαιοσύνης (στα πλαίσια της γνωστής 

διαχρονικής και αγαστής τους συνεργασίας και 

«αλληλοεξυπηρέτησης»). Με το νόμο 4509 του 2017 (ενός 

συνοθυλεύματος λεκτικά προοδευτικών αλλαγών και άκρως 

παλινδρομικών ρυθμίσεων), στο αρ.16, παρ. 3 αναφέρεται, έστω 

και στα λόγια, ότι «ο θεραπευόμενος (εννοεί του αρ. 69) δεν 

θεωρείται κρατούμενος σύμφωνα με την έννοια των άρθρων 172 

και 173 του Ποινικού Κώδικα». Άρα, γιατί να συνεχίζεται το, 

ούτως ή άλλως ανέκαθεν απαράδεκτο, καθεστώς της μεταφοράς 

με «κλούβα» στο δικαστήριο (όπως και πολλά άλλα, που δεν είναι 

του παρόντος); 

 

Και σαν να μην έφτανε αυτό, όταν, πριν λίγους μήνες, πρόκυψε 

ένα, αναφερόμενο, «περιστατικό βίας» ενός γνωστού «δύσκολου» 

ασθενή του ΨΝΑ (που κατασκευάστηκε ως «δύσκολος») κατά 

αστυνομικού μέσα στην κλούβα, απαιτήθηκε, με παρέμβαση 

εισαγγελέα, να συνοδεύει στην κλούβα τον μεταφερόμενο ασθενή 

και γιατρός, - στη λογική των μεταφορών με το ΕΚΑΒ 

νοσηλευόμενων στα ψυχιατρεία σε άλλα νοσοκομεία για 

παθολογικά ή άλλα σωματικά προβλήματα (όπου, ως γνωστόν, 

εδώ και χρόνια, έχει καθιερωθεί να μην συνοδεύει νοσηλευτικό 

προσωπικό, αλλά γιατρός).

Ένας κλασικός, για τη λειτουργία του συστήματος, οργανωτικός 

τραγέλαφος που έβαλε και τους γιατρούς στην ίδια ταλαιπωρία 

που ανέκαθεν υφίστανται οι ασθενείς και έτσι, αυτή η απάνθρωπη 

και άκρως αντιθεραπευτική διαχείριση, ήλθε στο φως της 

δημοσιότητας. 

 

Είναι σαφές ότι, και αυτό το ζήτημα, όπως και πολλά άλλα που 

υπάρχουν, αλλά και τα πολύ περισσότερα που «έρχονται» (καθώς 

ετοιμάζονται ως νομοθετικές ρυθμίσεις, εγκύκλιοι κλπ, από την 

παρούσα κυβέρνηση) είναι αναπόσπαστες πτυχές ενός παγιωμένου 

νεο-ιδρυματικού συστήματος, με πολλές παλαιο-ιδρυματικές 

παραμέτρους - ενός συστήματος ψυχικής υγείας σε διαδικασία 

ολοταχούς σκλήρυνσης. 

 

Χωρίς να μπούμε σε μια πιο εμπεριστατωμένη ανάλυση του 

ζητήματος, για το τι είναι και πώς θα πρέπει να αντιμετωπίζονται 

οι «αδικοπραγούντες ψυχικά πάσχοντες», από ένα «άλλο σύστημα 

Ψυχικής Υγείας», χειραφετητικό και κοινοτικά βασισμένο και από 

μια «άλλη Δικαιοσύνη», θα επικεντρώσουμε μόνο στη (δυστυχώς 

απλώς) φράση του ν.4509, ότι «δεν θεωρούνται κρατούμενοι».

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Ότι δεν πάνε, πχ, στο δικαστήριο με 

την αστυνομία και την κλούβα, αλλά οι ίδιοι, ως υποκείμενα, με 

την εκάστοτε αναγκαία στήριξη και συνοδεία μελών της 

θεραπευτικής ομάδας. Γιατί είναι αυτή η ομάδα που εισηγείται την 

άρση (ή, σπανιότερα, την παράταση) του μέτρου και συνοδός/οί 

μπορεί να είναι μέλη της (όποιας ειδικότητας), που έχουν μια καλή 

θεραπευτική σχέση με τον άμεσα ενδιαφερόμενο και/ή πρόκειται 

να καταθέσουν σχετικά. 

 

Πώς είναι δυνατό να μένει κάποιος, πχ, σε μια εξωνοσοκομειακή 

στεγαστική δομή (πόσο μάλλον να μένει στο σπίτι του και να 

κάνει, στα πλαίσια του μέτρου, «υποχρεωτική θεραπεία» σε ΚΨΥ, 

εξωτερικά ιατρεία κλπ - κάτι που το προβλέπει ο νόμος, αλλά, 

στην πράξη, πουθενά δεν εφαρμόζεται) και όταν έλθει η ώρα της 

δίκης για την άρση του μέτρου, να πρέπει να μπει στο ψυχιατρείο 

και μετά στην κλούβα, να του βάλουν χειροπέδες κοκ;

Είναι σαφές ότι, άμεση διεκδίκηση, εν προκειμένω, πρέπει να είναι  

η πλήρης και οριστική κατάργηση της διαδικασίας της κλούβας, 

των «μεταγωγών» κλπ και η μετάβαση του ασθενή στο 

δικαστήριο με την συνοδεία των θεραπευτών του, κοντά στην 

ώρα που είναι να εκδικαστεί ή υπόθεσή του. Κάποιες, σχετικά 

σπάνιες, ιδιαίτερες περιπτώσεις, μπορούν να αντιμετωπίζονται με 

κατάλληλη προετοιμασία από την θεραπευτική ομάδα.

14/7/2020

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ 

ΥΓΕΙΑ

ΒΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΔΡΥΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΛΑΙΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΟ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Αν και σε κατάσταση διαιωνιζόμενης ιδρυματικής αδράνειας και αποτελμάτωσης, το σύστημα των υπηρεσιών ψυχικής υγείας δεν παύει να σχεδιάζει και να υλοποιεί κινήσεις προς μια περαιτέρω κατασταλτική μετάλλαξή του, η οποία παράγεται και τροφοδοτείται ως αναπόφευκτη μετεξέλιξη αυτής ακριβώς της αποτελμάτωσης. Κινήσεις που, όπως έχει πλέον γίνει κανόνας, πλασάρονται και προβάλλονται ως το τελείως αντίθετο από αυτό που πραγματικά είναι.

 

Ένα παράδειγμα αποτελεί αυτό που μετά βαΐων και κλάδων ετοιμάζεται στην ψυχιατρική κλινική του νοσοκομείου Γεννηματάς, με το σύνηθες ρούχο του «νέου παραδείγματος», όπου η μέχρι τώρα λειτουργία της ψυχιατρικής κλινικής βαφτίζεται ως «βραχείας νοσηλείας» και θα συμπληρώνεται, πλέον, από ένα τμήμα «οξέων περιστατικών», «χωροταξικά και κλινικά» διαχωρισμένο από το μέχρι τώρα τμήμα. Εύκολα μπορεί κανείς να φανταστεί σε τι θα συνίσταται αυτός ο «χωροταξικός και κλινικός διαχωρισμός» : μια καθαυτό ψυχιατρική κατασκευή και ταξινόμηση του «εύκολα και δύσκολα διαχειρίσιμου περιστατικού», που ανταποκρίνεται όχι στις ανάγκες του πάσχοντος, αλλά στον κατασταλτικό έλεγχο της ψυχιατρικής (με περαιτέρω απρόσκοπτες τις μέχρι τώρα, ούτως ή άλλως αυτονόητες, μηχανικές καθηλώσεις κλπ). Αντί για άνοιγμα «προς τα έξω», ανοιχτές πόρτες, χωρίς καμιά καταστολή, με ανοιχτό διάλογο και ισότιμη επικοινωνία (που θα ήταν στην κατεύθυνση προς μια πραγματική ψυχιατρική μεταρρύθμιση), στροφή προς πιο επεξεργασμένες και «ασφαλείς» πρακτικές του παλαιο-ιδρυματισμού, ακραιφνώς μεταφερμένες από το ψυχιατρείο στα γενικά νοσοκομεία. 

 

Όλα αυτά με το αλατοπίπερο της ψυχοθεραπείας, φυσικά σε επιλεγμένους ασθενείς, σαν κάτι το καινούργιο, λες και η ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, ως μέρος μιας ολιστικής προσέγγισης, δεν ήταν κάτι το ανέκαθεν αυτονόητο για όποια ψυχιατρική φροντίδα αποσκοπούσε στο να είναι στοιχειωδώς θεραπευτική και όχι απλώς ελεγκτική. 

 

Και με το αίτημα πάντα επικρεμάμενο, αφού τα γενικά νοσοκομεία αυτοπροσδιορίζονται ως «βραχείας νοσηλείας», να υπάρξουν τμήματα «μέσης νοσηλείας» στα ψυχιατρεία, για τις «θεραπευτικές αποτυχίες του συστήματος» που ορίζονται ως «δύσκολες περιπτώσεις» και, ως εκ τούτου, χρειάζονται μακρόχρονη νοσηλεία. 

 

Σ΄ αυτό έχει ήδη σπεύσει να απαντήσει το Υπουργείο Υγείας μέσω των αρμόδιων επιτροπών του για την ψυχιατρική (αντι)μεταρρύθμιση, με την συγκρότηση του «Τομεοποιημένου Σχεδιασμού Ανάπτυξης Μονάδων Ψυχικής Υγείας» - αυτόν το τραγέλαφο σχεδιασμού υπηρεσιών και τομεοποίησης, στον οποίο έχει αναφερθεί η Πρωτοβουλία με προηγούμενη ανακοίνωσή της, αλλά που ξαναδημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο με κάποιες φραστικές αλλαγές και προσθήκες. 

 

Μια από τις προσθήκες αφορά τα «Προτεινόμενα Βασικά Στοιχεία των Νέων Οργανισμών των Ψυχιατρικών Νοσοκομείων». Εδώ προτείνεται η διατήρηση των ψυχιατρείων, αλλά με μειωμένες τις μονάδες εισαγωγών (ονομάζονται και εδώ «βραχείας νοσηλείας») στις τέσσερις (4), από εννέα (9) που είναι τώρα στο Δαφνί και έξι (6) στο Δρομοκαΐτειο. Προβλέπεται, όμως, ότι κάθε κλινική θα έχει και μονάδα «μέσης νοσηλείας», ένας ευφημισμός για το τμήμα χρονίων της «νέας εποχής». Εδώ άραγε θα μπορούν να στέλνουν και οι ψυχιατρικές κλινικές των γενικών νοσοκομείων τις «θεραπευτικές αποτυχίες» της νοσοκομειοκεντρικής/ιδρυματικής πρακτικής τους;

 

Φυσικά, καμιά αναφορά για το αν υπάρχει έστω και ένας στοιχειώδης σχεδιασμός για το πού θα μεταφερθούν αυτές οι μονάδες εισαγωγών που φαίνεται να καταργούνται στα ψυχιατρεία. Δεν παραλείπεται, ωστόσο, η πρόβλεψη για δημιουργία δυο (!) μονάδων ψυχιατροδικαστικού τμήματος σε κάθε ψυχιατρείο, του περίκλειστου, δηλαδή, τμήματος για τους «ακαταλόγιστους» του αρ 69 ΠΚ. 

 

Είναι ενδιαφέρον ότι, αν και πέρασε πάνω από ένας μήνας από την δημοσιοποίηση αυτού του σχεδίου οργανισμού, δεν υπήρξε καμιά αντίδραση από τα συνδικάτα των ψυχιατρείων, που πάντα αντιδρούσαν απέναντι σε κάθε κίνηση συρρίκνωσης/κλεισίματος των ψυχιατρικών ασύλων. Ισως γιατί, τουλάχιστον σύμφωνα με τα σχέδιο (γιατί κανείς δεν ξέρει τι τελικά θα γίνει στην πράξη), φαίνεται να διατηρείται ο αριθμός των θέσεων του προσωπικού μέσα από μιαν αναδιάταξη των μονάδων που συγκροτούν τα ψυχιατρεία, με ψυχογηριατρικά τμήματα, με ενδονοσοκομειακές δομές «επανένταξης», με τμήματα απεξάρτησης, με συνυπολογισμό του προσωπικού που εργάζεται στις εξωνοσοκομειακές στεγαστικές δομές (στο βαθμό, φυσικά, που δεν υλοποιηθεί το αρχικό σχέδιο να μεταφερθούν στην Περιφέρεια), με παθολογικό και εργαστηριακό τομέα. Χωρίς ν΄ αλλάζει στο παραμικρό ο τρόπος λειτουργίας, η κατασταλτική κουλτούρα και πρακτική, η «περιστρεφόμενη πόρτα», χωρίς καμιά στροφή στην κοινότητα, με τους γιγαντοτομείς που έχουν σχεδιαστεί των τριακοσίων και τετρακοσίων χιλιάδων πληθυσμού αναφοράς, πάντα στα χαρτιά βέβαια, χωρίς καμιά εφαρμογή - η οποία, και αν γινόταν, με τέτοιους γιγαντοτομείς δεν θα άλλαζε τίποτα. 

 

Μέσα σε όλο αυτό το εσαεί ανακάτεμα του ιδρυματικού χυλού της κυρίαρχης ψυχιατρικής δεν θα μπορούσαν να λείπουν και κάποια εξωραϊστικά περιτυλίγματα του αμετάκλητα νοσοκομειοκεντρικού χαρακτήρα της – πιο πολύ ως θεματικές για συγγραφή εργασιών παρά ως, έστω κατ΄ ελάχιστον, έμπρακτη εφαρμογή. Ένα από αυτά είναι η λεγόμενη «έγκαιρη παρέμβαση στην ψύχωση», που προβάλλεται από πανεπιστημιακές μονάδες οι οποίες, ως επί το πλείστον, δεν έχουν ξεμυτίσει από το γραφείο τους (λειτουργώντας με κλειστά τμήματα, με κατασταλτικές πρακτικές κλπ) και που αποβλέπουν, στα χαρτιά τουλάχιστον, στην αντιμετώπιση της ψύχωσης από τα «πρώτα ανιχνεύσιμα συμπτώματα». Σε μια λογική, δηλαδή, που συμπλέει πιο πολύ με αυτή της νέας διαγνωστικής κατηγορίας του DSM V, της «επαπειλούμενης ψύχωσης», με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την «έγκαιρη» αντιψυχωτική θεραπεία της, ερήμην της όποιας εφηβικής ανησυχίας, υπαρξιακής δυσκολίας και διαφορετικότητας. 

 

Πρόκειται για μια παρέμβαση που αντιμετωπίζεται σαν κάτι το ιδιαίτερο, αποκομμένη από την σφαιρική φροντίδα, που είναι συνυφασμένη με την λειτουργία πραγματικά κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας (που στην Ελλάδα, ούτως ή άλλως, δεν υπάρχουν, ενώ και διεθνώς είναι, λόγω και οικονομικής κρίσης, σε αποδιάρθρωση και παρακμή), με τελείως αυτόνομη λειτουργία, ή απλώς ‘προσκολλημένη’ σε μια κοινοτική υπηρεσία. 

 

Δεν είναι τυχαίο ότι η ψυχιατρική κλινική του Γεννηματάς, με τη στροφή προς την «διαχωρισμένη χωροταξικά αντιμετώπιση των οξέων περιστατικών», βρίσκει στην Μονάδα Πρώτου Ψυχωτικού Επεισοδίου του Αιγινητείου (και αυτή με κλειστό τμήμα νοσηλείας, χωρίς καμιά κοινοτική παρέμβαση) τον θεόσταλτο σύμμαχο για το «νέο» παράδειγμα της ανέκαθεν απαράλλακτης παραδοσιακής ψυχιατρικής. 

 

Είναι σαφές ότι με αυτές τις λογικές και πρακτικές η ψυχιατρική παλινδρομεί, οι ακούσιες νοσηλείες (ήδη στο 65% του συνόλου των νοσηλειών) πρόκειται ν΄ αυξηθούν και η «ακούσια θεραπεία στην κοινότητα», που επικρέμαται η εφαρμογή της, θα είναι το μόνο πραγματικά «καινούργιο» εργαλείο, κοινής αποδοχής από ολόκληρη την κυρίαρχη ψυχιατρική, και για το τεράστιο ποσοστό των ακούσιων νοσηλειών και για το πρόβλημα των ράντζων και για την «έγκαιρη παρέμβαση στην ψύχωση» κοκ.

10/12/2018

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

 

 

 

ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟΥΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥΣ ΓΙΑ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ : ΓΙΑ ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΨΥΧΙΑΤΡΕΙΟ

ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟΥΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥΣ ΓΙΑ ΔΙΑΛΥΣΗ 

ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΓΙΑ ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ
 

ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΨΥΧΙΑΤΡΕΙΟ

Τα χρονίως λιμνάζοντα ύδατα μιας αμετάκλητα κατασταλτικής ψυχιατρικής, που ασκείται σε όλες τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ήλθε να ταράξει, για μιαν ακόμη φορά, η νέα ανακοίνωση «προθέσεων» του υπουργείου Υγείας (διαμέσου του Γενικού Γραμματέα του), με το σύνηθες λεκτικό πυροτέχνημα περί «ολοκλήρωσης της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης», για «μετασχηματισμό», «μετεξέλιξη», κλείσιμο, των εναπομεινάντων ψυχιατρικών νοσοκομείων. Με αναμενόμενο, φυσικά, το ξέσπασμα ποικίλων αντιδράσεων προς υπεράσπιση του ψυχιατρικού ασύλου.

Μετά το νόμο για την περίφημη «διοικητική μεταρρύθμιση» (δηλαδή, ένα χαρτί στο συρτάρι του Υπουργείου) και το νόμο για τους «ακαταλόγιστους αδικοπραγούντες» (εδώ είχαμε, ωστόσο, τη θεσμοθέτηση του «ειδικού» περίκλειστου τμήματος), μας έρχεται ένα νέο αντι-μεταρρυθμιστικό εγχείρημα.

Η κυβέρνηση και το επιτελείο των νεοϊδρυματικών της συμβούλων επί θεμάτων ψυχικής υγείας δεν θα είχαν, βέβαια, καμιά πρόθεση να ταράξουν «τα λιμνάζοντα ύδατα», αν δεν πιέζονταν από τις Βρυξέλες να εφαρμόσουν αυτό που δεν πρόλαβε η προηγούμενη κυβέρνηση, με Διοικητή, τότε, στο ΨΝΑ τον Π. Θεοδωράκη, επί Υπουργείας Γεωργιάδη και Βορίδη - το κλείσιμο, δηλαδή, των εναπομεινάντων ψυχιατρείων σε εφαρμογή του «συμβολαίου» που πρόβλεπε η χρηματοδότηση από την ΕΕ του «Ψυχαργώς» - για μια μεταρρύθμιση που ποτέ δεν έγινε.

Στο κείμενο του ΓΓ, που υποτίθεται πως συνοψίζει τα συμπεράσματα μιας σχετικής ημερίδας που έγινε τον Δεκέμβριο του 2017, και με τη γνωστή «μεταρρυθμιστική» ρητορεία (συνδυασμός αερολογίας και ασχετοσύνης) με την οποία έχουμε συνηθίσει να μας σερβίρουν οπισθοδρομικές πρακτικές και πολιτικές, υπάρχει ουσιαστικά μια πρόταση με πρακτικό αντίκρισμα, για την οποία, άλλωστε, γίνεται η «συζήτηση»: αφορά την υπαγωγή των Κέντρων Ψυχικής Υγείας (ΚΨΥ), ενηλίκων και παιδιών/εφήβων, και των στεγαστικών δομών (ξενώνων, οικοτροφείων, προστατευόμενων διαμερισμάτων) στις Υγειονομικές Περιφέρειες (ΥΠΕ). Ενα μέτρο αποκλειστικά διοικητικού χαρακτήρα, με καταστροφικές επιπτώσεις (αν πραγματοποιηθεί) στις όποιες θεραπευτικές σχέσεις που, έστω μέσα στο στρεβλό τρόπο στη βάση του οποίου έχει διαμορφωθεί και λειτουργεί το σύστημα, εξακολουθούν να υπάρχουν, ή, έστω, απλώς να επιβιώνουν.

Καθώς, στα περίπου 35 χρόνια υποτιθέμενης μεταρρύθμισης, δεν έγινε καν δυνατό οι «ένοικοι» των δημόσιων εξωνοσοκομειακών στεγαστικών δομών να πάρουν εξιτήριο και εξακολουθούν να θεωρούνται ως νοσηλευόμενοι των ιδρυμάτων, η μεταφορά των στεγαστικών δομών από τα ψυχιατρεία στις ΥΠΕ θα εμφανίσει μια μεγάλη μείωση των παρουσιαζόμενων στα χαρτιά ως νοσηλευόμενων. Πχ, στο Δαφνί οι ένοικοι στις εξωνοσοκομειακές στεγαστικές δομές είναι περί τους 600. Αν αυτός ο αριθμός αφαιρεθεί από την επίσημη δύναμη κλινών του νοσοκομείου και, ταυτόχρονα, οι εναπομείναντες στα τμήματα χρόνιας παραμονής και στο γηροψυχιατρικό μεταβούν στα σχεδιαζόμενα νέα οικοτροφεία (που η σημερινή κυβέρνηση έχει κανονίσει να δοθούν σε ΜΚΟ), τότε η «δύναμη κλινών» του νοσοκομείου, από πάνω από χίλιες τώρα, θα κατέβει στις 225, όσες, δηλαδή, είναι οι κλίνες των «τμημάτων εισαγωγών» (στη πραγματικότητα 243). Άρα, για τις Βρυξέλες… «πρόοδος»… Και στη συνέχεια, έρχεται, φυσικά, η σειρά των «τμημάτων εισαγωγών» για μεταφορά, σιγά-σιγά και όπως-όπως, στα γενικά νοσοκομεία (με πόσο προσωπικό, πόσες κλίνες κλπ, ερωτήματα χωρίς απάντηση).

Γιατί ποια άλλη, πραγματική πρόοδο σηματοδοτούν αυτές οι προτεινόμενες αλλαγές, πέρα από το να αποτελούν το όχημα για το βίαιο κλείσιμο των ψυχιατρείων που, απλώς, τώρα επιχειρείται να περάσει με τρόπους που θα προκαλέσουν όσο το δυνατόν πιο λίγες αντιδράσεις, - σκορπώντας όσο το δυνατόν πιο μεγάλη σύγχυση που θα παραλύσει την όποια αντίδραση; Άλλωστε, η λεγόμενη «αναμόρφωση των οργανισμών» των ψυχιατρείων, το επίδικο ζήτημα στο οποίο έχει αναχθεί, ένθεν κακείθεν, το «κλείσιμο» ή «μη κλείσιμο» των ψυχιατρείων, με την όποια αβεβαιότητα και ανασφάλεια καλλιεργεί - και δικαίως - για το εργασιακό μέλλον των εργαζομένων, είναι το απαραίτητο συνοδό συμπλήρωμα, αυτού που ο ΓΓ ονομάζει «θεσμική υποστήριξη της μετεξέλιξης» των ψυχιατρείων.

Το προβαλλόμενο επιχείρημα/σερβίρισμα για τη νέα (νεοφιλελεύθερης κοπής) προσπάθεια κλεισίματος των ψυχιατρείων, αποπειράται, ως συνήθως, να αγκυροβολήσει (μέσω της πλήρους διαστρέβλωσης της) σε μια βασική αρχή της λειτουργίας ενός κοινοτικά βασισμένου συστήματος ψυχικής υγείας. Ότι, δηλαδή, το ΚΨΥ πρέπει ν΄ αποτελεί τη βασική μονάδα των διασυνδεόμενων υπηρεσιών, μεταξύ των οποίων και οι στεγαστικές δομές (παραλείποντας, ωστόσο, πλήρως την όποια αναφορά στην εκ των ουκ άνευ αναγκαία διασύνδεση ΚΨΥ-μονάδας νοσηλείας).

Βέβαια, ο αδαής χαρακτήρας που διακρίνει το κείμενο του ΓΓ, οδηγεί στο να αποκαλείται το ΚΨΥ «συντονιστικό κέντρο», με ό, τι αυτό σημαίνει για τον τρόπο που φαντάζονται (αλλά και που ήδη διαχειρίζονται) τις στεγαστικές δομές. Αυτός ο «συντονιστικός» τρόπος λειτουργίας έχει φτάσει σε σημείο που άτομα με ψυχιατρική εμπειρία, τα οποία το σύστημα δεν έχει «τι να τα κάνει», πού να τα «τοποθετήσει» (όταν δεν τα πετάει κυριολεκτικά στο δρόμο), να τα στέλνει σαν «δέματα», σε μιαν άκρως απανθρωποποιητική και παλαιο-ιδρυματική λογική, σε όποια δομή υπάρχει κενή θέση, σε όποια άκρη της χώρας. Για παράδειγμα, από ψυχιατρείο της Αθήνας σε ΜΚΟ της Κρήτης κοκ. Χωρίς, φυσικά, καμιά σχέση με «επάνοδο στο οικείο περιβάλλον» του τόπου καταγωγής κλπ.

Μάλιστα, ακούστηκε πρόσφατα ότι ψυχιατρική κλινική γενικού νοσοκομείου σχεδιάζει την αποστολή χρονίως νοσηλευόμενων ασθενών της στη Λέρο!!!. Να ξαναρχίσουν, δηλαδή, σιγά-σιγά, πάντα με «καλές προθέσεις», «για το καλό τους», σε «μεταρρυθμισμένες δομές» (αρχικά) κλπ, οι αποστολές στη Λέρο!!!

Σε σύνδεση με αυτά, δεν είναι τυχαίο ότι, παρά την πρόσφατη αποκάλυψη μέσω δημοσιεύματος (στο VICE) για σκανδαλώδεις συνθήκες σε ιδιωτική ψυχιατρική κλινική, δεν υπήρξε καμιά αντίδραση από το Υπουργείο - δείγμα ότι, για μιαν ακόμα φορά, επιχειρείται συγκάλυψη του σκανδάλου που συνιστά ο τρόπος άσκησης της ψυχιατρικής και στον ιδιωτικό τομέα (ίσως, μάλιστα, πολύ περισσότερο σ΄ αυτόν).

Για μιαν ακόμη φορά, το ερώτημα που προκύπτει, σε σχέση με τους σχεδιασμούς του Υπουργείου, είναι : πώς μπορούμε να έχουμε ένα κοινοτικά βασισμένο σύστημα υπηρεσιών, χωρίς τομεοποίηση; ΄Η με γιγαντοτομείς των 400.000 κατοίκων, που ούτε και αυτοί δεν λειτουργούν; Αλλά και που αν λειτουργούσαν, σε τίποτα δεν θα άλλαζε η νοσοκομειοκεντρική λειτουργία του συστήματος. Όταν η διεθνής εμπειρία έχει δείξει ότι μπορούμε να έχουμε ουσιαστική κοινοτική παρέμβαση (πρόληψη, στήριξη, φροντίδα) όταν ο πληθυσμός αναφοράς δεν ξεπερνάει τις 100.000 κατοίκους - όταν επιπλέον, σύμφωνα με μερικές παραδειγματικές πρακτικές, για να είναι η παρέμβαση ουσιαστικά αποτελεσματική, δεν πρέπει ο πληθυσμό αναφοράς να είναι πάνω 60-80.000.

Και μάλιστα, εν προκειμένω, με αριθμητικά ελάχιστα ΚΨΥ (δεν μιλάμε για τις πρακτικά ανύπαρκτες παιδοψυχιατρικές υπηρεσίες, που λειτουργούν, για τις προτεινόμενες εξετάσεις, μέσω του ιδιωτικού τομέα), τα οποία είναι άκρως υποστελεχωμένα και έχουν μάθει να λειτουργούν όχι κοινοτικά, αλλά ως εξωτερικά ιατρεία, χωρίς καμιά διασύνδεση με μονάδες νοσηλείας.

Όταν η άρνηση για διασύνδεση με μονάδα νοσηλείας γίνεται καθεστώς και, μάλιστα, τείνει προς αναίρεση ακόμα και εκεί όπου, κατ΄ εξαίρεσιν, είχε καθιερωθεί.

Όταν οι προς επεξεργασία προτάσεις για την στελέχωση των ΚΨΥ προβλέπουν υποτυπώδη παρουσία νοσηλευτών και γενικά μια στελέχωση για όλες τις ειδικότητες, για πληθυσμούς 400.000 κατοίκων, πολύ κατώτερη από αυτή που έχει διεθνώς καθιερωθεί ως η αναγκαία για πληθυσμούς κάτω των 100.000 κατοίκων.

Όταν, πρωτίστως, δεν υπάρχει καμιά αμφισβήτηση της ασκούμενης ψυχιατρικής πρακτικής των ταξινομικών εγχειριδίων, των μηχανικών καθηλώσεων, της κλειδωμένης πόρτας και του μονόδρομου του ψυχοφάρμακου.

Όταν όλο και περισσότερο, όχι μόνο δεν αμφισβητείται, αλλά γίνεται αδιαμφισβήτητη η ψυχιατρική που «χάνει τον άνθρωπο πίσω από την αρρώστια», πίσω από το σύμπτωμα, την «επικινδυνότητα», το «άνευ νοήματος» κοκ.

Μια πραγματική διαδικασία Αποϊδρυματοποίησης θα είχε ως πρώτο βήμα την αμφισβήτηση των ασυλικών πρακτικών, που, μάλιστα, έχουν ήδη μεταφερθεί, και προγραμματίζεται να μεταφερθούν ακόμα περισσότερο, στην κοινότητα - με ένα «κλείσιμο ψυχιατρείων» που συνοδεύεται από την προετοιμαζόμενη εφαρμογή της υποχρεωτικής θεραπείας στην κοινότητα, ως το υποκατάστατο του στεγνά διοικητικού κλεισίματος των ψυχιατρείων που ετοιμάζουν.

Το ψυχιατρείο δεν καταργείται - αλλιώς, σ΄ αυτήν τη λογική, όπως άλλωστε το έχουμε δει διεθνώς, απλώς μεταλλάσσεται, περνώντας, από τον εγκλεισμό, στην εγκατάλειψη στο δρόμο και στην «περιστρεφόμενη πόρτα».

Το ψυχιατρείο ξεπερνιέται, μέσα από την αμφισβήτηση των εξουσιαστικών σχέσεων που το συνιστούν και το συγκροτούν, προς μιαν άλλη θεραπευτική σχέση ισοτιμίας, που ανοίγεται στην κοινότητα, αρνούμενη έμπρακτα την κλειστή δομή, προς κοινοτικές υπηρεσίες ως ενσάρκωση των νέων ισότιμων, πραγματικά θεραπευτικών σχέσεων και όχι μιας νέας διαχείρισης.

Αυτός ο ριζικός μετασχηματισμός, στην κατεύθυνση του ξεπεράσματος, είναι ο μόνος που μπορεί να εξασφαλίσει την χειραφέτηση όχι μόνο των ασθενών, αλλά και του προσωπικού - που τώρα αντιδρά και οχυρώνεται πίσω από την ασφάλεια της, έστω και κακοπληρωμένης, πλέον, αλλά μόνιμης, προς το παρόν, θέσης εργασίας στο ίδρυμα.

Με την μετάβαση από τον εντεταλμένο ρόλο του «φύλακα» (ανεξαρτήτως ειδικότητας, πτυχίων κλπ), που έχει να κάνει με την «κοινωνική ανάθεση», τον τρόπο λειτουργίας του ψυχιατρείου, τους κανόνες πειθαρχίας, ασφάλειας κλπ - όλα κατασκευές αυτής της «κοινωνικής ανάθεσης» - σε πραγματικά θεραπευτικούς ρόλους και σχέσεις ανθρώπου προς άνθρωπο.

Η σύγχυση και η ανασφάλεια λόγω οικονομικής κρίσης, μνημονίων, υποστελέχωσης, πολλαπλασιασμού των προς αντιμετώπιση προβλημάτων από όλο και λιγότερο προσωπικό, αλλά και η έλλειψη ενός εναλλακτικού οράματος, έχουν καλλιεργήσει ακόμα περισσότερο το έδαφος για τη δράση συνδικαλιστικών ομάδων και φατριών, που κυμαίνονται από την ποικιλότροπη υπεράσπιση του υπάρχοντος ασύλου (που το εξωραΐζουν, ξεχνώντας την καθημερινή ιδρυματική βία και την ανέκαθεν εξουθένωση του προσωπικού, εξαιτίας των πρακτικών που υποχρεώνεται να ασκεί, ως έκφραση του «κανονικού» για την θεραπεία/συμμόρφωση του «μη κανονικού»), μέχρι την πλήρη σύμπλευση με τους κυβερνητικούς σχεδιασμούς.

Κάποια σωματεία, όπως ο ΣΥΝΟΨΥΝΟ, έσπευσαν σε σύμπλευση με τους σχεδιασμούς του Υπουργείου, με αντάλλαγμα, πάντα, κάποιους ρόλους και θέσεις/καρέκλες στα τεκταινόμενα.

Αλλοι ανέκαθεν υπέρ του «ειδικού ψυχιατρικού νοσοκομείου», δηλαδή του ψυχιατρικού ιδρύματος (ασυλικότεροι του ασύλου) και άλλοι προσπαθώντας να ισορροπήσουν μεταξύ της πρόσδεσης τους στην κυβέρνηση και της υπεράσπισης του ασύλου, που τώρα και αυτή η κυβέρνηση υποχρεώνεται να καταργήσει.

Ένα επιχείρημα που χρησιμοποιείται, είναι ότι και η υπόλοιπη Ευρώπη είναι γεμάτη ψυχιατρεία. Γιατί να ζητούν από εμάς να τα κλείσουμε; Μια εύκολη απάντηση θα ήταν ότι και η υπόλοιπη Ευρώπη προάγει τις ελαστικές σχέσεις εργασίας, τις ιδιωτικοποιήσεις, την περικοπή των κοινωνικών δαπανών, των μισθών κλπ. Άρα γιατί να μην αποδεχτούμε, και σ΄ αυτά, να είμαστε όπως «όλη η Ευρώπη»;

Ίσως να είναι λίγο πιο δύσκολο να γίνει κατανοητό ότι η ελληνική ψυχιατρική είναι ευρωπαϊκή (και αμερικάνικη) ψυχιατρική και ότι το ψυχιατρείο (και η κατασταλτική πρακτική, είτε μέσα σ΄ αυτό, είτε στην κοινότητα) είναι συνυφασμένο με αυτή την ψυχιατρική. Ότι και στην υπόλοιπη Ευρώπη οι εναλλακτικές πρακτικές ήταν πάντα μειοψηφικές, συνδεδεμένες με κοινωνικά κινήματα, ενάντια στην κοινωνία της καταστολής και του ελέγχου. Όλα τα παραδείγματα που υπάρχουν στην εναλλακτική ψυχιατρική απέδειξαν ότι μια άλλη ψυχιατρική, χειραφετητική, είναι δυνατή, αλλά, συνυφασμένη, προοπτικά, με ένα άλλο σύστημα κοινωνικό σχέσεων (ανοικτό και υποστηρικτικό στην διαφορετικότητα του καθενός), προσέκρουσε πάντα στις υπάρχουσες κυρίαρχες κοινωνικές σχέσεις και εξουσίες.

Ήταν, όμως, ανέκαθεν η μόνη προσέγγιση στο κλείσιμο του ψυχιατρείου, ως ξεπέρασμά του, που εξασφάλιζε και τις θέσεις εργασίας. Αντίθετα με τις ποικίλης κοπής και πολιτικής απόχρωσης νεοφιλελεύθερες πολιτικές κλεισίματος/ συρρίκνωσης των ψυχιατρείων, που ήταν συνυφασμένες με τις απολύσεις, τη μείωση του προσωπικού κλπ.

Αυτή τη στιγμή, αυτό που έχουμε μπροστά μας είναι μια κυβέρνηση που επιχειρεί ένα διοικητικό ανακάτεμα του χυλού της ιδρυματικής ψυχιατρικής στην κατεύθυνση της περιστολής των δαπανών, της διάλυσης υπαρχόντων θεραπευτικών ομάδων, κατακερματισμού και αναδιάταξης μονάδων χωρίς κανένα θεραπευτικό στόχο. Ακούστηκε, μάλιστα, ότι μπροστά την διαφαινόμενη αντίδραση στους προταθέντες σχεδιασμούς, είναι πιθανό να παρουσιάσουν επίσημα την αρχική πρόταση κάπως μετριασμένη, αφήνοντας κάποιες από τις στεγαστικές δομές στα ψυχιατρεία! Κανονικός «μύλος»… Διαχειριστικά τερτίπια, το ένα πίσω από το άλλο, αλλά η κατασταλτική πρακτική αμετάκλητη και χωρίς καμιά αμφισβήτηση, με το 65% των εισαγωγών να είναι ακούσιες, με μηχανικές, καθηλώσεις (ακόμα και εκουσίως νοσηλευόμενων ασθενών), με θανάτους από μηχανικές καθηλώσεις - και όλα αυτά δεν συζητούνται, «δεν υπάρχουν»…

Αν υπήρχε η παραμικρή πρόθεση για κάτι στοιχειωδώς μεταρρυθμιστικό, θα έπρεπε να εφαρμοστεί άμεσα η τομεοποίηση, με πληθυσμούς αναφοράς τις 100.000 κατοίκους, αναγκαστικά στη βάση των υπαρχόντων μονάδων νοσηλείας, λόγω της δραματικής έλλειψης ΚΨΥ, με άμεση υποχρέωση, σε σύντομο χρονικό διάστημα, να γίνουν παντού ΚΨΥ (επαρκώς στελεχωμένα και με ουσιαστικό κοινοτικό προσανατολισμό), που θα αποτελούν τη βασική μονάδα αναφοράς του κάθε τομέα. Με διασφάλιση των θέσεων εργασίας, όταν, σε αρκετά επόμενο στάδιο, θα μπορούσαν να μεταφερθούν οι κλινικές των ψυχιατρείων σε γενικά νοσοκομεία, με προϋπόθεση την επάρκεια κατάλληλα εκπαιδευμένου προσωπικού, την απόρριψη των κατασταλτικών πρακτικών, το άνοιγμα στην κοινωνία. Αυτό, φυσικά, θα σήμαινε μια γενναία χρηματοδότηση του συστήματος των δημόσιων υπηρεσιών, στην κατεύθυνση και της κατάργησης της όποιας και όποιου είδους ιδιωτικής επιχειρηματικότητας (ΜΚΟ, ιδιωτικές κλινικές κλπ) στην Ψυχική Υγεία - όπως σε όλη την Υγεία.

Από μόνη της, αυτή η πρόταση δείχνει ότι ένα κοινωνικό κίνημα είναι ο απαραίτητος όρος για την ακύρωση των κυβερνητικών σχεδιασμών και για ένα ριζικά διαφορετικό σύστημα υπηρεσιών ψυχικής υγείας.