ΤΟ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΙΣ «ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΧΑΡΤΟΥ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΟ ΜΠΛΟΚΑΚΙ, Η ΚΑΤΑΣΤΡΑΤΗΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ, ΤΟ ΒΙΑΙΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΕΙΩΝ

Σε ανακοίνωση της «Πρωτοβουλίας για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία», στις 25/4, το νομοσχέδιο για την λεγόμενη «διοικητική μεταρρύθμιση στην Ψυχική Υγεία» χαρακτηριζόταν  ως «ασκήσεις επί χάρτου», καθώς, όπως επισημαινόταν, δεν  αγγίζει καθόλου την υπάρχουσα, κατασταλτική, και καταρρέουσα λόγω των διαδοχικών μνημονίων, κατάσταση στην Ψυχική Υγεία, αποσκοπώντας, απλώς, σε μια διοικητική ανακύκλωση του υπάρχοντος, αφήνοντας άθικτη όχι απλώς την υπάρχουσα κατάσταση, αλλά την ίδια την διαδικασία περαιτέρω  κατάρρευσης, απεξάρθρωσης και εκβαρβαρισμού της.

Στην ανακοίνωση αυτή επισημαινόταν ότι το νομοσχέδιο περιορίζεται στην κατάργηση των Τομεακών Επιτροπών του ν. 2716/99 (που ποτέ δε λειτούργησαν επί της ουσίας) και στην συγκρότηση νέων, με διαφορετική σύνθεση, οι οποίες θα υπάγονται στις νεοδημιουργούμενες επιτροπές σε επίπεδο Περιφέρειας (και αυτές, εν συνεχεία, στο Υπουργείο Υγείας), χωρίς, ωστόσο, στο ελάχιστο να θίγεται ο τρόπος λειτουργίας του κυρίαρχου συστήματος, η κουλτούρα και η πρακτική του. Χωρίς, δηλαδή, ύστερα από 30 χρόνια υποτιθέμενης «μεταρρύθμισης», να γίνεται έστω και το παραμικρό βήμα στην κατεύθυνση της οργάνωσης και της έμπρακτης εφαρμογής και λειτουργίας της Τομεοποίησης, δηλαδή, της δημιουργίας του «ολοκληρωμένου δικτύου κοινοτικών υπηρεσιών» (εναλλακτικών στον εγκλεισμό και με άξονα το Κέντρο Ψυχικής Υγείας), που θα έχει την ευθύνη για απάντηση στο σύνολο των αναγκών ψυχικής υγείας του πληθυσμού μιας συγκεκριμένης περιοχής (όχι μεγαλύτερης από 100.00 κατοίκους). Και τονιζόταν ότι, χωρίς την λειτουργία των υπηρεσιών στη βάση του «Τομέα ευθύνης», οι Τομεακές Επιτροπές δεν έχουν νόημα ύπαρξης. Επισημαινόταν, τέλος, η ρητή αναφορά, που γίνεται στο νομοσχέδιο, στις αρμοδιότητες των Περιφερειών (στις οποίες προβλέπεται να περιέλθουν οι όποιες υπάρχουσες υπηρεσίες), μεταξύ των άλλων, εκτός από σύσταση υπηρεσιών, να μπορούν ν΄ αποφασίζουν για «την μείωση, την συγχώνευση, την μετακίνηση προσωπικού, με απόσπαση ή μετάταξη» - αρμοδιότητες απαραίτητες για στην άσκηση πολιτικών δημοσιονομικής προσαρμογής.

Και ήλθε η τελική μορφή του νομοσχεδίου, που βγήκε και στη γνωστή διαδικτυακή «διαβούλευση», με τον συνήθη γαλαξία άρθρων και τροπολογιών, κάποιες εκ των οποίων, που σχετίζονται και με το υποτιθέμενο «κυρίως θέμα», αποκαλύπτουν αυτό που (μπορεί να) κρύβεται ακόμα και πίσω από μια «άσκηση επί χάρτου».

Είναι, αφενός, το άρθρο 22 (που δεν χρειάζεται κανένα σχολιασμό ως προς το τι σημαίνει για την πάλαι ποτέ «πλήρη και αποκλειστική απασχόληση»), το οποίο αναφέρεται στην δυνατότητα πρόσληψης (και από τα δημόσια νοσοκομεία) όλων των λειτουργών υγείας (γιατρών, νοσηλευτών, ψυχολόγων, κοινωνικών λειτουργών κλπ) με μπλοκάκι, και, αφετέρου, το άρθρο 44, που αναφέρεται στο νέο ρόλο που αποδίδεται στην ΑΕΜΥ (Ανώνυμη Εταιρεία Μονάδων Υγείας), μια ΔΕΚΟ η οποία ιδρύθηκε το 2004 για την «άμεση μετα-ολυμπιακή αξιοποίηση της Πολυκλινικής του Ολυμπιακού Χωριού» και ανασύρεται από το νομοτεχνικό μπαούλο ως εργαλείο της περαιτέρω ιδιωτικοποίησης της Ψυχικής Υγείας.

Το άρθρο 44 αναφέρεται στην διεύρυνση του ρόλου της ΑΕΜΥ ως προς την ίδρυση και λειτουργία, καθώς και την συνέχιση της λειτουργίας Μονάδων Ψυχικής Υγείας.

Στην ΑΕΜΥ ανατίθεται και ρόλος στο προσφυγικό για παροχή υπηρεσιών υγείας στα ποικίλα κέντρα «φιλοξενίας»/κράτησης, στην χρησιμοποίηση ευρωπαϊκών κονδυλίων στους «τομείς του Ασύλου, της Μετανάστευσης και της Ενταξης», αλλά δεν υπάρχει άλλη ειδική αναφορά στο πώς θα χρησιμοποιηθεί εν προκειμένω, αφήνοντας το ζήτημα ανοιχτό για «πάσα χρήσιν».

Αλλά για την Ψυχική Υγεία τα πράγματα είναι κάπως πιο συγκεκριμένα. Κατ΄ αρχήν, μιλάει για «Μονάδες Ψυχικής Υγείας» χωρίς να προσδιορίζει αν είναι δημόσιες, ή ιδιωτικές (ΜΚΟ), ή και τα δυο. Μονάδα Ψυχικής Υγείας είναι πχ, ένα ΚΨΥ, ή ένα οικοτροφείο, που, όμως, μπορεί να είναι δημόσιο ή ιδιωτικό.

Βέβαια, γνωρίζουμε ότι πιθανό να επικρέμανται εξελίξεις ως προς κάποιες ΜΚΟ (μόνο για κάποιες λίγες από τις πολλές) με βεβαρημένο ιστορικό κατάχρησης κονδυλίων (εκατομμυρίων) σε υποθέσεις που, ύστερα από αναβολές ετών, πιθανόν, παρά τη θέληση και των νυν κυβερνώντων, να μη μπορούν, πλέον, παρά να πάρουν την δικαστική οδό, πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να υπάρξει διάδοχο σχήμα να αναλάβει τις μονάδες τους για μη κλείσουν (τουλάχιστον άμεσα).

Εύλογη υπόθεση, αν και τίποτα δεν ανακοινώνει και η τωρινή κυβέρνηση για τα σκάνδαλα των ΜΚΟ ψυχικής υγείας, που η θέση τους, ως σκανδάλων, είναι πάντα μεταξύ παραγραφής και ανακίνησης, για να τηρηθούν τα όποια προσχήματα (και να χρησιμεύουν ως άλλοθι για να περάσουν άλλα αντιδραστικά μέτρα). Κάποιες άλλες μπορεί να καταρρεύσουν λόγω κόπωσης, υποχρηματοδότησης, χρεωκοπίας. Το σίγουρο είναι ότι οι εργαζόμενοι (δεν μιλάμε, φυσικά, για την τύχη των ασθενών), βάσει του άρθρου 44 για την ΑΕΜΥ, θα μπορούν να συνάψουν μόνο απευθείας ατομικές συμβάσεις έργου με την ΑΕΜΥ, το πολύ για ένα χρόνο, χάνοντας όλα τα δικαιώματά τους. Μετά, η ΑΕΜΥ θα μπορεί να προλαμβάνει όποιον και όσους θέλει, και με τους όρους που θέλει.

Τέλος, στην τελευταία, την παράγραφο 4 του άρθρου 44, θεσμοθετείται η  δυνατότητα απόσπασης υπαλλήλων του δημοσίου στην ΑΕΜΥ (με όρους μισθοδοσίας που ισχύουν στην ΑΕΜΥ).

Και είναι μ΄ αυτό που «κλείνει ο κύκλος». Καθώς, από τη μια, δεν προσδιορίζεται αν η Μονάδα Ψυχικής Υγείας είναι του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα, ενώ, από την άλλη, επιτρέπεται η απόσπαση δημοσίων υπαλλήλων, είναι πολύ πιθανόν η ΑΕΜΥ να γίνει το εργαλείο του βίαιου κλεισίματος των ψυχιατρείων (χωρίς, δηλαδή, ολοκληρωμένο, και τομεοποιημένο, δίκτυο υπηρεσιών εναλλακτικών στον εγκλεισμό) που η τωρινή ηγεσία του Υπουργείου (σύμφωνα και με πρόσφατες δηλώσεις του Α. Ξανθού στην εφημερίδα «Αυγή») έχει συμφωνήσει να υλοποιήσει, απλώς με πιο αργούς ρυθμούς από τους θερμόαιμους του πάλαι ποτέ Διοικητή του ΨΝΑ Π. Θεοδωράκη.

Το νομοσχέδιο για την «διοικητική μεταρρύθμιση της Ψυχικής Υγείας», αυτή η φαρσοκωμωδία μεταρρύθμισης, έρχεται πιθανώς ως «δίχτυ ασφαλείας» μιας επερχόμενης κατάρρευσης κάποιων ΜΚΟ (αλλά, όπως και νάχει, κατάρρευσης), πρωτίστως, όμως, ως εργαλείο περαιτέρω ιδιωτικοποίησης της Υγείας (κατάργησης δημόσιων υπηρεσιών, ελαστικές σχέσεις εργασίας, πεντάμηνα κλπ) και κλεισίματος των ψυχιατρείων με όρους νεοφιλελεύθερης απονοσοκομειοποίησης.

Το νομοσχέδιο αυτό δεν πρέπει να περάσει.

6/6/2016

    

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΜΕΟΠΟΙΗΣΗ Αρχές και διαδικασία για την άμεση και πρακτική εφαρμογή της

Το «άνοιγμα στην κοινότητα», αν πρόκειται να είναι ουσιαστικό και όχι απλή επίφαση, είναι συνυφασμένο με το «άνοιγμα της πόρτας» του ψυχιατρικού τμήματος και την κατάργηση των κατασταλτικών μέτρων (μηχανικές καθηλώσεις απομονώσεις κλπ). Ένα, δηλαδή, άνοιγμα πραγματικό, χωρίς να συνοδεύεται (και έτσι έμπρακτα να ακυρώνεται) από μηχανικές καθηλώσεις, όπως συχνά γίνεται, που απλώς θα μετέφεραν τον περιορισμό της κλειδωμένης πόρτας πάνω στο ίδιο το σώμα του ψυχικά πάσχοντος.

Είναι στη βάση μιας τέτοιας διαδικασίας μετασχηματισμού και υπέρβασης του κυρίαρχου ψυχιατρικού θεσμού που η κίνηση «προς τα έξω» δεν μπορεί παρά να είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την Τομεοποίηση των υπηρεσιών.

Η «ευθύνη της υπηρεσίας για μια ορισμένη γεωγραφική περιοχή» δεν είναι αυτή που συνδέεται με την λειτουργία της φύλαξης στο ψυχιατρείο, ούτε αυτή που υπονοείται στην κλασσική ιατρική δεοντολογία και εκφράζεται με «ιατρικο-νομικούς» όρους, όπως, πχ, ως προς τις συνέπειες της θεραπείας, ή της παράλειψής της κλπ.

Η έννοια της «ευθύνης» σημαίνει εδώ ανάληψη της υπευθυνότητας για την ψυχική υγεία ενός ορισμένου πληθυσμού, αυτής της καθορισμένης περιοχής. Αυτή η έννοια της ευθύνης συνεπάγεται ότι η υπηρεσία δεν μπορεί να περιορίζεται στο λεγόμενο «ειδικό/τεχνικό» πλαίσιο, στην παροχή, δηλαδή, κλινικών/διαγνωστικών πράξεων, συμβουλευτικής, φαρμακο/ψυχο/θεραπειών κλπ (που, ούτως ή άλλως, αποτελεί μια προφανώς αναγκαία παροχή), αλλά ότι πρέπει να διευρύνει το φάσμα των παρεμβάσεών της και να θεμελιώνεται σε μια ενεργητική στάση προαγωγής όλων των στιγμών και των εργαλείων για την ψυχική υγεία της περιοχής της.

Ο, τι γίνεται μέσα στην κοινότητα πρέπει να την αφορά – κι΄ αυτό όχι γιατί «ανάληψη ευθύνης» σημαίνει ότι η υπηρεσία αποχωρίζει το πρόβλημα από την κοινότητα, ότι το κάνει δικό της, δική της «υπόθεση», το εξειδικεύει και το ιατρικοποιεί (ψυχολογικοποιεί κλπ), αλλά, αντίθετα : ό,τι γίνεται μέσα στην κοινότητα την αφορά, γιατί αυτού του είδους η υπευθυνότητα προϋποθέτει την συμμετοχή της κοινότητας.

Ενώ η ευθύνη φυλακτικού τύπου αναφέρεται (έχει, δηλαδή, μια κίνηση) προς τα μέσα, προς τον ιδρυματικό εγκλεισμό των προβλημάτων που θέτει ο ψυχικά πάσχων, διυποκειμενικών και κοινωνικών, δηλαδή, των αντιφάσεων που διαπερνούν και εκφράζονται στην ψυχική του οδύνη, η κίνηση της ευθύνης για την ψυχική υγεία της δοσμένης περιοχής είναι προς τα έξω, προς την επαναφορά και τον εμπλουτισμό.

Κατά συνέπεια, η Τομεοποίηση δεν πρέπει να εννοηθεί και να υλοποιηθεί ως ένα είδος «διάχυσης» του (ειδικού, θεραπευτικού) ιδρύματος στην κοινότητα, με δηλωμένο στόχο (κυρίως ή και αποκλειστικό) την θεραπεία, αλλά αποτελεί μια υπόθεση, μια πρακτική, κοινωνικής ολοκλήρωσης και ενσωμάτωσης, με δυνατότητα χειραφέτησης, καθώς και αναγνώρισης της διαφορετικότητας και του δικαιώματός της να υπάρχει.

Το κύριο ζήτημα, επομένως, για μιαν ουσιαστική εφαρμογή της Τομεοποίησης θα ήταν, πρώτα απ΄ όλα, η δημιουργία των όρων για τον μετασχηματισμό της κυρίαρχης ψυχιατρικής κουλτούρας και των συνδεδεμένων με αυτήν πρακτικών,

Και, φυσικά, όχι, για μιαν ακόμη φορά, να αναχθεί η όποια εξαγγελία της σε μιαν

απλή καταγραφή των Τομέων επί χάρτου, αλλά άμεση, πρακτική εφαρμογή της, με έναρξη λειτουργίας όλων των υπηρεσιών στη βάση της ανάληψης της ευθύνης για απάντηση στις ανάγκες ψυχικής υγείας όλου του φάσματος του πληθυσμού μιας ορισμένης περιοχής.

Σ΄ αυτή τη βάση, θα μπορούσε να προχωρήσει άμεσα η εφαρμογή της, παίρνοντας ως αφετηρία για τον σχεδιασμό της, όπως είναι σήμερα η κατάσταση στο χώρο των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, τις μονάδες ψυχιατρικής νοσηλείας (στα ψυχιατρεία και στα γενικά νοσοκομεία).

Για το λεκανοπέδιο, πχ, θα μπορούσε να μοιραστεί ο πληθυσμός του (ανά Δήμο ή ενότητες Δήμων) δια του αριθμού των μονάδων νοσηλείας (με το Αιγινήτειο να συμπεριλαμβάνεται με δυο κλινικές) - λαμβάνοντας υπόψη και κάποιες ιδιαίτερες ανάγκες ανά περιοχή. Οι κλινικές στο Δαφνί και στο Δρομοκαίτειο θα μπορούσαν, πριν καν συζητηθεί το όποιο θέμα μετακίνησής τους σε γενικό νοσοκομείο, ν΄ αρχίσουν να λειτουργούν τομεοποιημένα, παίρνοντας εισαγωγές από μια ορισμένη γεωγραφική περιοχή. Το ίδιο και κάθε μια από τις ψυχιατρικές κλινικές των γενικών νοσοκομείων. Θα μπορούσαν να τεθούν σε λειτουργία 2-3, επιπλέον, ψυχιατρικές κλινικές σε γενικά νοσοκομεία όπου υπάρχουν ψυχίατροι χωρίς να λειτουργεί κλινική, καθώς δεν έχει υπάρξει μέριμνα να βρεθούν χώροι, προσωπικό κλπ. Μ΄ αυτό τον τρόπο θα μπορούσαν να υπάρξουν, σε πρώτη φάση, ΤΟΨΥ των 150.000 περίπου κατοίκων.

Φυσικά, ένας ΤΟΨΥ, προκειμένου οι υπηρεσίες του να είναι αποτελεσματικές και να μπορούν ν΄ ανταποκριθούν με ουσιαστικό τρόπο στα προτάγματα της κοινοτικής φροντίδας, δεν πρέπει, σύμφωνα με την διεθνή εμπειρία και τα επικρατούντα πρότυπα, να ξεπερνάει τους 100.000 κατοίκους. Αυτός ο στόχος (ΤΟΨΥ των 100.00) θα πρέπει να τεθεί από την πρώτη στιγμή και να προγραμματιστεί, προκειμένου να επιτευχθεί στο άμεσο προσεχές μέλλον και οι ΤΟΨΥ πάνω από 100.000 κατοίκους να αντιμετωπιστούν ως μια πραγματικά προσωρινή και μεταβατική κατάσταση.

Θα πρέπει, φυσικά, να ληφθούν υπόψιν και οι περιοχές που εξυπηρετούνται από Αθήνα και οι οποίες δεν έχουν καθόλου μονάδες ψυχιατρικής νοσηλείας. Οπου υπάρχουν ψυχιατρικές κλίνες, θα πρέπει ν΄ αξιοποιηθούν και ο πληθυσμός του νομού να κατευθύνεται σ΄ αυτές. Ενίοτε πρέπει, αν η μονάδα είναι "αδύναμη" (γιατροί, λοιπό προσωπικό) να ληφθεί πρόνοια να ενισχυθούν, διαφορετικά θα συνεχίσουν άσκοπα να υπολειτουργούν μεταφέροντας το βάρος στο κέντρο. Οπου δεν υπάρχουν, θα πρέπει να ξεκινήσει άμεση η ίδρυση και λειτουργία τους.

Οπου υπάρχει Κινητή Μονάδα, να αναλαμβάνει δέσμευση, πολύ συγκεκριμένη [στενή και θεσμοθετημένη συνεργασία Θεραπευτικής Ομάδας (Θ.Ο.) της ψυχιατρικής κλινικής και της Θ.Ο. της Κινητής Μονάδας], για την μετανοσοκομειακή παρακολούθηση/ στήριξη.

Θα χρειαστεί, φυσικά, ένας άμεσος σχεδιασμός και εξασφάλιση πόρων για την δημιουργία ΚΨΥ ανά ΤΟΨΥ, διασυνδεδεμένου με τη μονάδα νοσηλείας και με όλο το δίκτυο των υπηρεσιών του τομέα προκειμένου να λειτουργήσει ως η βάση του συστήματος, ως ενός community based, αντί ως ενός hospital based συστήματος.

Είναι άκρως εσφαλμένη και καταστροφική αντίληψη που υποστηρίζει ότι το ΚΨΥ μπορεί να λειτουργεί και στιγματιστικά για τους ψυχικά πάσχοντες και ότι το ΠΕΔΥ μπορεί, καθ΄ οιονδήποτε τρόπο, ν΄ αντικαταστήσει τα ΚΨΥ.

Αφήνοντας στην άκρη τον σκιώδη, έως και ανυπόστατο, χαρακτήρα του υπάρχοντος ΠΕΔΥ, ως ομοιώματος ενός συστήματος Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, γνωρίζουμε πολύ καλά ότι, ακόμα και στην περίπτωση που γινόταν δυνατό να δημιουργηθεί ένα πλήρες και ολοκληρωμένο σύστημα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ο ρόλος και η λειτουργία του δεν θα μπορούσε να πάει πέρα από το να αποτελεί, όπως σε όλες τις χώρες της Ευρώπης, έναν ηθμό, ή πύλη εισόδου, προς το σύστημα της Ψυχικής Υγείας.

Αυτός ο ηθμός, ή, κατ΄ άλλους, «φίλτρο» (που κατ΄ ουδένα τρόπο δεν αποτελεί υποκατάσταση του κοινοτικά βασισμένου συστήματος Ψυχικής Υγείας - όπως δείχνει το παράδειγμα της Αγγλίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας και άλλων χωρών), απαιτεί να λειτουργήσει ένα πλήρες δίκτυο δημόσιων Κέντρων Υγείας (και γενικών γιατρών) που θα λειτουργούν σε τομεοποιημένη βάση, σε συνεργασία με τις υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας για την αναγκαία εποπτεία και συμβουλευτική.

Με την κατάσταση ως έχει, στην εναρκτήρια φάση μιας απόπειρας εφαρμογής της Τομεοποίησης, τα αιτήματα της κοινότητας που δεν χρειάζονται νοσηλεία (ή, 'όχι ακόμα' νοσηλεία), αυτά γενικώς που αντιμετωπίζονται σε πρωτοβάθμιο επίπεδο (με δεδομένη την κατάσταση στην Ελλάδα της primary care) : όπου υπάρχει ΚΨΥ, θα πρέπει να πηγαίνουν σ΄ αυτό, και όπου δεν υπάρχει (ακόμα) ΚΨΥ θα πηγαίνουν στα εξωτερικά ιατρεία της ψυχιατρικής κλινικής (και στον ΕΟΠΥΥ, ΠΕΔΥ κλπ).

Πρέπει, ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, να είναι σαφές ότι το ΚΨΥ δεν είναι μια μονάδα που λειτουργεί απλώς σε πρωτοβάθμιο επίπεδο, αλλά, επίσης, σε δευτεροβάθμιο (προλαμβάνει νοσηλείες, με κατ΄ οίκον αντιμετώπιση υποτροπών, παρέμβαση στην κρίση κλπ και μπορεί να κάνει νοσηλείες στο χώρο του) και τριτοβάθμιο (ψυχοκοινωνική αποκατάσταση και στήριξη στον τόπο κατοικίας). Είναι αυτό που του δίνει τον ριζικά εναλλακτικό χαρακτήρα του απέναντι στο υπάρχον ιδρυματικό σύστημα.

Είναι, επομένως, η ολοκληρωμένη (comprehensive) λειτουργία του ΚΨΥ (ως βασικού άξονα του δικτύου των υπηρεσιών), που συνιστά τον πυρήνα και την πεμπτουσία της μεταρρύθμισης και όχι η μεταφορά της κλινικής του ψυχιατρείου στο γενικό νοσοκομείο - αναγκαία μεν, αλλά, πάντως, όχι πρώτης προτεραιότητας όταν δεν έχουν γίνει όλα τα άλλα. Η μεταφορά της ψυχιατρικής κλινικής στο γενικό νοσοκομείο είναι το επιστέγασμα του μετασχηματισμού και όχι η πρώτη του πράξη.

Αν, με δεδομένη την κατάσταση της Ψυχικής Υγείας που υπάρχει στην Ελλάδα (την κυρίαρχη ψυχιατρική κουλτούρα, την έλλειψη ψυχιατρικών κλινών κλπ), προηγηθεί η τελική φάση (η μεταφορά των κλινικών στα γενικά νοσοκομεία), όχι μόνο δεν θα έχει υπάρξει πραγματική μεταρρύθμιση του θεσμού, αλλά πλήθος ψυχικά πασχόντων θα έχουν χάσει οριστικά την όποια δυνατότητα και πιθανότητα εναλλακτικής, κοινοτικής στήριξης και φροντίδας, με πραγματική (και όχι κατ΄ όνομα) κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους, μένοντας έρμαιοι και στο «δρόμο», θεραπευτικό ή και κυριολεκτικό.

Ενας πραγματικός μετασχηματισμός (Τομεοποίηση, ΚΨΥ κλπ) απαιτεί οικονομικούς πόρους για προσλήψεις μόνιμου προσωπικού (πέρα από τη στήριξη των θεραπευτικών προγραμμάτων και δραστηριοτήτων κοκ). Όχι μόνο για την αποτελεσματική λειτουργία των αναγκαίων κοινοτικών υπηρεσιών (για την πλήρη ανάπτυξη των οποίων το υπάρχον προσωπικό ουδόλως επαρκεί), αλλά και για την ίδια την καθημερινή λειτουργία, στο «εδώ και τώρα», όλων των ψυχιατρικών μονάδων. Για την αντιμετώπιση του αργού, καθημερινού, βασανιστικού τους θανάτου.

Αλλωστε, και η ίδια η Τομεοποίηση (χωρίς καν να μιλήσουμε για τις ανάγκες των ΚΨΥ) απαιτεί την καθημερινή εφημερία της κάθε ψυχιατρικής κλινικής. Ποια κλινική έχει το αναγκαίο ιατρικό προσωπικό για να το κάνει; Καμιά. Η Τομεοποίηση μπορεί να γίνει εδώ και τώρα, υπό την προϋπόθεση να μη σχεδιαστεί ερήμην των άμεσα ενδιαφερόμενων λειτουργών (όπως, επίσης, και των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία και των συλλόγων οικογενειών), αλλά, ταυτόχρονα, προκειμένου να λειτουργήσει, προϋποθέτει τον αναγκαίο αριθμό προσλήψεων προσωπικού, πρωτίστως ιατρικού και νοσηλευτικού.

Εννοείται ότι θα πρέπει να απαγορευτεί η νοσηλεία ασθενών εκ Πελοποννήσου και Αιτωλοακαρνανίας σε μονάδες της Αθήνας. Αυτό μάλιστα είναι το μόνο που μπορεί ν΄ αρχίσει αμέσως, από σήμερα κιόλας, χωρίς να περιμένει κανείς την, όσο σύντομη κι΄ αν είναι, εφαρμογή της Τομεοποίησης.

Στο ξεκίνημα της εφαρμογής της Τομεοποίησης, ΚΨΥ θα έχουν μόνο οι ΤΟΨΥ στους οποίους υπάρχουν ΚΨΥ- αλλά με υποχρεωτική διασύνδεση, ώστε να δίνουν και το "καλό παράδειγμα" για το μέλλον, όταν υπάρξουν και άλλα ΚΨΥ. Εννοείται ότι πρέπει άμεσα να ξεκινήσει η διαδικασία για την ίδρυση ΚΨΥ στους ΤΟΨΥ που δεν έχουν και, ταυτόχρονα, τόσο τα υπό ίδρυση, όσο και τα υπάρχοντα ΚΨΥ να είναι επαρκώς στελεχωμένα (πολλά από τα υπάρχοντα είναι υπό κατάρρευση) ώστε να μπορούν να στηρίζουν τους ψυχικά πάσχοντες στον τόπο κατοικίας.

Θα χρειαστεί σίγουρα ένα σημαντικό χρονικό διάσημα για την εξοικείωση των υπηρεσιών και των θεραπευτικών ομάδων με τον νέο τρόπο λειτουργίας.

Θα υπάρξει αναγκαστικά ένα μεταβατικό στάδιο για κάποια περιστατικά, που είχαν συνηθίσει να παρακολουθούνται από ένα γιατρό ή μια Θ.Ο., που τώρα, όμως, δέχεται μόνο ασθενείς συγκεκριμένου ΤΟΨΥ (ενώ αυτά διαμένουν σε περιοχή άλλου ΤΟΨΥ), ώστε να "περάσουν" στην Θ.Ο. του ΤΟΨΥ όπου βρίσκεται η κατοικία τους.

Ως προς τις υπάρχουσες στεγαστικές δομές του Δημοσίου, που είχαν γίνει στο παρελθόν διάσπαρτα (όπου έβρισκαν κτίριο και όχι βάσει σχεδίου) θα προκύψει το πρόβλημα, στο βαθμό που πρέπει να λειτουργούν και αυτές διασυνδεδεμένα με την μονάδα νοσηλείας και το ΚΨΥ του ΤΟΨΥ, ότι θα βρίσκονται, ενίοτε, στην γεωγραφική περιοχή διαφορετικού ΤΟΨΥ από αυτόν στον οποίο βρίσκεται η μονάδα που τις ίδρυσε και τις λειτουργεί μέχρι σήμερα. Δεν πρέπει επ΄ ουδενί να υπάρξουν γραφειοκρατικές αποφάσεις αποκοπής των δομών αυτών από την συνολική Θ.Ο. που τις λειτουργούσε μέχρι τώρα.

Οσο για τις στεγαστικές δομές των ΜΚΟ, αυτές μπορούν και πρέπει να ενταχθούν στους ΤΟΨΥ της περιοχής στην οποία βρίσκονται (στην προοπτική, φυσικά, της ανάληψής τους από το Δημόσιο), σε άμεση και συγκεκριμένη διασύνδεση με το ΚΨΥ του ΤΟΨΥ, ή, όπου δεν υπάρχει ΚΨΥ, με την ψυχιατρική κλινική του γενικού νοσοκομείου. Το ίδιο ισχύει και για τα Κέντρα Ημέρας των ΜΚΟ, τα οποία πρέπει και αυτά να τεθούν υπό την ευθύνη των ΚΨΥ του ΤΟΨΥ στον οποίο ευρίσκονται και, σε όσους ΤΟΨΥ δεν υπάρχουν ακόμα ΚΨΥ, υπό την αιγίδα της θεραπευτικής ομάδας της ψυχιατρικής κλινικής του γενικού νοσοκομείου. Το Κέντρο Ημέρας είναι μέρος των λειτουργιών ενός ΚΨΥ και επομένως, δεν μπορεί, κατ΄ ουδένα τρόπο, να υποκαθιστά, εντός ενός ΤΟΨΥ την ανάγκη ύπαρξης ΚΨΥ.

Η έμφαση στα ανωτέρω είναι στα σχετικά με την Τομεοποίηση στο λεκανοπέδιο. Προφανώς, αυτά ισχύουν και για όλες τις άλλες περιοχές.

Τελευταίο σημείο, το εξής: είναι σκόπιμο και άκρως πιο λειτουργικό, οι Τομεακές Επιτροπές ν΄ αποτελούνται από εκπροσώπους των ίδιων των μονάδων που έχουν αναλάβει την κάλυψη των αναγκών της περιοχής και να υπάρχει σ΄ αυτές ικανή εκπροσώπηση των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία και των συλλόγων οικογενειών.

Προφανώς, θα πρέπει να υπάρχουν κατευθυντήριοι άξονες "από τα πάνω" βάσει μιας εθνικής πολιτικής επί του θέματος, πώς θα πρέπει να διασυνδέονται οι μονάδες κλπ.

25/4/2016

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

ΠΑΡΩΔΙΑ «ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ» ΤΟ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ» ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Υστερα από 15 μηνών παραλυτικής απραξίας στο χώρο της Ψυχικής Υγείας και ενώ το όλο σύστημα των υπηρεσιών βρίσκεται σε μια πορεία επιταχυνόμενης κατάρρευσης, η κυβέρνηση Σύριζα-Ανελ έδωσε στη δημοσιότητα μια πρώτη νομοθετική απόπειρα (πιο πολύ, πυροτέχνημα) με το νομοσχέδιο για την «Μεταρρύθμιση της Διοικητικής Οργάνωσης των Υπηρεσιών  Ψυχικής Υγείας».

Τη στιγμή που η αποψίλωση όλων των μονάδων από προσωπικό (με αποτέλεσμα την εκτός ορίων κόπωση του ελάχιστου εναπομείναντος προσωπικού) και η δραστική περικοπή των προϋπολογισμών, σε αλληλεπίδραση με την μηδέποτε αμφισβητηθείσα κατασταλτική ψυχιατρική (της πληθώρας των ακούσιων εγκλεισμών, των μηχανικών καθηλώσεων, των απομονώσεων, του μονόδρομου του ψυχοφάρμακου), οδήγησε σε διαδοχικά τραγικά επεισόδια (μεταξύ άλλων, στα γνωστά περιστατικά που συνέβησαν στο ΨΝΑ/Δαφνί), η ηγεσία του αρμόδιου Υπουργείου παρουσιάζει ένα νομοσχέδιο που, αφήνοντας άθικτη την υπάρχουσα κατάσταση, αποσκοπεί, απλώς, σε μια «συγκεντρωτικά ελεγχόμενη ‘αποκέντρωση’ των υπηρεσιών», τελείως ξεκομμένη από την υπάρχουσα πραγματικότητα και χωρίς καμιάν αναφορά σε αυτήν. Με μόνες, επί του πρακτέου, αρμοδιότητες, προς χρήση πιθανώς στο προσεχές μέλλον, αυτές που βοηθούν στην άσκηση πολιτικών δημοσιονομικής περιστολής, καθώς οι Περιφέρειες, στην αρμοδιότητα των οποίων προβλέπεται να περιέλθουν οι όποιες υπάρχουσες υπηρεσίες, αναφέρεται ρητά ότι, εκτός από σύσταση υπηρεσιών, θα μπορούν να αποφασίζουν για «την μείωση, την συγχώνευση, την μετακίνηση προσωπικού, με απόσπαση ή μετάταξη».

Το νομοσχέδιο περιορίζεται στην κατάργηση των Τομεακών Επιτροπών του ν. 2716/99 (αυτών που θα συντόνιζαν την λειτουργία των Τομέων Ψυχικής Υγείας-ΤΟΨΥ - αν υπήρχαν) και στην συγκρότηση νέων με διαφορετική σύνθεση, οι οποίες θα υπάγονται στις νεοδημιουργούμενες σχετικές επιτροπές σε επίπεδο Περιφέρειας (και αυτές, εν συνεχεία, θα έχουν σημείο αναφοράς το Υπουργείο Υγείας). Μια απλή, δηλαδή, διοικητική αναδιοργάνωση που ουδόλως αγγίζει τον τρόπο λειτουργίας του κυρίαρχου συστήματος, την κουλτούρα και την πρακτική του. Μιλά για Τομεακές Επιτροπές χωρίς, ύστερα από 30 χρόνια υποτιθέμενης «μεταρρύθμισης», να τολμά να προχωρήσει στην οργάνωση και έμπρακτη εφαρμογή και λειτουργία της Τομεοποίησης, δηλαδή, της δημιουργίας του «ολοκληρωμένου δικτύου κοινοτικών υπηρεσιών» (εναλλακτικών στον εγκλεισμό και με άξονα το Κέντρο Ψυχικής Υγείας), που θα έχει την ευθύνη για απάντηση στο σύνολο των αναγκών ψυχικής υγείας του πληθυσμού μιας συγκεκριμένης περιοχής (όχι μεγαλύτερης από 100.00 κατοίκους). Χωρίς την λειτουργία των υπηρεσιών στη βάση του «Τομέα ευθύνης», οι Τομεακές Επιτροπές δεν έχουν νόημα ύπαρξης, ακριβώς γιατί δουλειά τους θα ήταν να συντονίζουν και να οργανώνουν την τομεοποιημένη δικτύωση των υπηρεσιών - κάτι, δηλαδή, που πρακτικά θα έπρεπε να υπάρχει και να λειτουργεί, αλλά ποτέ δεν υπήρξε. Στις επιτροπές αυτές, οι «λήπτες των υπηρεσιών» και οι σύλλογοι των οικογενειών προβλέπεται να έχουν έναν, όπως πάντα, υποτυπώδη και καθαρά διακοσμητικό ρόλο

Στο νομοσχέδιο, το Κέντρο Ψυχικής Υγείας (ΚΨΥ) αναφέρεται ως μονάδα πρωτοβάθμιας φροντίδας, πράγμα που αναδεικνύει μια θεμελιακή άγνοια από τους εν λόγω νομοθέτες ως προς τη φύση, τον ρόλο και την λειτουργία του ΚΨΥ, που παρέχει πρόληψη και φροντίδα και στα τρία επίπεδα, πρωτοβάθμιο, δευτεροβάθμιο και

τριτοβάθμιο.

Μια άλλη πτυχή του «εγχειρήματος» είναι ότι, με τη σύνθεση που προβλέπεται στις διάφορες επιτροπές και με δεδομένη την κατάσταση που υπάρχει στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας - με την δομική απροθυμία των στελεχών του δημοσίου να ασχολούνται με επιτροπές, είτε από έλλειψη ενδιαφέροντος για το (υποτιθέμενο) αντικείμενό τους, είτε και γιατί, ούτως ή άλλως, δεν έχουν νόημα ύπαρξης ως μη έχουσες υλικό αντικείμενο - ενδέχεται, σε πολλές περιπτώσεις, τον έλεγχο της λειτουργίας των επιτροπών να τον ασκούν εκπρόσωποι των ΜΚΟ.

Η περιφεριοποίηση, η αποκέντρωση του όλου συστήματος, θα είχε νόημα αν υπήρχε σύστημα και μάλιστα κοινοτικά βασισμένο, με κοινοτικά προσανατολισμένη  κουλτούρα και πρακτική. Με την κυρίαρχη κουλτούρα και πρακτική και με απογυμνωμένη τη χώρα από τις όποιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας, το να ξεκινάει κανείς ανάποδα, δηλαδή, από το «διοικητικό» (ανεξάρτητα από την, ούτως ή άλλως, χαμηλή ποιότητα του εν λόγω διοικητικού σχεδιασμού) και όχι από το είδος της ψυχιατρικής που ασκείται, δεν κάνει άλλο από το να αντιγράφει και στα καθ΄ ημάς τις νεοφιλελεύθερες λογικές της απονοσοκομειοποίησης. Η ανάληψη, πχ, των ΚΨΥ από τους Δήμους, αυτούς τους χρεωκοπημένους Δήμους, που έχουν  κλείσει όλες, τις όποιες (ανέκαθεν υποτυπώδεις) κοινωνικές υπηρεσίες είχαν και αδυνατούν να ανταποκριθούν στις στοιχειώδεις λειτουργίες τους, σ΄ αυτούς τους Δήμους, ήδη από την προ μνηνονίου εποχή, υπήρχε άνωθεν σχεδιασμός να μεταφερθούν τα ΚΨΥ και οι κοινοτικές γενικά υπηρεσίες.  Οι σχεδιασμοί αυτοί, προφανώς, δεν εξέλειπαν.

Αυτό που εν τέλει εξυπηρετείται μ΄ αυτά τα «σχέδια επί χάρτου», είναι η δημιουργία, για παρουσίαση στις Βρυξέλλες, ενός περιτυλίγματος μιας (μη υπάρχουσας) ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, που θα χρησιμοποιηθεί ως όχημα (και άλλοθι) για μια επαναδιαπραγμάτευση του συμφώνου Αντόρ-Λυκουρέντζου, η οποία θα συνίσταται σ΄ ένα πιο βαθμιαίο κλείσιμο των εναπομεινάντων ψυχιατρείων. Πιο «βαθμιαίο», ίσως, αλλά εξίσου βίαιο με το προ διετίας σχεδιαζόμενο, στο βαθμό που δεν υπάρχουν εναλλακτικές υπηρεσίες, αλλά και ούτε η πρόθεση να δημιουργηθούν, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την αλλαγή χρήσης ενός κτιρίου, αξίας 7.3 εκ. ευρώ, που χρηματοδοτήθηκε μέσω ΕΣΠΑ για την λειτουργία του ως ΚΨΥ από το ΨΝΑ και το οποίο χρησιμοποιείται, παράτυπα, για άλλους σκοπούς (μεταφορά σε αυτό των εξωτερικών ιατρείων του ΨΝΑ, καθώς και οικοτροφείων) προκειμένου να γίνει εξοικονόμηση των δαπανών από τα καταβαλλόμενα  ενοίκια.

Οι πραγματικές προθέσεις των κυβερνώντων φαίνονται, μεταξύ άλλων, και από το νόμο για την κάλυψη των ανασφάλιστων, που μεταχειρίζεται την συντριπτική πλειονότητα εξ΄ αυτών όπως τους ασφαλισμένους, οι οποίοι πληρώνουν μιαν όχι αμελητέα συμμετοχή στα φάρμακά τους, την οποία συχνά δεν αντέχουν, ενώ και οι ασθενείς με προνοιακή ασφάλιση, των οποίων έχει λήξει και πρέπει να ανανεωθεί η υγειονομική κάλυψη, και οι οποίοι πριν δεν πλήρωναν καθόλου για τα φάρμακά τους,  τώρα θα πρέπει, για τρεις τουλάχιστον μήνες, να πληρώνουν όπως οι ασφαλισμένοι, με απροσδιόριστο το μέλλον - αν, πχ, η τρόικα δώσει εντολή να καταργηθεί και γι΄ αυτούς  οριστικά η δωρεάν χορήγηση των φαρμάκων.

Απέναντι σ΄ αυτές τις πολιτικές εξόντωσης των ψυχικά πασχόντων και των οικογενειών τους πρέπει να υπάρξει δυναμική κοινωνική αντίδραση και αντίσταση, για να μη περάσουν αυτά τα μέτρα και να διεκδικηθεί ένα εναλλακτικό και χειραφετικό σύστημα ψυχικής υγείας. Με πλήρη σεβασμό των δικαιωμάτων και της υποκειμενικότητας των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία. 

25/4/2016

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Πατήστε εδώ για να διαβάσετε την πρόταση της "Πρωτοβουλίας" για την Τομεοποίηση

Άσκηση επί χάρτου η "Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση"

πηγή: www.efsyn.gr

psixiki_igeia.jpg

09.04.2016, 18:35 | Ετικέτες:  υγεία, υπουργείο Υγείας, ψυχιατρεία

Συντάκτης: 

Ντάνι Βέργου

Κρατώντας αποστάσεις από το όραμα της πάλαι ποτέ «ψυχιατρικής μεταρρύθμισης», για τον μετασχηματισμό και την υπέρβαση του ψυχιατρείου προς ένα ολοκληρωμένο, βασισμένο στην κοινότητα, δημόσιο και δωρεάν σύστημα ψυχικής υγείας, το υπουργείο Υγείας στο πρώτο του νομοθέτημα για τον πολύπαθο χώρο αρκείται σε μια διοικητική μεταρρύθμιση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, χωρίς ψήγμα πραγματικής διάθεσης χάραξης πολιτικής.

Η «Εφ.Συν.» παρουσιάζει το σχέδιο νόμου «Μεταρρύθμιση της Διοικητικής Οργάνωσης των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας», το οποίο θα τεθεί προσεχώς σε δημόσια διαβούλευση και στη συνέχεια θα κατατεθεί στη Βουλή.

Ενα νομοσχέδιο, στο οποίο διαφαίνεται ότι -ελλείψει πλαισίου- επινοείται ένα διοικητικό κατασκεύασμα, που εντέλει -στην πράξη- διαπομπεύει την έννοια ψυχιατρική μεταρρύθμιση, δηλώνουν, μιλώντας στην «Εφ.Συν.», δύο από τους πρωτεργάτες της αρχής του εγχειρήματος της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στη χώρα μας, της πρακτικής του ριζικού μετασχηματισμού στη Λέρο: ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου, συνταξιοδοτημένος διευθυντής Ψυχιατρικής Κλινικής του Εθνικού Συστήματος Υγείας, και ο Κώστας Μπαϊρακτάρης, καθηγητής Ψυχολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου - Κώστας Μπαϊρακτάρης | 

Αναδιοργάνωση

Το νομοσχέδιο του υπουργείου Υγείας εξαντλείται στην κατάργηση παλιών και τη συγκρότηση νέων Τομέων και Επιτροπών.

Με λίγα λόγια, σε μία διοικητική αναδιοργάνωση. Το οργανόγραμμα της νέας διοικητικής μεταρρύθμισης της ψυχικής υγείας στη χώρα μας έχει στην κορυφή τη Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας του υπουργείου Υγείας, υπό την οποία βρίσκονται οι Υγειονομικές Περιφέρειες και οι Περιφερειακές Διοικήσεις Τομέων Ψυχικής Υγείας (ΠεΔιΤοΨΥ), οι Τομείς Ψυχικής Υγείας (ΤοΨΥ), όπου ανήκουν οι Τομείς Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Εφήβων (ΤοΨΥΠΕ) και οι Επιστημονικές Επιτροπές για ενήλικες (ΤΕπΕ) και για παιδιά και εφήβους (ΤΕπΕΠΕ) και οι Τομεακές Επιτροπές Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ληπτών Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας.

Η εμπειρία της πορείας τέτοιων τομέων και επιτροπών στη χώρα μας που συγκροτήθηκαν μετά τη Λέρο, όπως κι αν τους μετονόμασε διαχρονικά η εκάστοτε πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υγείας, είναι απογοητευτική.

Ο τελευταίος νόμος 2716/99 με το ίδιο σκεπτικό συγκροτούσε τομείς που δεν λειτούργησαν, δεν συνέρχονταν, άλλαζαν σύνθεση κάθε φορά που άλλαζαν και οι υπουργοί.

Στην περίπτωση και αυτού του νέου νομοσχεδίου υπάρχει ασάφεια γύρω από το τι και πώς θα γίνουν όλα.

Η ανάθεση κάποιων αρμοδιοτήτων θεωρητικά, όταν στην πράξη δεν υπάρχει πλάνο, θα μείνει στα χαρτιά.

Επιπλέον, αυτή τη φορά επιχειρείται η σύνδεση των επιτροπών με τις περιφέρειες, κάτι που αρχικά είχε εξαγγείλει η Ν.Δ.

Συγκεκριμένα, η προηγούμενη κυβέρνηση μιλούσε για μεταβίβαση των κέντρων ψυχικής υγείας στους δήμους.

Η τοποθέτηση εκπροσώπου της τοπικής αυτοδιοίκησης στις επιτροπές, όπως ορίζει το νέο νομοσχέδιο, μάλλον δεν είναι τυχαία, ενώ δίνονται στις περιφέρειες αρμοδιότητες για τη σύσταση, τη μείωση, τη συγχώνευση, τη μετακίνηση προσωπικού, με απόσπαση ή μετάταξη, ώστε να κλείσουν τρύπες με μετακινήσεις, χωρίς να υπάρχει πλάνο με το ποιες υπηρεσίες χρειάζονται σε κάθε τομέα.

Απλώς διαχείριση

«Η οργάνωση, ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μιας ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στηρίζεται σε πραγματικές ανάγκες, πραγματικά δεδομένα. Εδώ έχουμε μία άσκηση επί χάρτου», λέει ο Θ. Μεγαλοοικονόμου.

«Διαβάζοντας το κείμενο υπάρχει ο κίνδυνος να εγκλωβιστεί κανείς σε μια διοικητική, διαχειριστική τεχνολογία, η οποία απέχει πάρα πολύ από τα ζητήματα που σχετίζονται με την υγεία και στην περίπτωσή μας την ψυχική υγεία» συμπληρώνει οΚ. Μπαϊρακτάρης.

Η κριτική των δύο αντρών με τους οποίους η «Εφ.Συν.» μοιράστηκε το νομοσχέδιο, το οποίο δεν έχει δημοσιοποιηθεί ακόμα, γίνεται σε τρία επίπεδα:

► του επιστημονικού παραδείγματος,

► του συστήματος που προτείνεται ως οργάνωση

► και των πολιτών με ψυχιατρική εμπειρία.

Μπορεί ο υπουργός Υγείας Ανδρέας Ξανθός να μίλησε πρόσφατα κατά την παρουσίαση του νομοσχεδίου στο Κυβερνητικό Συμβούλιο Κοινωνικής Πολιτικής (ΚΥΣΚΟΙΠ) για νομοσχέδιο που αποτελεί «σημαντική θεσμική αλλαγή, ενισχυτική της ολοκλήρωσης της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης», για «μεταρρυθμιστική πρωτοβουλία προς την ολοκληρωμένη προστασία και την προαγωγή του αγαθού της ψυχικής υγείας, με απόλυτο σεβασμό των ασθενών μέσα από ένα ενισχυμένο διοικητικό σύστημα υψηλής λειτουργικότητας και αυξημένης κοινωνικής ανταποδοτικότητας», ωστόσο διαβάζοντας το σχέδιο νόμου κάτι τέτοιο δεν προκύπτει.

Γνωρίζουμε ότι η ψυχιατρική μεταρρύθμιση, ο μετασχηματισμός και η αποϊδρυματοποίηση, που έγινε υπόσχεση μετά τη διεθνή κατακραυγή της χώρας μας το 1989, δεν προχώρησαν.

Συγκεκριμένη πρακτική στόχευση για την Ψυχική Υγεία, για τη θεραπευτική αντιμετώπιση και τα δικαιώματα των ψυχικά πασχόντων βρίσκονται στο περιθώριο των όποιων προτεραιοτήτων του πολιτικού συστήματος αλλά και της ευρύτερης κοινωνίας.

Καμία πρόταση

Ετσι κι εδώ το νομοσχέδιο του υπουργείου Υγείας δεν έχει να προτείνει μια «άλλη ψυχιατρική» στην κατεύθυνση της κοινωνικής χειραφέτησης, μακριά από αυτό που στην ψυχιατρική ονομάστηκε «Λέρος», δηλαδή βαρβαρότητα και αθλιότητα του συστήματος και των πάσης φύσεως ιδρυμάτων.

Δεν παίρνει απόσταση από τον μονόδρομο, που η ίδια η κυρίαρχη ψυχιατρική κοινότητα διατηρεί, «μια ψυχιατρική που "χάνει τον άνθρωπο πίσω από την αρρώστια", που δεν βλέπει ανθρώπους αλλά διαγνωστικές κατηγορίες, που σχετίζεται με τον "άλλο" μόνο, μετατρέποντάς τον σε "πράγμα", στο "αντικείμενο αρρώστια", που όσο πιο πολύπλοκο και δύσκολο είναι αυτό το "αντικείμενο", τόσο περισσότερο επιφυλάσσει σε αυτό την απλοποιητική λύση του περαιτέρω εγκλεισμού, της απομόνωσης και της θεραπευτικής εγκατάλειψης», όπως επισημαίνει ο Θ. Μεγαλοοικονόμου.

«Αναπαράγεται στο νομοσχέδιο το κλασικό ψυχιατρικό παράδειγμα, που σε επίπεδο οργάνωσης του συστήματος και της περίθαλψης είναι η παντελής αυτονόμηση της ψυχικής υγείας από το σύστημα υγείας. Ωστόσο η σύνδεσή της με το ΕΣΥ είναι απαραίτητη, γιατί αλλιώς έχουμε να κάνουμε με ψυχιατρικοποίηση-ψυχολογικοποίηση των προβλημάτων. Κι ένα ψυχιατρικό σύστημα, το οποίο είναι αυτόνομο και ανεξάρτητο από το συνολικότερο σύστημα υγείας κινδυνεύει να αναπαράγει τις διακρίσεις σε βάρος των πολιτών», λέει ο Κ. Μπαραϊκτάρης.

«Η μόνη μεταρρύθμιση που επιχειρείται στο νομοσχέδιο είναι διοικητική. Σε καμία περίπτωση όμως δεν εξασφαλίζει αλλαγή των διαδικασιών, αλλαγή στην ποιότητα και τον τρόπο παροχής των υπηρεσιών», προσθέτει ο Θ. Μεγαλοοικονόμου.

«Ακρως συγκεντρωτικό»

Το νομοσχέδιο, ανέφερε ο Α. Ξανθός, «αντιμετωπίζει χρόνιες δυσλειτουργίες και προβλήματα της διοίκησης των ψυχιατρικών δομών της χώρας, καθώς δημιουργείται ένα ενδιάμεσο αποκεντρωμένο σύστημα διοίκησης με αποφασιστικές και διακριτές αρμοδιότητες και πλήρη διοικητική υποστήριξη, ενώ σε κάθε επίπεδο διοίκησης συμμετέχουν οι Λήπτες Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας».

«Ενώ φαινομενικά δείχνει ότι προβάλλει, προάγει την αποκέντρωση, στην ουσία είναι άκρως συγκεντρωτικό, διότι τα πάντα καταλήγουν σε εισηγήσεις είτε στις περιφέρειες ή στο υπουργείο. Ακόμη ο υπουργός μπορεί να ορίζει μέλη στις επιτροπές, αναπαράγοντας και το πολιτικό μοντέλο» παρατηρεί ο Κ. Μπαϊρακτάρης.

Οσο κι αν ο υπουργός επιμένει ότι «η νέα διοικητική μορφή θα επιτρέψει να λειτουργήσει με νέους, καλύτερους όρους η τομεοποίηση των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, με άμεσους ωφελημένους κατ' αρχάς και κυρίως τους ασθενείς, τις οικογένειες και τους φροντιστές τους, αλλά και το σύνολο των επαγγελματιών ψυχικής υγείας», ψυχιατρική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς την αλλαγή του περιεχομένου, των πράξεων, της κουλτούρας.

Δεν είναι μια διαδικασία που ανάγεται στο κλείσιμο του ψυχιατρείου ως κατάργηση, με τη μεταφορά αλλού των ίδιων πρακτικών του εγκλεισμού και γενικά του κυρίαρχου ψυχιατρικού παραδείγματος, όπως άλλωστε το βλέπουμε σε όλες τις ψυχιατρικές κλινικές των γενικών νοσοκομείων κ.λπ.

«Είναι μια διαδικασία της οποίας βασικό υποκείμενο -από κοινού με τον λειτουργό ψυχικής υγείας και με την ευρύτερη κοινωνία- πρέπει διαρκώς να αναδύεται η ανθρώπινη ύπαρξη που πάσχει. Είναι μια διαδικασία που λειτουργεί θεραπευτικά στον βαθμό που διαρκώς, σε κάθε στιγμή, αμφισβητεί και ξεπερνά τα παγιωμένα όρια ενός συστήματος δομημένου στη λογική της απόρριψης», επισημαίνει ο Θ. Μεγαλοοικονόμου.

«Δηλαδή, δεν μπορούμε να μιλάμε για τομεοποίηση και να μην εννοούμε αλλαγή νοοτροπίας. Δεν έχουν καταφέρει, αρνούνται, οι μονάδες ψυχικής υγείας να δουλεύουν στη λογική της ανάληψης ευθύνης των αναγκών του συγκεκριμένου πληθυσμού, διαιρώντας με τον τρόπο αυτό τη χώρα, που είναι προϋπόθεση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης» προσθέτει. Μεγαλύτερο είναι το πρόβλημα με τις μονάδες ψυχικής υγείας των παιδιών, αφού όπως λέει «είναι ακόμα πιο λίγες από τις υπηρεσίες για τους ενήλικες».

Κέντρα Ψυχικής Υγείας

Ενδεικτική είναι η αναφορά στο νομοσχέδιο των Κέντρων Ψυχικής Υγείας ως μονάδων παροχής πρωτοβάθμιων υπηρεσιών, ενώ στην πραγματικότητα -είναι κοινός τόπος διεθνώς- τα κέντρα αυτά παρέχουν πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια φροντίδα υγείας.

Ενδεικτικό είναι και το στοιχείο ότι το νομοσχέδιο κάνει λόγο για 11 τομείς στην Αττική, με 5 εκατομμύρια πληθυσμό, τη στιγμή που η τομεοποίηση ορίζει αναλογία τομέα ανά 100.000 κατοίκους, με ανάγκη επομένως 50 τομέων.

«Η αντιμετώπιση των χρόνιων δυσλειτουργιών και των προβλημάτων διοίκησης των ψυχιατρικών δομών της χώρας», με το νέο νομοσχέδιο, όπως έχει τονίσει ο υπουργός Υγείας, δεν θα λύσει τη δύσκολη πραγματικότητα των πολιτών με ψυχιατρική εμπειρία, τονίζουν οι επιστήμονες. Ακόμα κι αν -όπως αναφέρεται- ζητείται η συμμετοχή τους ως «τιμώμενη» μειονότητα στις μεγάλες επιτροπές και τομείς, περισσότερο προσχηματική μοιάζει παρά ουσίας.

«Λείπουν αισθητά τα ίδια τα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία από την εκπροσώπηση. Χρησιμοποιεί το νομοσχέδιο τους λήπτες των υπηρεσιών σαν εξωραϊσμό, βάζοντας έναν σε κάθε εννεαμελή επιτροπή, ο οποίος, όπως πάντα, θα υφίσταται τον διαρκή έλεγχο και τον λόγο των "ειδικών". Οι συνέπειες είναι πάντοτε οι ίδιες: η άσκηση ελέγχου με την έννοια της προσαρμογής του», λέει ο Θ. Μεγαλοοικονόμου.

«Το αδύνατο σημείο του κειμένου είναι ο ετεροκαθορισμός, ο ετεροπροσδιορισμός και η αφαίρεση του λόγου των πολιτών με ψυχιατρική εμπειρία που φαίνεται στην τεχνική, διοικητική, διαχειριστική λογική της πρότασης. Βάζοντας τον εαυτό μου σε αυτό το σύστημα που προτείνεται νιώθω ότι είμαι από κάθε πλευρά εξαρτημένος, ότι δεν υπάρχω ως υπόσταση. Είναι υποτιμητικό. Αν θέλουμε να μιλάμε για εκσυγχρονισμό, κάτι άλλο πρέπει να σκεφτούμε» συμπληρώνει ο Κ. Μπαϊρακτάρης.

Παραμένει επομένως στο αρχείο το αναξιοποίητο μέχρι σήμερα κεφάλαιο μιας χειραφετητικής θεωρίας και πράξης που είναι η εμπειρία της Λέρου, η οποία, αν και ανολοκλήρωτη, υπήρξε, ήταν δυνατή, έγινε.

Εμπειρία από μια πρακτική ριζικού μετασχηματισμού του ψυχιατρικού θεσμού, αλλά και των κοινωνικών στάσεων και αντιλήψεων, που έπαιξε καταλυτικό ρόλο στις αλλαγές, οι οποίες συντελέστηκαν στο νησί.

Το πολύτιμο αυτό εφόδιο απέναντι στα αδιέξοδα και τις αγκυλώσεις της ψυχιατρικής παντού, σε όλη τη χώρα, ίσως ξανασκεφτούν οι αρμόδιοι να αξιοποιήσουν για το χτίσιμο ενός άλλου μέλλοντος για την ψυχική υγεία.

Εισηγήσεις της εκδήλωσης "ΛΕΡΟΣ, 25 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ"

ΛΕΡΟΣ - Από το ξεπέρασμα του ψυχιατρικού εγκλεισμού στην ίδρυση νέου στρατοπέδου συγκέντρωσης για πρόσφυγες και μετανάστες

ΛΕΡΟΣ, 25 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ

Σάββατο, 13 Φεβρουαρίου 2016, 10 πμ, στην αίθουσα του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΛ), Ερμού 134, Θησείο.

Εισηγήσεις της εκδήλωσης

Κουτσανέλλου Δώρα:"Πως η κεντρική και η τοπική εξουσία ακυρώνουν τη δουλειά των αλληλέγγυων με τη δημουργία hotspot στη Λέρο"

Ελισάβετ Αντάπαση : "Αυτοοργάνωση και αλληλεγγύη : ένα κοινωνικό πείραμα στη Νοταρά 26"

Ευθυμίου Γιώργος:Η εμπειρία της παρέμβασης της εθελοντικής ομάδας φοιτητών του τμήματος Ψυχολογίας του ΑΠΘ, τον Ιούλιο 1999 και 2000, στο ΚΘ Λέρου

"ΠΩΣ Η ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΑΙ Η ΤΟΠΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ ΑΚΥΡΩΝΟΥΝ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΩΝ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ HOTSPOT / ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΣΤΗ ΛΕΡΟ"

Για τις 14.2.2016 εξαγγέλθηκαν τα εγκαίνια για ένα ακόμη στρατόπεδο συγκέντρωσης / hotspot στη Λέρο και το “ένα ακόμη”, ειδικά στην περίπτωση της Λέρου, δεν έχει απλώς ποσοτικό χαρακτήρα αλλά φέρει και το βαρύ ειδικό ιστορικό φορτίο του συγκεκριμένου χώρου που επιλέχθηκε (πρώην ιταλική αεροναυτική βάση των Λεπίδων) ο οποίος χρησιμοποιήθηκε, διαχρονικά, ως ένας ιδανικός «χώρος εξαίρεσης».*

Αν και διαφαίνονταν ήδη από το καλοκαίρι το αδιέξοδο διαχείρισης των πολύ αυξημένων προσφυγικών πληθυσμών και σχεδιάζονταν το σταδιακό σφράγισμα των συνόρων προς την Β. Ευρώπη, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί, τον περασμένο Ιούνιο (2015) όταν έγινε στη Λέρο η πρώτη συνάντηση “Λέρος 25 χρόνια μετά”, τι ακριβώς θα επακολουθούσε τους επόμενους μήνες στη Λέρο και συγκεκριμένα στο χώρο μπροστά από το εμβληματικό 11ο περίπτερο του Ψυχιατρείου στα Λέπιδα.

Το 2015 πέρασαν, μόνο από τη Λέρο, 40.000 πρόσφυγες ενώ το 2014 ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 3.000!
Και ενώ, μέχρι πριν από μερικούς μήνες, μπορούσε ακόμη να μιλάει κανείς για κάποια “περάσματα” τώρα με τα διαδοχικά κλεισίματα όλων των συνόρων ακόμη και με διπλούς φράχτες, μιλάμε για “ανθρώπινες παγίδες” σε στεριά και θάλασσα την ίδια στιγμή που όλο και περισσότεροι απελπισμένοι αψηφούν όλους τους κινδύνους για να διαφύγουν προς την Β. Ευρώπη. 409 είναι οι επίσημα καταγεγραμμένοι θάνατοι τις πρώτες 6 εβδομάδες του 2016 στην Μεσόγειο από τους οποίους οι 319 στο Αιγαίο! (69 πέρυσι το αντίστοιχο χρονικό διάστημα). 10.000 εξαφανισμένα προσφυγόπουλα, πιθανώς θύματα trafficking, παραδέχεται η Europol. Στην πραγματικότητα οι αγνοούμενοι και οι πνιγμένοι είναι πολύ παραπάνω.
Και ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαφημίζει δήθεν δίκαια συστήματα “κλειδαριθμικής αναλογικής κατανομής” για την «διαδικασία μετεγκατάστασης», στην πράξη, η μία μετά την άλλη οι χώρες της Ε.Ε. κλείνουν τα σύνορά τους και θεσπίζουν ταυτόχρονα κριτήρια με ποσοστά “προσφυγικότητας” ή ακόμη και “ορισμένου χρόνου χορήγηση ασύλου” σαν να επρόκειτο να εκλείψουν τα αίτια της προσφυγιάς. Παραβιάζοντας έτσι με αυθαίρετους κανονισμούς και νόμους το δικαίωμα παροχής διεθνούς προστασίας και το δικαίωμα για ελεύθερη μετακίνηση και πρόσβαση στις χώρες της Ε.Ε. σε όλο και περισσότερους ανθρώπους. Η μόνη πολιτική για τους πρόσφυγες που πραγματικά εφαρμόζεται είναι οι φράχτες, τα κέντρα κράτησης, οι βίαιες απελάσεις και επαναπροωθήσεις, οι κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων ακόμη και η επιβολή οικονομικών κυρώσεων αν όχι, κατευθείαν, πρόκληση πνιγμών, σύγχρονα σκλαβοπάζαρα και στρατόπεδα εξόντωσης.

Είναι μόλις 3 χρόνια πριν που το πρώτο ναυάγιο στο Φαρμακονήσι προκάλεσε σοκ στην κοινή γνώμη και έφερε στην επιφάνεια τις εκτεταμένες πρακτικές των παράνομων απωθήσεων του Λιμενικού.
Τότε, διεθνείς οργανώσεις όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ και η Διεθνής Αμνηστία (που σήμερα σιωπούν) έσπευσαν με ανακοινώσεις να καταγγείλουν τις πρακτικές των παράνομων απωθήσεων και να ζητήσουν άμεση διερεύνηση των συνθηκών κάτω από τις οποίες προκλήθηκε το ναυάγιο. Σήμερα τέτοια ναυάγια και θάνατοι είναι σχεδόν καθημερινοί και όχι μόνο δεν αποτελούν πια αντικείμενα διερεύνησης αλλά είναι κανόνας και στο άμεσο μέλλον θα έχουν και την μορφή “στρατιωτικής επιχείρησης” με την συμμετοχή των ΝΑΤΟΪΚΩΝ δυνάμεων.

[Πληροφοριακά: Το Φαρμακονήσι αποτελεί έναν από τους πλησιέστερους στις ακτές της Τουρκίας προορισμούς προσφύγων· απέχει από την Λέρο περίπου 3 ώρες. Δεν κατοικείται αλλά έχει μόνιμα στρατιωτικό φυλάκιο με 25 στρατιώτες. Οι πρόσφυγες, μετά την άφιξή τους εκεί, συλλαμβάνονται από το Λιμεναρχείο και μεταφέρονται στη Λέρο όπου γίνεται η πρώτη καταγραφή. Η Λέρος, το Φαρμακονήσι και το Αγαθονήσι (που διοικητικά ανήκουν ή εξυπηρετούνται από τις κρατικές δομές της Λέρου) ήδη από το 2001 (πόλεμος στο Αφγανιστάν) και το 2003 (πόλεμος στο Ιράκ) αποτελούσαν πέρασμα κυρίως προσφύγων και ενώ τότε οι αριθμοί ήταν καταφανώς μικρότεροι η αντιμετώπισή τους με παράνομες επαναπροωθήσεις, κρατήσεις και απελάσεις και η κρατική αυθαιρεσία εις βάρος τους ήταν ανάλογη με τη σημερινή. Από τότε μπορούμε να θυμηθούμε ότι για πρώτη φορά τέθηκε θέμα λειτουργίας Κέντρου Πρώτης Υποδοχής στο Ψυχιατρείο στην Λέρο, αν και με διαφορετικούς όρους σε σχέση με τώρα. ]

Το 2015 η Λέρος αντιμετώπισε ένα πρωτοφανές αριθμητικά προσφυγικό κύμα και αν και το πρόβλημα έλλειψης στοιχειωδώς αξιοπρεπών χώρων υποδοχής υπήρχε πάντα η κατάσταση κυρίως από το καλοκαίρι και μετά έγινε ακραία. Υπήρξαν φορές που οι αφίξεις έφταναν και τις 500 σε μία μέρα και στον πρόχειρο καταυλισμό δίπλα στο Λιμεναρχείο στοιβάζονταν 1.000 άτομα.

Εκατοντάδες εξαθλιωμένοι άνθρωποι, μετά από την υποχρεωτική παραμονή τους στο Φαρμακονήσι από 1 έως 3 μέρες, χωρίς φαγητό και νερό κάτω από ένα πρόχειρο στέγαστρο. Υπήρξαν μέρες που η κατάσταση εκεί περιγράφεται ότι ήταν τόσο δύσκολη που οι στρατιώτες αρνήθηκαν να βγουν από το φυλάκιο για να παράσχουν οποιαδήποτε βοήθεια. Σε αρκετές περιπτώσεις υπήρξαν διασταυρωμένες καταγγελίες ότι, στο διάστημα αυτό της αναμονής εκεί, οι πρόσφυγες δέχτηκαν επιθέσεις από κουκουλοφόρους που έκαναν έφοδο στο νησί με ταχύπλοα, χτυπούσαν, λεηλατούσαν και έφευγαν.

Όπως συνέβη και στα άλλα νησιά που υποδέχονται μεγάλους αριθμούς προσφύγων, έτσι και στη Λέρο, στην υποδοχή εμπλέκονται εκτός από τους θεσμούς του κράτους ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Αστυνομία, Λιμενικό σώμα, Frontex, Δήμος, Υπηρεσία Πρώτης Υποδοχής), Διεθνείς Οργανισμοί (Ύπατη αρμοστεία του ΟΗΕ, Ερυθρός Σταυρός), ΜΚΟ (Γιατροί Χωρίς Σύνορα κ.λπ.) και μεμονωμένοι εθελοντές ή αλληλέγγυοι που δεν εντάσσονται σε κάποιες από αυτές τις οργανώσεις. Μέσα σε αυτό το κλίμα αναπτύχθηκαν (παράλληλα με τις οργανώσεις ανθρωπιστικής βοήθειας) και άτυπα δίκτυα αλληλεγγύης που δρουν σε αντιδιαστολή με την σκληρή μεταχείριση που επιφυλάσσουν στους πρόσφυγες τα τοπικά και εθνικά κέντρα εξουσίας.
Ένα τέτοιο άτυπο Δίκτυο το οποίο μέχρι πρότινος δεν είχε καμία νομική μορφή είναι και το Δίκτυο Αλληλεγγύης Λέρου. Ένα τοπικό δίκτυο αλληλεγγύης (οργανωμένο από τα κάτω) που αρχικά στο επίκεντρό του ήταν η παροχή βασικής υποστήριξης και συμβουλευτικής, νομικής φύσης κυρίως, σε πρόσφυγες και μετανάστες αλλά σταδιακά επεκτάθηκε παράλληλα με την διογκούμενη οικονομική κρίση. Όλο και περισσότεροι ντόπιοι αλλά και παλιότεροι μετανάστες, μόνιμοι κάτοικοι πια, της Λέρου, από κοινού, κατάφεραν τόσο να αλληλοϋποστηριχθούν, υλικά και κοινωνικά, σε δύσκολες συνθήκες, όσο και να προσφέρουν βοήθεια στον προσφυγικό καταυλισμό.
Το Δίκτυο, τον τελευταίο χρόνο, πλαισιώθηκε και από δεκάδες εθελοντές από όλο τον κόσμο οι οποίοι δεν εντάσσονταν σε κάποια από τα επίσημα δίκτυα ΜΚΟ ανθρωπιστικής βοήθειας. Καθώς οι ανάγκες που έπρεπε να απαντηθούν αυξάνονταν με γεωμετρική πρόοδο η εμπλοκή του Δικτύου στην υποδοχή των προσφύγων και η δραστηριοποίησή του ξεπέρασε τις όποιες προβλέψεις. Εκτός από τους αλληλέγγυους που αφιέρωσαν και αφιερώνουν χρόνο σε καθημερινή βάση, δεκάδες άλλοι από την Λέρο συμμετέχουν σε λιγότερο τακτική βάση και εκατοντάδες από όλη την Ελλάδα και τον κόσμο ανταποκρίνονται στα καλέσματα για κάθε είδους υλική υποστήριξη ή προσφέρουν την υποστήριξή τους με όποιο τρόπο ο καθένας μπορεί.

Κομβικό ζήτημα που και καθόρισε και καθορίστηκε από τις εξελίξεις (καθώς χρησιμοποιήθηκε ως αφορμή για την επιβολή του hotspot) ήταν το ζήτημα της προσωρινής στέγασης των προσφύγων που σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνούσαν τους 1.500 κυρίως το δεύτερο εξάμηνο του 2015. H μόνη πρόταση που υπήρξε από τους εμπλεκόμενους θεσμούς και τον Δήμο Λέρου ήταν η, με κάθε τρόπο, απομάκρυνση των προσφύγων από τον οικισμό του Λακκιού και η εγκατάστασή τους στα Λέπιδα, ελεγχόμενοι και μακριά από την κοινή θέα. Σε τελείως διαφορετική κατεύθυνση το Δίκτυο Αλληλεγγύης Λέρου πρότεινε και υποστήριξε την δημιουργία ενός πολυεπίπεδου δικτύου ανοιχτής φιλοξενίας μέσα στον οικισμό, κοντά στο νοσοκομείο, στο λιμάνι και στην αγορά του Λακκιού ώστε οι πρόσφυγες να έχουν άμεση πρόσβαση, ελεύθερα, σε όλες τις υπηρεσίες και την τοπική αγορά. Πρόσβαση που είναι ζωτικής σημασίας για την προσωρινή και άμεση ανακούφιση από την ταλαιπωρία του ταξιδιού και για μια όσο το δυνατόν ομαλότερη διαμονή μέχρι να οργανώσουν την συνέχεια του ταξιδιού τους. Αυτό ήταν εξάλλου και το αίτημα των ίδιων που για όποιον στοιχειωδώς έχει εμπλακεί στην υποδοχή τους, έχει αφουγκραστεί τις ανάγκες τους και έχει προσπαθήσει να απαντήσει σε αυτές, είναι πολύ εύκολο να το κατανοήσει. Έτσι αρχικά, στα μέσα του καλοκαιριού, και παρά τις αντιδράσεις της Δημοτικής αρχής, δημιουργήθηκε μία πρώτη δομή φιλοξενίας για παιδιά και μητέρες (η βίλλα «Άρτεμις») που μπορεί να φιλοξενήσει μέχρι 40 άτομα περίπου και την διαχειρίζονται αλληλέγγυοι.
Σχεδόν ταυτόχρονα μέσα στο καλοκαίρι υποστηρίχθηκε από το Δίκτυο η ανακαίνιση του ενός κτιρίου του ΠΙΚΠΑ που θα μπορούσε να φιλοξενήσει προσωρινά μέχρι και 500 άτομα.
Την πρόταση αυτή υιοθέτησε επίσημα, μετά από πολλές προσπάθειες, η Υπηρεσία Πρώτης Υποδοχής χωρίς, όμως, να μπορεί να υποστηρίξει την ανακαίνιση του κτιρίου. Έτσι το Δίκτυο κατόρθωσε κινητοποιώντας ένα πρωτοφανές για τα δεδομένα της Λέρου κύμα υποστήριξης να συγκεντρώσει όσα χρήματα χρειάζονταν για την ανακαίνισή του και να εξασφαλίσει και τον εξοπλισμό για την λειτουργία του.

Το ΠΙΚΠΑ, ακριβώς επειδή αποτελεί εναλλακτική πρόταση στον εγκλεισμό και τον στρατοπεδισμό των προσφύγων, από την πρώτη στιγμή έως και τώρα πολεμήθηκε με κάθε τρόπο από την παράταξη της πλειοψηφίας του Δήμο Λέρου και από τοπικούς παράγοντες. Ο ίδιος ο Δήμαρχος, προσωπικά, και δημοτικοί σύμβουλοι πρωτοστάτησαν σε κινητοποιήσεις και απείλησαν με αποχή από τις περασμένες εκλογές αλλά και με διώξεις οποιουδήποτε τολμήσει να μπει στο κτίριο παρόλο που η χρήση του κτιρίου είχε παραχωρηθεί επισήμως στην Υπηρεσία πρώτης Υποδοχής. Το Δίκτυο και οι εκατοντάδες αλληλέγγυοι που στήριξαν την ανακαίνιση και λειτουργία του ΠΙΚΠΑ υπερπήδησαν στην κυριολεξία τους φράχτες που ο Δήμος ύψωσε για να εμποδίσει την λειτουργία του. Λίγες μέρες μετά την Πρωτοχρονιά, αρχικά το ισόγειο, άνοιξε για να υποδεχτεί τις πρώτες οικογένειες. Μέχρι τώρα έχουν φιλοξενηθεί διαδοχικά περίπου 1.500 άτομα και σε λίγο θα είναι έτοιμος και ο 1ος όροφος. Παρόλα αυτά, αυτήν τη στιγμή, που το hot spot θα λειτουργήσει, το ΠΙΚΠΑ, ενάμιση μήνα μόνο μετά την λειτουργία του και αφού έχει γίνει ανακαίνιση πολλών δεκάδων χιλιάδων ευρώ, κινδυνεύει να κλείσει. Ο Υπουργός άμυνας Π. Καμμένος ανακοίνωσε και διαβεβαίωσε τον Δήμαρχο, δημοσίως, ότι “μετά τα εγκαίνια του hotspot δεν θα λειτουργεί καμία άλλη δομή φιλοξενίας” και όλοι θα συγκεντρώνονται υποχρεωτικά στα Λέπιδα σε περιφραγμένο χώρο. Tα σκάφη του Λιμενικού και της Frontex θα αποβιβάζουν τους «διασωθέντες» κατευθείαν στα Λέπιδα και θα παραμένουν σε καθεστώς κράτησης μέχρι την «συντεταγμένη αποχώρησή» τους ώστε να μην έρχονται καθόλου σε επαφή, όσο διάστημα θα είναι στη Λέρο, με το λιμάνι και τον οικισμό του Λακκιού που απέχει μόλις 2 χιλιόμετρα.
Από την πρώτη στιγμή το Δημοτικό συμβούλιο υποστήριξε και πρότεινε την δημιουργία καταυλισμού μέσα στα Λέπιδα, μακριά από τον οικισμό, ώστε «να μην χαλάει η εικόνα του νησιού». Υπήρξαν ακόμη πιο ακραίες προτάσεις όπως η κατασκευή κέντρου υποδοχής στο Φαρμακονήσι. Πρόταση που έγινε από επιχειρηματίες του τουρισμού και δημοτικούς συμβούλους ή ακόμη και η πρόταση για ανακαίνιση των παλιών Ιταλικών κτιρίων των Λεπίδων, από τους ίδιους τους πρόσφυγες, ως εκπαίδευση μέχρι την χορήγηση Ασύλου σε χώρες της Β. Ευρώπης. Πρόταση που έγινε από Ολλανδό επιχειρηματία, στον τομέα των κατασκευών και της πράσινης ανάπτυξης, προς τον Δήμο και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ και που σκόνταψε, προσωρινά, στη δυσκολία εκταμίευσης συγκεκριμένων κονδυλίων της Ε.Ε. για την διαχείριση του προσφυγικού, στα οποία στόχευε και που απευθύνονται, προς το παρόν, μόνο σε τρίτες χώρες εκτός της Ε.Ε.
Όσο ακραίες κι αν ακούγονται αυτές οι προοπτικές δεν μπορεί κανείς να τις αποκλείσει για το μέλλον καθώς τέτοιου χαρακτήρα πολιτικές εφαρμόζονται ευρέως σε άλλες χώρες. Εξάλλου ποιος μπορεί να αποκλείσει οποιοδήποτε ενδεχόμενο όταν την στιγμή που μιλάμε ΝΑΤΟΪΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ περιπολούν στο Αιγαίο με σκοπό να κλείσουν και τα τελευταία θαλάσσια περάσματα και να σφραγίσουν στον πάτο της θάλασσας κάθε ελπίδα για διαφυγή.

Στα hotspots θα εφαρμόζεται η «πρωτοτυπία» ότι οι “φιλοξενούμενοι” θα είναι υπό κράτηση μέχρι και για 25 μέρες (αν και όλοι ξέρουμε πόσο ελαστικό θα μπορεί να είναι αυτό το «μέχρι και»), την ευθύνη για την λειτουργία τους θα την έχουν από κοινού, Αστυνομία, Στρατός, Λιμενικό Σώμα, Frontex και Δήμος. (Θα αποτελούν την «dream team της Λέρου» όπως την αποκάλεσε ο Π.Καμμένος). Θα μπορεί να λειτουργεί ειδικός χώρος κράτησης όταν κρίνεται ότι υπάρχει επικινδυνότητα (από ποιόν άραγε και με ποιά κριτήρια θα κρίνεται κάτι τέτοιο;). Ακόμη, όλες οι εθελοντικές οργανώσεις και οι αλληλέγγυοι θα είναι αυστηρά καταγεγραμμένοι και θα ακολουθούν τους κανόνες και τις οδηγίες του στρατοπέδου και του Διοικητή του που, προς το παρόν, θα είναι στρατιωτικός. Συστατικό στοιχείο της ίδρυσης και λειτουργίας των hotspots είναι η «καταγραφή και ταυτοποίηση» αυτών που ορίζονται ως «πρόσφυγες», που θα μπορούν να συνεχίζουν το ταξίδι τους προς βορά (όσο ακόμα τα σύνορα είναι ανοιχτά) και αυτών που θα ορίζονται ως «μετανάστες», οι οποίοι θα κρατούνται προς επαναπροώθηση στη χώρα προέλευσης. Αρα, από τη σύστασή τους, όπως κι αν τα σερβίρει ο Γ. Μουζάλας και η κυβέρνηση Σύριζα-Ανελ, τα hotspots θα είναι κέντρα κράτησης/στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπου οι μετανάστες, όλο και περισσότεροι σε αριθμό, θα κρατούνται επ’ αόριστον, μέχρις ότου βρεθεί τρόπος για την αναγκαστική επαναπροώθησή τους. Πράγμα που σημαίνει ότι η κατ’ ανώτατο όριο παραμονή, που επισήμως διακηρύχθηκε, των 25 ημερών στα hotspots, θα μπορεί να διαρκέσει, ως κράτηση/εγκλεισμός, για μήνες και χρόνια.

Το στρατόπεδο συγκέντρωσης που αύριο θα λειτουργήσει στη Λέρο σε καμία περίπτωση δεν είναι «χώρος φιλοξενίας» ούτε αποτελεί παράδειγμα «αποδοχής και πολιτισμού» του «καλού Δήμου» της Λέρου όπως επιχειρείται να πλασαριστεί προς την κοινή γνώμη σε αντιδιαστολή με τον «κακό Δήμο» της Κω. Τόσο στη Λέρο, όσο και στην Κω, είναι οι πιο αντιδραστικές πολιτικές και οι πιο αντιδραστικές θέσεις που προκρίθηκαν και που καθόρισαν τις εξελίξεις (αν και εκπορεύονται από διαφορετικές, τοπικά, αφετηρίες και καλλιεργούνται σε διαφορετικές, τοπικά, συνθήκες).
Στην περίπτωση του Δήμου Λέρου, κατά την λήψη αποφάσεων, κυριάρχησαν από τη μια η επιδίωξη ανάταξης της νεκρής τοπικής οικονομίας, βασισμένης παραδοσιακά στο ιδρυματικό μοντέλου ανάπτυξης, μέσα από την αναβίωση των στρατοπέδων συγκέντρωσης και από την άλλη η αυστηρά ελεγχόμενη “Μέσα από την Πύλη” διαχείριση των προσφυγικών πληθυσμών με τρόπο που «δεν θα ζημιώνουν την τουριστική βιτρίνα του νησιού» ενώ παράλληλα θα μπορούν να λειτουργούν άθικτα τα δίκτυα της μαύρης προσφυγικής οικονομίας.
Στον τηλεοπτικό αέρα με πρωταγωνιστή τον Π. Καμμένο συμφωνήθηκαν και τα αντισταθμιστικά οφέλη (αιτήματα του Δήμου) αν και τελικά είναι αμφίβολο ότι θα ικανοποιηθούν (16 καθαριστές, να αγοραστεί απορριμματοφόρο για τον Δήμο και να αναλάβουν τη σίτιση τοπικές επιχειρήσεις).
Είναι φυσικό που ο Υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής (Γ. Μουζάλας), ήδη από την πρώτη του επίσκεψη στη Λέρο το καλοκαίρι, έφυγε απολύτως ικανοποιημένος αφού «πάτησε» σε δοκιμασμένες λύσεις. Στρατόπεδο, Παιδούπολη, εξορία, ψυχιατρικό άσυλο, hotspot…
Είναι η πρώτη φορά, μετά τις διαδοχικές επισκέψεις το 1948-49 του βασιλικού ζεύγους Παύλου-Φρειδερίκης -με τους διοικητές, τότε, των στρατοπέδων Μακρονησίου και Λάρισας-, που την Λέρο την επισκέφθηκαν τόσοι κυβερνητικοί παράγοντες, υπουργοί, αξιωματούχοι της Ε.Ε., στρατηγοί, υποστράτηγοι κ.λπ., ακόμη και ο ίδιος ο πρωθυπουργός, μέσα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα.

Mία «Αμυγδαλέζα με ανθρώπινες συνθήκες» χαρακτήρισε, το καλοκαίρι, ο Δήμαρχος Λέρου, σε τηλεοπτική εκπομπή, το «όραμά» του για την «αξιοποίηση» του στρατοπέδου των Λεπίδων και το όραμά του συναντήθηκε στη Λέρο με το «όραμα» των «ανθρωπιστικών» στρατοπέδων συγκέντρωσης, των φραχτών και των βίαιων απωθήσεων της Ε.Ε.

Δώρα Kουτσανέλου

[ψυχολόγος και μέλος του Δ.Σ. 

του σωματείου εργαζομένων Δρομοκαϊτείου]

* Παιδούπολη / στρατόπεδο συγκέντρωσης παιδιών – «Βασιλικαί Τεχνικαί Σχολαί Λέρου» 1949-1964, «Αποικία ψυχασθενών Λέρου» / Κρατικό Θεραπευτήριο Λέρου 1957-2000, Στρατόπεδο εξόριστων πολιτικών κρατουμένων 1967-1974 )