Η εμπειρία της παρέμβασης της εθελοντικής ομάδας φοιτητών του τμήματος Ψυχολογίας του ΑΠΘ, τον Ιούλιο 1999 και 2000, στο ΚΘ Λέρου

Ως φοιτητές προερχόμασταν από ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα (φορτωμένοι με τόνους θεωρίας νιώθοντας κουρασμένοι εξαιτίας αυτού και απομονωμένοι από την πράξη - η διασύνδεση του πανεπιστημίου με την κοινωνία, (και όχι με την αγορά εργασίας η οποία χειραγωγεί την γνώση από τους νόμους του κέρδους ), είναι ένα σημαντικό κεφάλαιο που ξεπερνάει τους σκοπούς αυτής της παρουσίασης.

Κατά κάποιο τρόπο λοιπόν κάποιοι απομονωμένοι συναντήθηκαν με κάποιους άλλους απομονωμένους στο ψυχιατρείο της Λέρου, αυτό μπορεί να ακούγεται ύβρις στο να συγκρίνω τους φοιτητές ενός τμήματος ψυχολογίας με χρόνια έγκλειστους ανθρώπους σε ψυχιατρικό ίδρυμα και στην πραγματικότητα είναι, αλλά είναι καθαρό στο μυαλό μου ότι κανένα ίδρυμα δεν θα ανεχόταν η κοινωνία να λειτουργεί με όλες τις κακοποιητικές συνθήκες που είναι σύμφυτες με αυτό αν και η ίδια δεν λειτουργούσε με ιδρυματικούς όρους είτε στους χώρους εκπαίδευσης είτε στους χώρους εργασίας είτε στους κόλπους της οικογένειας κ.τ.λ. και λέγοντας ιδρυματικούς όρους εννοώ οποιοδήποτε κανονιστικό περιβάλλον στερεί από τους ανθρώπους την δυνατότητα να πράττουν και να δρουν ελεύθερα. Όπως βλέπετε η τάση να θεωρητικολογώ ως κατάλοιπο της σχολής δεν μου έχει φύγει…

Στο ψυχιατρείο της Λέρου αφού πρώτα ενημερωθήκαμε για της ιστορικές συνθήκες και τον τότε τρόπο οργάνωσης του ψυχιατρείου μετά τις πρώτες παρεμβάσεις από τον Διευθυντή Ψυχίατρο Λουκά Γιάννη που είχε την ευθύνη του συντονισμού της δουλειάς την περίοδο που είμασταν εκεί, χωριστήκαμε σε ομάδες όπου το πρωί δουλεύαμε μέσα στο ψυχιατρείο και το απόγευμα στα διαμερίσματα που είχαν δημιουργηθεί σε διάφορα σημεία του νησιού την περίοδο της επανένταξης.

Η όποια αγωνία, φόβοι, προκαταλήψεις ή ότι άλλες σκέψεις είχαμε ως προς το άγνωστο της εμπειρίας ,από την επαφή μας με τους ανθρώπους που ζούσαν εντός και εκτός ψυχιατρείου, πιστεύω ότι εξαλείφθηκαν και αντικαταστάθηκαν από μία διάθεση για επικοινωνία από την πρώτη κι όλας ώρα συνάντησης.

Δεν μας απασχόλησε τι διαγνώσεις είχαν, ούτε νεκρές πληροφορίες καταγεγραμμένες στους φακέλους τους. Αυτό που μας ενδιέφερε ήταν να μοιραστούμε το παρόν μαζί τους και η προσωπική ιστορία τους προέκυπτε μόνο στο βαθμό που είχε αξία για τους ίδιους να την μοιραστούν μαζί μας. Πολύ γρήγορα εμπλακήκαμε στην καθημερινή ζωή τους έχοντας στο μυαλό μας ότι αυτό που μπορεί να ονομάζεται θεραπεία δεν μπορεί να είναι έξω από την ίδια την ζωή.

Έτσι για παράδειγμα στο τμήμα όπου ζούσαν άνθρωποι με τύφλωση γιατί υπήρχε και μία τέτοια ομάδα ανθρώπων πέρα από την προσπάθεια να κερδίσουμε την εμπιστοσύνη τους και να επικοινωνήσουμε μαζί τους αρχίσαμε να βοηθάμε στο τρόπο που σιτίζονταν ή με την ατομική τους φροντίδα όπως το ξύρισμα κ.α. στο βαθμό που υπήρχαν δυσκολίες από τους ίδιους. Αυτό μας βοήθησε στο να κερδίσουμε και την εμπιστοσύνη του προσωπικού αφού δεν είχαμε κάποια ελιτίστικη διάθεση ως προς το τι κάνουν αυτοί και τι κάνουμε εμείς. Από τις πρώτες μέρες φαινόταν η ιδρυματική ρουτίνα να αποτελεί το βασικό εμπόδιο στην δουλειά μας. Μπορεί οι υλικές υποδομές να είχαν βελτιωθεί και να μην υπήρχαν παραδείγματα κακοποίησης αλλά το προσωπικό είχε μία ρουτίνα δουλειάς που ρουφούσε τους πάντες. Διατηρώντας το σεβασμό προς τους ανθρώπους που δούλευαν για χρόνια στο ψυχιατρείο ψάχναμε παράθυρα δημιουργικότητας ώστε να αποκτήσει κάποια ζωή πέρα από τα καθημερινά καθήκοντα σίτισης και υγιεινής . Έτσι προσπαθούσαμε να κάνουμε δραστηριότητες μαζί τους, να επικοινωνήσουμε, να διοργανώσουμε με κάποιες αφορμές γιορτές αλλά το κυριότερο που μας απασχολούσε ήταν όχι να συμβάλουμε σε μία ωραιοποιημένη εικόνα του ψυχιατρείου εντός των τειχών αλλά να βγούμε μαζί τους και να αλληλεπιδράσουμε με την κοινωνία, αφού όμως πρώτα είχαμε φτιάξει μία σχέση εμπιστοσύνης μαζί τους μιας και όσο αναποτελεσματική είναι η ιδρυματική ρουτίνα της καθημερινότητας άλλο τόσο αναποτελεσματικές είναι και οι βεβιασμένες κινήσεις που γίνονται για εντυπωσιασμό και χωρίς την απαιτούμενη προετοιμασία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα που θυμάμαι ήταν οι έξοδο μας για μπάνιο στη θάλασσα όπου συμμετείχαν άνθρωποι που για χρόνια δεν είχαν πάει και όχι επειδή δεν το επιθυμούσαν.

Στα διαμερίσματα η αυτονομία των ενοίκων ήταν μεγαλύτερη και έτσι πιο εύκολα μπορούσαμε να πάμε για ένα καφέ, ή ένα φαγητό μαζί τους. Έτσι η συμβολή μας ήταν απλά να φέρουμε την ζωντάνια και την φρεσκάδα μας πράγμα που φαινόταν στα χαμόγελα τους όταν μας έβλεπαν (αν και θα πρέπει να ομολογήσω κυρίως στο γυναικείο πληθυσμό της ομάδας αφού ίσως θα ξέρετε τα τμήματα ψυχολογίας γυναικοκρατούνται και κατά συνέπεια και η εθελοντική μας ομάδα ενώ στα διαμερίσματα έμεναν κυρίως άντρες… ) .Μία παρατήρηση που θα πρέπει να κάνω εδώ είναι ότι ενώ η τοπική κοινωνία της Λέρου είχε αποδεχθεί την παρουσία των ανθρώπων που ζούσαν εντός και εκτός ψυχιατρείου στην προοπτική κλεισίματος του και στροφής προς το τουρισμό ως πηγής εσόδου για το νησί υπήρχε μία ατμόσφαιρα αμφιθυμίας (ας την χαρακτηρίσω έτσι ) ως προς την πλήρη αποδοχή τους .

Θα ήθελα επίσης να επισημάνω ότι δεν κάναμε συναντήσεις ώστε να συζητήσουμε για τα «περιστατικά» όπως συνηθίζεται να λέγεται ακόμα και σε δομές που θεωρούν τον εαυτό τους εναλλακτικό. Συζητούσαμε οποιεσδήποτε δυσκολίες ή χαρές μοιραζόμασταν με τους ανθρώπους που έμεναν εκεί και η πράξη από μόνη της μας οδηγούσε να δίνουμε λύσεις που οι ατέρμονες συζητήσεις μπορεί να μην έδιναν ή να δημιουργούσαν και περισσότερα εμπόδια μιας και οι επαγγελματίες ακόμη και αν δεν βρίσκουμε έχουμε την τάση να κατασκευάζουμε εμπόδια μέσα από το θεωρητικό οπλοστάσιο μας. Είναι σημαντικό να αναφέρω ότι αυτό δεν μας έκανε αθεωρητικούς , είχαμε παρακολουθήσει τα μαθήματα του κ.Μπαϊρακτάρη και είχαμε πολύ καλή γνώση της ιστορίας και του τρόπου που ασκείται το κυρίαρχο μοντέλο της ψυχιατρικής. Γνωρίζαμε ότι με τον τρόπο που ασκήθηκε και ασκείται η ψυχιατρική μέσα στα ψυχιατρεία, με την Λέρο στην κορυφή του παγόβουνου, συναντήσαμε ανθρώπους που με διάφορες πολιτικές και αποφάσεις ένα μεγάλο μέρος της ζωής τους και σε κάποιους το μεγαλύτερο είχε κλαπεί. Νιώθοντας και οι ίδιοι μέρος ενός συστήματος που αλλοτριώνει δίναμε έναν αγώνα αυτή η αδικία να αποκατασταθεί αλλά και ένα αγώνα προσωπικό να μην αλλοτριωθούμε εμείς οι ίδιοι. Επίσης θα ήταν λάθος να παραγνωριστεί η διαφορά θεσμικά του βαθμού ευθύνης ενός εθελοντή και ενός επαγγελματία παρά το ότι επί της ουσίας στην πράξη είχαμε πλήρη συνείδηση αυτής. Μία άλλη επισήμανση που θα ήθελα να κάνω είναι ο αποσπασματικός χαρακτήρας της παρέμβασης μας μιας και οι παρεμβάσεις ήταν προγραμματισμένες μόνο για τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο και έτσι χανόταν η συνέχεια σε αυτές. Από όσο μάλιστα γνωρίζω τα τελευταία χρόνια σταμάτησαν και αυτές μιας και δεν ήταν δυνατή ούτε η κάλυψη της διαμονής και διατροφής που είχαμε εμείς τότε.

Αντιπαραβάλλοντας το δικό μας παράδειγμα εκπαίδευσης με άλλα παραδείγματα εκπαίδευσης θα πρέπει να σας μοιραστώ ότι ένιωσα και εγώ ως ένα περίεργο ζώο προς παρατήρηση όταν κάποιο εκπαιδευτικό ίδρυμα, την πρώτη χρονιά που συμμετείχα ως εθελοντής, αφού έκανε μία βόλτα στο ψυχιατρείο εν ήδη μουσείου την επόμενη μέρα διοργάνωσε ημερίδα για τον κοινωνικό αποκλεισμό σε κοντινή ξενοδοχειακή μονάδα.

Κλείνω με την ελπίδα (μιας και είναι της μόδας…) ότι τέτοια παραδείγματα, όπως αυτό που έζησα ως μέλος της ομάδας εθελοντών της Λέρου, δεν θα συνεχίσουν να βρίσκονται στο περιθώριο άσκησης της ψυχιατρικής και της ψυχολογίας ή θα αναφέρονται μόνο σε μορφή διακηρύξεων .

Βιβλιογραφία

1. Basaglia F.Οι θεσμοί της βίας - και άλλα κείμενα. Βιβλιοτεχνία, Αθήνα, 2008
2. Μπαϊρακτάρης Κ. Ψυχική Υγεία και Κοινωνική Παρέμβαση. Εμπειρίες, συστήματα, πολιτικές. Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα, 1994

Ευθυμίου Γιώργος (Ψυχολόγος) email : gioefth@hotmail.com

"Αυτοοργάνωση και αλληλεγγύη : ένα κοινωνικό πείραμα στη Νοταρά 26"

"Τα ανθρώπινα όντα είναι μέλη ενός συνόλου. Δημιουργία μιας ούσιας και ψυχής. Αν ένα μέλος προσβληθεί από πόνο, τα υπόλοιπα μέλη δε θα βρίσκουν ησυχία"

Σακίλα Α., 9 ετών

Η κατάληψη «Στέγη Προσφύγων και Μεταναστών – Νοταρά 26» ξεκίνησε τη λειτουργία της στα μέσα Σεπτέμβρη του 2015, όταν, με πρωτοβουλία διαφόρων ομάδων, συλλογικοτήτων και μεμονομένων ατόμων, το εγκαταλελειμενο κτίριο του ΕΤΕΑΜ στην οδό Νοταρα 26 στα Εξάρχεια, μετατράπηκε σε χώρο στέγασης προσφύγων και μεταναστών που κατέφθαναν στην Αθήνα από τα ελληνικά νησιά. Σκοπός μας ήταν η εδαφικοποίηση της αλληλεγγύης μας προς τους πρόσφυγες/μετανάστες και η κάλυψη των άμεσων αναγκών τους (στέγαση, περίθαλψη, κάθε είδους στήριξη, υλική ή ψυχοκοινωνική). Η κατάληψη μπορεί να στεγάσει περίπου 130 άτομα, ενώ, μέχρι σήμερα έχουν φιλοξενηθεί περισσότερα από 3.000 άτομα. Η πράξη αυτή της κατάλληψης είναι πρωτίστως μια πράξη αλλυλεγγύης στον κόσμο αυτό που προσπαθεί καταδιωγμένος να βρει μια καλύτερη ζωή στην πολιτισμένη Ευρώπη.

Μια Ευρώπη που, όχι μόνο δεν καλοδέχεται αυτούς τους ταξιδιώτες, αλλά κάνει ό,τι μπορεί, χτίζοντας φράχτες και κλείνοντας σύνορα, για να αναχαιτίσει το ταξίδι τους. Αυτοί οι άνθρωποι, που προσπαθούν μαζί με τις οικογένεις τους να διαφύγουν τον πόλεμο, την ανέχεια και την καταπίεση, βρίσκονται αντιμέτωποι με μια Ευρώπη – φρούριο που επιδεικτικά κλείνει τις πόρτες εισόδου, σκληραίνει τα μέτρα φύλαξης των συνόρων και αδιαφορεί σε εγκληματικό βαθμό για τους χιλιάδες πνιγμένους στα νερά του Αιγαίου. Η κυβέρνηση και τα Μ.Μ.Ε. αναδεικνύουν ως μοναδικό πρόβλημα τους διακινητές, ενώ κανένας λόγος δεν γίνεται για το φράχτη στον Έβρο και την τεράστια κερδοφόρα επιχειρήση που έχει στηθεί στην πλάτη αυτών των ανθρώπων.

Καθώς η κατάσταση εξελίσσεται, το προσφυγικό μπαίνει στην επόμενη και πιο σκληρή φάση. Τα σύνορα έχουν σφραγιστεί και ο δρόμος είναι ανοιχτός μόνο για συγκεκριμένες εθνικότητες, με αποτέλεσμα τον απόλυτο εγκλωβισμό των υπολοίπων. Το δόγμα της Ευρώπης-φρούριο δεν είναι κάτι τωρινό και στάσιμο. Είναι ένα πλέγμα διαδικασιών, ελέγχου και καταστολής με στόχο την απρόσκοπτη λειτουργία του καπιταλιστικού πυρήνα. Το γεωπολιτικό παιχνίδι, οι πολιτικές ακροβασίες, το πετρέλαιο και τα εκάστοτε συμφέροντα έχουν απόνερα και κραδασμούς. Η Ευρώπη και η Δύση θέλει και μπορεί να τζογάρει στη Μέση Ανατολή, δυστυχώς χωρίς συνέπειες. Η φύλαξη των συνόρων γίνεται πλέον με όρους στρατιωτικούς και οι ροές των μεταναστών πρέπει να μπλοκαριστούν με κάθε κόστος. Όσοι αποδράσουν από τον πόλεμο, τη φτώχια και το φασισμό, θα έρθουν αντιμέτωποι με τον "ουμανισμό" της Ευρώπης που θα τους αρπάξει ακόμη και τα χρυσαφικά τους. Οι φράχτες, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, ο ρατσισμός και τα πογκρόμ συνθέτουν μια νέα κατάσταση. Τέλος, όσοι επιλεγούν - ως πιο υποτιμημένη εργατική δύναμη - να προσαρτηθούν στην παραγωγική μηχανή, θα γνωρίσουν όπως κι εμείς την αβεβαιότητα και τον εξανδραποδισμό.

Η εξουσία στην Ελλάδα δείχνει απόλυτη ευθυγράμμιση με τις κυρίαρχες πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και γίνεται φορέας υλοποίησης της επίθεσης κατά των μετακινούμενων πληθυσμών. Ενώ οι εκπρόσωποι της αριστερο-δεξιάς κυβέρνησης παριστάνουν πως λυπούνται τους πρόσφυγες, εγγυώνται πως ο φράχτης του Έβρου θα παραμείνει όρθιος για να προστατεύει τα χερσαία σύνορα της Ευρώπης-φρούριο και ότι οι μετανάστες θα συνεχίσουν να πνίγονται με αμείωτη ένταση. Η "υπευθυνότητά" τους στην πράξη σημαίνει περισσότερη φύλαξη των συνόρων, περισσότερους φράχτες, περισσότερα νεκρά κορμιά στον πάτο και τις ακτές του Αιγαίου. Την ίδια ώρα στην Ειδομένη, αφού πραγματοποίησαν μια ρατσιστική διαλογή μεταξύ εξουθενωμένων ανθρώπων, αποφάσισαν ποιοι θα πάνε ως φθηνοί σκλάβοι στην "πολιτισμένη" Ευρώπη, ενώ με βία και τρομοκρατία επιτέθηκαν σ' εκείνους που έχουν εγκληματοποιήσει (Μαρόκο, Αλγερία, Τυνησία, κ.ά.) και που τώρα ετοιμάζονται να απελάσουν πίσω στη φρίκη του πολέμου και της καταπίεσης. Για όσους δεν κατάφεραν να περάσουν τα σύνορα, έστησαν υποτιθέμενα κέντρα φιλοξενίας (Ελληνικό, Γαλάτσι, Φάληρο), ενώ ήδη επαναλειτουργούν τα "κατηργημένα" κέντρα κράτησης, ξεκινώντας από την Κόρινθο και φτάνοντας στη Λέρο, όπως είδαμε. Με πρόφαση τον ''καλύτερο συντονισμό για το μεταναστευτικό" και όπλο τις κρατικές "διαπιστεύσεις" και πιστοποιήσεις των αλληλέγγυων, το κράρος επιδιώκει να αφανίσει όσες δομές αλληλεγγύης μάχονται ενάντια σε αυτές τις πρακτικές.

Πάνω στα ερείπια των προσφύγων-μεταναστών εκτυλίσσεται ένα παιχνίδι κρατικής φιλανθρωπίας από τους κυνηγούς της κερδοσκοπίας. Διάφορες ΜΚΟ και φιλάνθρωποι, εκπρόσωποι της αστικής τάξης, μοιράζουν τρόφιμα και χαμόγελα αφού πρώτα έχουν εξασφαλίσει τα κρατικά κονδύλια και τις φοροαπαλλαγές που αντιστοιχούν στη φιλανθρωπία τους. Δεν παραλείπουν βέβαια να κεφαλαιοποιούν την απελπισία και εξαντλούν την αλληλεγγύη τους προβάλλοντας τις φωτογραφίες τους κρατώντας πάντα χαμογελαστά παιδιά. Οι ΜΚΟ όμως δεν ήταν οι μόνες που είχαν οικονομικό όφελος από το προσφυγικό-μεταναστευτικό ζήτημα. Σε πολλά νησιά παρατηρήθηκαν φαινόμενα αισχροκέρδειας στις πλάτες των προσφύγων-μεταναστών. Διάφορες επιχειρήσεις με ήδη υπεραυξημένο τζίρο, λόγω της μαζικής προσέλευσης, ζητούσαν χρήματα μέχρι και για φόρτιση κινητών, ενώ οι τιμές σε είδη πρώτης ανάγκης (τρόφιμα, νερά) ήταν υπερβολικά υψηλές. Οι ακτοπλοϊκές εταιρίες αποκομίζουν κέρδη εκατομμυρίων και επιπλέον απολαμβάνουν εκπτώσεις στις τιμές του πετρελαίου. Τέλος, διάφοροι διακινητές πλουτίζουν σε βάρος των ανθρώπων, πατώντας πάνω στην απελπισία και την ελπίδα τους πως θα βρεθεί ένας τρόπος να "αποδράσουν" από τα κλειστά σύνορα.

Ζώντας στην Αθήνα, πήραμε την πρωτοβουλία, καταλαμβάνοντας αυτό το δημόσιο κτίριο, να δημιουργήσουμε έναν ανοιχτό, αυτοοργανωμένο και αλληλέγγυο χώρο στέγασης, όχι για να αντικαταστήσουμε τις κρατικές ευθύνες, ούτε για να αναδειχθούμε ως <<καλοί>> φιλάνθρωποι. Αντίθετα, σκοπός μας είναι αφενός να καταδείξουμε την αδιαφορία και την υποκρισία των ελληνικών και ευρωπαϊκών αρχών και αφετέρου να σταθούμε στο πλευρό των προσφύγων, εκφράζοντας έμπρακτα την αλληλεγγύη μας με τη λειτουργία αυτού του χώρου στέγασης, έστω και με περιορισμένες θέσεις φιλοξενίας. Δεν πρόκειται για μια κίνηση φιλανθρωπίας, κρατικής ή ιδιωτικής, αλλά για εγχείρημα αλληλεγγύης αυτοοργανωμένο, που οι αλληλέγγυοι και οι πρόσφυγες αποφασίζουν από κοινού

Η κατάληψη λειτουργεί ως προσωρινός χώρος στέγασης και φιλοξενεί πρόσφυγες και μετανάστες ανεξαρτήτως φυλής, καταγωγής, θρησκείας, φύλου και σεξουαλικότητας. Η συνύπαρξη με τους άλλους και ο σεβασμός της διαφορετικότητας είναι κανόνας της αλληλεγγύης. Η αλλυλεγγύη και ο σεβασμός δεν είναι απλώς μέσα, πόσο μάλλον εργαλεία, αλλά ορίζουσες αυτοπροσδιορισμού των πολιτών. Πρόκειται για έναν χώρο που δεν έχει καμία σχέση με ΜΚΟ, ούτε χρηματοδοτείται από το κράτος ή την εκκλησία, αλλά βασίζεται και λειτουργεί με τη συνεισφορά και τη συμμετοχή όλων μας. Ο ένας αλληλέγγυος με τον άλλον και όλοι μαζί από κοινού αποφασίζοντας και δρώντας, συνδιαμορφώνουμε και συνδιαχειριζόμαστε το χώρο αυτό με στόχο να τον μετατρέψουμε σε ένα δρόμο διαφορετικό από το δρόμο της προσφυγιάς, να τον κάνουμε πιο φιλόξενο, πιο ανοιχτό και πιο ασφαλή.

Ένα από τα πρώτα πράγματα που κάνουμε είναι να μιλάμε στους προσφυγες για αυτοοργάνωση. Επειδή πρόκειται για αυτοοργανωμένο χώρο στέγασης, η σωστή λειτουργία του βασίζεται στη συμμετοχή και των φιλοξενουμένων. Ο καθένας, ανάλογα με τις δυνατότητες του, μπορεί και πρέπει να συμμετέχει στην λειτουργία του χώρου. Αυτό δεν είναι καθόλου αυτονόητο, καθώς εμφανίζεται ένα γλωσσικό κενό. Η λέξη αυτοοργάνωση δεν υπάρχει στα φαρσί. Κάποιες έννοιες όπως η αυτοοργάνωση δε μεταφράζονται και κατα συνέπεια δεν επικοινωνούνται σωστά. Στόχος είναι οι διαδικασίες χειραφέτησης και προβληματισμού που γεννώνται μέσα στην κουβέντα να συνδιαμορφώσουν την ταυτότητα του πολιτικού υποκείμενου της κατάληψης, και να αντιληφθεί ο κάθε φιλοξενούμενος ότι δε λαμβάνει απλά μια υπηρεσία αλλα΄είναι δυναμικό μέλος του κτιρίου.

Εκτελεστικό όργανο της κατάληψης είναι η Συνέλευσή της. Ανοιχτή και δημόσια συνιστά όχι μόνο το διαχειριστικό μέσο αλλα και το πολιτικό όργανο της κατάληψης. Γίνεται παράλληλη μετάφραση σε αγγλικά, φαρσί και αραβικά για να διευκολύνεται η συμμετοχή των προσφύγων και των μεταναστών, αλλά και ξένων αλληλέγγυων. Οι μετανάστες έχουν και τη δική τους συνέλευση η οποία καλείται να απαντήσει σε θέματα καθημερινής πρακτικής και να προσπεράσει τα εμπόδια που θέτουν γλωσσικές και πολιτισμικές διαφορές. Στις βάρδιες συμμετέχουν όλοι, καθώς είμαστε εναντίον κάθε μορφής ανάθεσης.

Παράλληλα με μια συγκυρία κλεισίματος των συνόρων και εγκλωβισμού των οικονομικών και πολιτικών προσφύγων, γίνεται μια γενικευμένη επίθεση στα δικαιώματα των ανθρώπων αυτών. Κάθε μορφή αντίστασης αποκτά τώρα κεντρική πολιτική σημασία. Μπροστά στο τεράστιο κύμα της προσφυγικής κρίσης, δεν μπορούσαμε να μείνουμε αδρανείς. Καταγγέλλουμε ότι πίσω από την προσφυγιά βρίσκεται ο διαρκής πόλεμος που έχει εξαπολύσει η ίδια η Ευρώπη κι ολόκληρη η Δύση –πάλι δυστυχώς με την ελληνική συμμετοχή- ενάντια στους λαούς της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής, οι συνεχείς ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, οι βομβαρδισμοί και οι δικτατορίες. Αντιστεκόμαστε στην πολιτική μίας Ευρώπης – Φρούριο, η οποία προσπαθεί να κλείσει τις ρωγμές που άνοιξε το προηγούμενο διάστημα η δυναμική κίνηση των προσφύγων και η αλληλεγγύη των κοινωνιών, χτίζοντας νέους φράχτες, κατεβάζοντας κι άλλο στρατό, καθιστώντας τις χώρες της περιφέρειάς της, όπως η Ελλάδα και η Τουρκία δεσμοφύλακες των προσφύγων.

Αρνούμαστε να αποδεχθούμε τη ρατσιστική «διαλογή» των ανθρώπων στα Hot Spots, τον απάνθρωπο διαχωρισμό ανάμεσα σε «πρόσφυγες» και «μετανάστες» με βάση μάλιστα μόνο την εθνική καταγωγή. Υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα στην προσφυγιά και στη μετανάστευση ως το ύστατο δικαίωμα κάθε ανθρώπου, όποια και να είναι η αιτία που τον ωθεί. Δε θα γίνουν τα δικαιώματα θυσία στο έλεος των ευρωπαϊκών πολιτικών ασφάλειας και καταστολής. Διεκδικούμε ανοιχτά σύνορα και ασφαλή διέλευση για τους πρόσφυγες που περνάν από την Ελλάδα. Να πέσουν οι φράχτες της Ευρώπης – Φρούριο, ξεκινώντας από τον «δικό μας» στον Έβρο. Αυτή θα είναι η αρχή για να γίνει η Οδύσσεια των προσφύγων προς την επιβίωση ένα ταξίδι της ανθρωπότητας προς την ελευθερία!*

*Μαχντίν Σύριος πρόσφυγας

*Μέρη αυτού του κειμένου αποτελούν αποσπάσματα από κείμενα του εγχειρήματος.

To κείμενο αποτελεί εισήγηση της Ελισάβετ Αντάπαση 

στην εκδήλωση "ΛΕΡΟΣ, 25 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ"  Σάββατο, 13 Φεβρουαρίου 2016.

Ο Λόγος των Αποκλεισμένων: Ένα διαφορετικό μάθημα και φέτος στο ΑΠΘ

Πηγή : https://aikaterinitempeli.wordpress.com/

.

*Αν και ο Κ.Μπαϊρακτάρης βρίσκεται σε εκπαιδευτική άδεια το μάθημα  διδάσκεται και αυτό το εξάμηνο σε συνεργασία με τις συναδέλφους του Μ.Δικαίου και Α. Μπάκα.

.

Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φιλοσοφική Σχολή, Τμήμα Ψυχολογίας

Ψυχοκοινωνικά Προβλήματα: Εναλλακτικές προσεγγίσεις και πρακτικές* (Ψ-372)

M.Δικαίου, Α. Μπάκα

Εξάμηνο: Εαρινό 2016

.

Βρισκόμαστε σε ένα χώρο, το Πανεπιστήμιο, που χαρακτηρίζεται γενικά από ένα διαρκή Μονόλογο. Όπου ο Άλλος, άμεσα ή έμμεσα, απουσιάζει ως πρωταγωνιστής και γίνεται συνήθως αντιληπτός ξεκομμένα από το κοινωνικο-πολιτικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Βρισκόμαστε σε ένα χώρο όπου επικρατεί ο λεγόμενος επιστημονικός λόγος, δηλαδή ο Λόγος των Ειδικών, ο οποίος και διαχρονικά αναπαράγεται. Προκύπτει δε και αναπαράγεται μονοδιάστατα μέσα από μονόπλευρες αναλύσεις, μεθοδολογικές κατασκευές και μυθοπλαστικές προσεγγίσεις, ή αυθαίρετες και υποθετικές πολλές φορές αιτιολογικές συζητήσεις. Προκύπτει επίσης μέσα από την αντικειμενοποίηση της ιστορίας, των κοινωνικών διεργασιών, της ανθρώπινης ύπαρξης και εμπειρίας. Της συρρίκνωσης, ιδιαίτερα στον χώρο της ψυχικής, αυτής της εμπειρίας – όταν δε συνάδει με την εκάστοτε αντίληψη για το «φυσιολογικό», το «υγιές», το «κανονικό» – σε συμπτώματα, της κατηγοριοποίηση και ταξινόμησής της, τις πρακτικές που εφαρμόζονται και που προσβάλουν πολλές φορές την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ασκώντας ψυχολογική ή και φυσική ακόμα βία. Η διαρκής αναπαραγωγή αυτού του επιστημονικού Μονόλογου, η κυριαρχία του και η συστηματική διάχυσή του στο κοινωνικό σώμα είναι στην ουσία μια πολιτική πρακτική που υπηρετεί μια συγκεκριμένη ιδεολογία. Μια ιδεολογία που εμποδίζει στην ουσία την ακύρωση των μηχανισμών και των διεργασιών αποκλεισμού ή περιθωριοποίησης μίας σειράς ατόμων ή ομάδων αφού και η ίδια εμφανίζεται, εγκαθιδρύεται και αναπαράγεται μέσω της ενίσχυσης αυτών ακριβώς των διεργασιών και μηχανισμών χειραγώγησης, μηχανισμών και διεργασιών που συντελούν στη σημερινή πολιτική, οικονομική, κοινωνική, πολιτισμική κρίση και στην κρίση των επιστημών.

.

Τα τελευταία χρόνια βιώνουμε τις απάνθρωπες επιπτώσεις της καπιταλιστικής κρίσης με τη μορφή της φτωχοποίησης του πληθυσμού. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά εκλαμβάνει αυτή η κρίση σε μια χώρα όπως η Ελλάδα όπου ο καπιταλισμός αναδεικνύει την πιο χυδαία και διεφθαρμένη μορφή του. Η δημοσιονομική λογική του νεοφιλελεύθερου μοντέλου ,οι εφαρμοζόμενες κατ’ εντολή δανειστών και τοκογλύφων μνημονιακές πολιτικές και οι εγκληματικές επιπτώσεις τους ,ιδιαίτερα στον τομέα της δημόσιας υγείας, διαχέονται και στον τομέα της ψυχικής υγείας ακυρώνοντας, με την συνέργεια ενός νέο-συντηρητικού και δήθεν εκσυγχρονιστικού κοινωνικο-ψυχιατρικού και ψυχολογικού μοντέλου, την έννοια και τις πρακτικές της διαφορετικής συνάντησης μας με συνανθρώπους που βιώνουν κρίσιμες ψυχολογικές καταστάσεις αλλά και της ίδιας της διεργασίας αποϊδρυματοποίησης. Η χωροταξική μετεγκατάσταση από το ψυχιατρείο στην κοινότητα των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία συντελείται συνήθως με τη διαμεσολάβηση των κρατικοδίαιτων και δήθεν μη-κυβερνητικών και μη-κερδοσκοπικών οργανώσεων και εταιρειών, αναπαράγοντας τα ιδρυματικά της χαρακτηριστικά την αφαίρεση των δικαιωμάτων που υφίστανται τα άτομα με ψυχιατρική εμπειρία.

.

Μέσα από αυτό το πρίσμα λοιπόν εξετάζουμε και το μάθημα Εναλλακτικές Προσεγγίσεις. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι στο μάθημα αυτό επιχειρείται η αποκατάσταση ανθρωπίνων δικαιωμάτων τα οποία αφαιρούνται, βίαια πολλές φορές, από συνανθρώπους που βρίσκονται σε δυσκολίες, περνάνε κρίσιμες στιγμές ή βιώνουν τον πόνο. Η προσέγγιση των ψυχοκοινωνικών προβλημάτων δεν αποτελεί δηλαδή μόνο μία άλλη επιστημονική απόπειρα ούτε μία πράξη γενναιοδωρίας, αλλά μία συνειδητή επιστημονική/πολιτική επιλογή, που αποσκοπεί στην αναζήτηση κοινών οραμάτων και κατ’ επέκταση και κοινών τόπων, στόχων και δράσεων. Αντανακλά με λίγα λόγια την ανάγκη να δημιουργήσουμε μια κατάσταση διαλόγου και κοινών δράσεων γιατί δεν πιστεύουμε ότι μπορούμε να υπάρχουμε μέσα από την αυθαίρετα και συχνά βίαια προκαλούμενη σιωπή των άλλων. Έτσι λοιπόν ο δρόμος για την αναζήτηση των κοινών τόπων είναι ταυτόχρονα και δρόμος αναζήτησης της δικής μας ελευθερίας. Αναζήτησης μιας νέας γνώσης, νέων επιστημονικών παραδειγμάτων, νέων θεωριών και πρακτικών που θα προκύπτουν από αυτή τη συνάντηση, την εμπειρία και τις ρήξεις με το αναχρονιστικό και το συντηρητικό.

.

Αυτό είναι και το κύριο νόημα αυτού του μαθήματος, το οποίο φανταζόμαστε σαν μία ελάχιστη συμβολή στην ανάπτυξη νέων σχέσεων και εμπειριών που η πεμπτουσία τους θα είναι ο διάλογος και όχι ο μονόλογος, τόσο στη συμβατική του όσο και στη λεγόμενη εναλλακτική του μορφή. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι η αναπαραγωγή της λεγόμενης ουδέτερης επιστήμης και του πλέγματος των εξουσιών από το οποίο αυτή προκύπτει και ταυτόχρονα υπηρετεί, αλλά της επιστήμης εκείνης που διακατέχεται από αξίες που σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Μιας επιστήμης που υπηρετεί τον άνθρωπο, καλλιεργεί την κοινωνική ευθύνη, αναζητεί μια ανθρώπινη και δίκαιη κοινωνία και υπηρετείται από ανθρώπους που δεν εμπορεύονται την ανθρώπινη ανάγκη και τον ανθρώπινο πόνο.

.

Με αυτό το πνεύμα η προσπάθεια αυτή χαρακτηρίζεται από στοιχεία που τη διαφοροποιούν ριζικά από τις μέχρι τώρα εμπειρίες. Αποτελεί νέο προηγούμενο, αλλάζει τους μέχρι τώρα όρους και προδιαγράφει τα επόμενα βήματα, καθώς η συνάντηση και ο διάλογος με εκπροσώπους διαφόρων συλλογικοτήτων, δράσεων, κινημάτων και φορέων αποσκοπεί όχι μόνον στην διεύρυνση της προσέγγισης της ανθρώπινης ύπαρξης αλλά και στην αναζήτηση κοινών τόπων αντίστασης και αλληλεγγύης. Ο Λόγος αυτών των συλλογικοτήτων που συμμετέχουν αναδεικνύεται ως φωνή και λόγος δικαιωμάτων που μας αφορούν όλους γιατί είναι δικαιώματα που αναδεικνύουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την αναζήτηση και διεκδίκηση συνθηκών που θα αποτρέπουν την αποξένωση, την εξαθλίωση και την ανισότητα, θα δημιουργούν δηλαδή υγιείς συνθήκες ζωής. Ακυρώνει τον πολυκερματισμό και τη διάσπαση και αποπειράται να δημιουργήσει έναν κοινό κοινωνικό, πολιτικό και επιστημονικό τόπο. Γιατί η αποκλειστικά συμπτωματοκεντρική προσέγγιση μεταφέρθηκε εντέχνως από το ατομικό επίπεδο στο συλλογικό (βλέπε πληθώρα συμπτωματολογικά προσδιορισμένων ομάδων αυτοβοήθειας), χωρίς να ακυρώνονται οι μηχανισμοί διαχείρισης, αλλά και η αναπαραγωγή της εξάρτησης από τους ειδικούς είτε συμβατικά είτε δήθεν εναλλακτικά.

.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν, στην παρούσα συνθήκη στην Ελλάδα, αφ’ ενός τα συμβάντα που σχετίζονται με τα εγκλήματα που συντελούνται στο Αιγαίο σε βάρος των προσφύγων και μεταναστών και αφ’ ετέρου οι επιστημονικές προσεγγίσεις σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο έναντι όλων όσων συμβαίνουν εξαιτίας των γεωπολιτικών συγκρούσεων στην περιοχή μας.

.

Γινόμαστε έτσι μάρτυρες μιας ιστορικής περιόδου η οποία —πέρα από τα όποια κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά της χαρακτηριστικά σε εθνικό και διεθνές επίπεδο— αναδεικνύει και επιστημονικά ζητήματα που μας αφορούν καθώς μας επιτρέπουν να εμβαθύνουμε σε ερωτήματα αναφορικά με τους τρόπους επινόησης θεωριών και πολιτικών κοινωνικού ελέγχου πληθυσμιακών ομάδων, κατασκευής θεσμών, εφαρμογής πρακτικών και τεχνολογιών άσκησης μικρο- και μακροεξουσίας σε ποικίλους, τόπους αποκλεισμού πληθυσμών —νέων θυμάτων γεωπολιτικών συρράξεων και αναταραχών. Συμβάντα καίρια τα οποία μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε τις βαθύτερες διεργασίες κατασκευής, συντήρησης και αναπαραγωγής διακρίσεων∙ κοινωνικών στερεοτύπων και προκαταλήψεων∙ φαινομένων ρατσισμού και ξενοφοβίας όπως επίσης και μηχανισμών εσωτερίκευσης τους από το κοινωνικό σώμα.

.

Γινόμαστε ακόμη μάρτυρες μιας περιόδου όπου εκατοντάδες χιλιάδες συνάνθρωποί μας διακινδυνεύουν τη ζωή τους στο Αιγαίο (θάλασσα των Πνιγμένων) αναζητώντας το δικαίωμα να υπάρχουν, την ελευθερία, ένα καινούργιο όνειρο ή ένα νέο ξεκίνημα για τους ίδιους και τα παιδιά τους υπερβαίνοντας τη βιογραφική ρωγμή που υφίστανται συνεπεία των πολέμων. Αλλά και μάρτυρες επίσης της παραδειγματικής αντίδρασης μιας μεγάλης μερίδας του νησιωτικού πληθυσμού που διακινδυνεύει την ζωή του για την διάσωση ανδρών, γυναικών και παιδιών καθώς και της φιλόξενης στάσης τους απέναντί τους.

.

Ασφαλώς και οι ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι αποτελούν εργαλεία και μέσα αναδιανομής του πλούτου ή επανακαθορισμού γεωπολιτικών σφαιρών επιρροής όπου οι λαοί συνειδητά οδηγούνται είτε στη σφαγή, είτε στην εξαθλίωση, είτε στην προσφυγιά. Ασφαλώς και ο φράχτες που υψώνονται στην Ελλάδα και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες (σε μια Ε.Ε. που διέρχεται μια «προ της τελικής διάλυσης» κατάσταση συγκριτικά με αυτό που σήμερα ως πολιτική-οικονομική υπόσταση είναι) αποσκοπούν στο να αποτρέψουν βίαια το ταξίδι για μια καλύτερη ζωή των μεταναστών και των προσφύγων.

.

Ωστόσο, οι σφαγές και οι διωγμοί συνοδεύονται πάντοτε από «μέτρα φροντίδας» των επιζώντων (πληγέντων ή  προσφύγων)Εδώ και μερικές δεκαετίες η «φροντίδα» αυτή ανατίθεται στον λεγόμενο «τρίτο τομέα» ή «τρίτο πυλώνα» δηλαδή στις Μ.Κ.Ο και σε όλες τις λεγόμενες μη-κερδοσκοπικές εταιρείες που αναλαμβάνουν ένα «ανθρωπιστικό» ή «υποστηρικτικό» «έργο», παράλληλα με τις επιχειρήσεις που αναλαμβάνουν έργα υποδομών, κ.ά. Βλέπουμε άλλωστε πώς ακριβώς ο κερδοσκοπικός ανθρωπισμός υποκίνησε στις μέρες μας δεκάδες Μ.Κ.Ο από την Ελλάδα και το εξωτερικό να κατακλύσουν τα νησιά ανταποκρινόμενες στην ανάγκη του συστήματος για κατασκευή ενός ανθρωπιστικού προσωπείου στη διαχείριση του ελέγχου και του αποκλεισμού των προσφύγων και μεταναστών. Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτές οι «μη κερδοσκοπικές» επιχειρήσεις δεν υπηρετούν σχέδια για την ενίσχυση των εθνικών δημόσιων και καθολικών συστημάτων υγείας, πρόνοιας και κοινωνικής πολιτικής αλλά διεισδύουν με το αζημίωτο στα κενά που προκύπτουν από τις εκάστοτε πολιτικές αποδόμησης των τομέων αυτών από το κυρίαρχο σύστημα (ιδιαίτερα, σε περιόδους κρίσης) και τρέφονται τελικά από αυτή την αποσάθρωση. Εξ ου και ο χαρακτηρισμός τους ως «τρίτος τομέας» ή «τρίτος πυλώνας». Οι περισσότερες επιχειρήσεις είναι ασφαλώς κρατικοδίαιτες ή χρηματοδοτούνται από θεσμούς του κεφαλαίου (Ε.Ε., Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, διάφορα ιδρύματα του τοπικού ή διεθνούς κεφαλαίου, εργολάβους, κατασκευαστικές επιχειρήσεις κ.λπ.) απασχολώντας εργαζόμενους με επισφαλείς σχέσεις εργασίας. Από αυτή την ταυτότητά τους προκύπτει και η βασική αντιπαλότητα, συκοφάντηση ή/και παραγκωνισμός εκ μέρους τους πρωτοβουλιών άτυπων ομάδων και πρωτοβουλιών αλληλεγγύης προς τους πρόσφυγες και μετανάστες —διαδικασίας μέσω της οποίας εκπληρώνουν και την ειδική κοινωνική ανάθεση για την οποία τους προορίζει το κυρίαρχο σύστημα.

.

Στη χειραγωγούμενη, ειδικά, και ελεγχόμενη από τους δανειστές και τοκογλύφους Ελλάδα επιβάλλεται ένα σχέδιο εγκλωβισμού των μεταναστών και των προσφύγων στον ελλαδικό χώρο. Η ανάθεση δε του ελέγχου του ανατολικού Αιγαίου στο ΝΑΤΟ αποσκοπεί στο να μετατρέψει τις ευρωπαϊκές χώρες σε μη «ελκυστικές» για πρόσφυγες και μετανάστες εμπλέκοντας ταυτόχρονα τον ελληνικό λαό στα πολεμικά παιχνίδια της περιοχής. Μέσα σ΄αυτά τα πλαίσια , η ανύψωση συνοριακών φραχτών στις εισόδους διαφόρων χωρώνγια την απώθηση των συνανθρώπων μας αποκαλύπτει το πραγματικό νόημα των διακηρύξεων περί «ευρωπαϊκής αλληλεγγύης»:

.
Κέντρα Καταγραφής και Ταυτοποίησης

Κέντρα Μετεγκατάστασης και

Κέντρα Κράτησης και Επαναπροώθησης

.

Και οι τρείς τύποι κέντρων, παρά τις διαφοροποιήσεις και την διάκριση μεταξύ μεταναστών και προσφύγων που συνήθως επικαλούνται, αποσκοπούν στον έλεγχο, στην παραβίαση της ελευθερίας, στην καταπάτηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των δικαιωμάτων τους, υπηρετώντας έτσι τις πολιτικές της Ε.Ε.
.

Ψυχιατρείο Λέρου 2016, Εγκλεισμός Προσφύγων και Μεταναστών

.

Η λειτουργία αυτών των συστημικών θεσμών συντελείται και επιβάλλεται στο κοινωνικό σώμα και στις τοπικές κοινωνίες με τρόπο που να ενισχύει την κατασκευή φαινομένων ξενοφοβίας και ρατσισμού. Τα υπερυψωμένα συρματοπλέγματα, τα βραχιολάκια και η στρατοπεδική αρχιτεκτονική και λειτουργία αναδεικνύουν τον φυλακτικό χαρακτήρα των τόπων εγκλεισμού που ολοκληρώνεται με την αστυνόμευση και το πρόσχημα της προστασίας των πολιτών από τους εν δυνάμει «επικίνδυνους ξένους». Οι Μ.Κ.Ο, σύμφωνα πάντα με τον επιβαλλόμενο καταμερισμό εργασίας και ακολουθώντας μια τυποποιημένη «τεχνογνωσία», αναλαμβάνουν σε συνεργασία με τον Στρατό και την Αστυνομία την ενεργοποίηση μηχανισμών και την εφαρμογή τεχνικών καθημερινού ελέγχου της ψυχής, του σώματος και των αναγκών των εγκλείστων εφαρμόζοντας έτσι μεθοδευμένα και λεπτομερειακά την ιδεολογία και την πολιτική του ελέγχου. Οργανώνουν δηλαδή στην καθημερινότητα, την κάλυψη νέων ιδρυματικών αναγκών, τη διατήρηση της εσωτερικής ισορροπίας, την διαχείριση σχέσεων, τη διαχείριση αναμενόμενων συγκρούσεων που προκύπτουν από τις συνθήκες εγκλεισμού καθώς και τον ψυχολογικό έλεγχο των εγκλείστων. Έχουμε να κάνουμε εδώ με νέου τύπου ιδρυματικές δομές οι οποίες σε σύγκριση με τις παλαιές (όπως, λ.χ., των ασύλων και ψυχιατρείων) αναφέρονται σε άτομα που δεν χαρακτηρίζονται από «αποκλίσεις» αλλά ορίζονται τεχνηέντως ως εν δυνάμει επικίνδυνοι για τον πληθυσμό ώστε να νομιμοποιηθεί κάθε περιοριστικό μέτρο απέναντί τους. Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι οι συνάνθρωποί μας αυτοί δεν κατηγορούνται για οποιοδήποτε ποινικό αδίκημα αλλά τιμωρούνται γιατί αναζητούν το όνειρό τους, δηλαδή το δικαίωμα να υπάρχουν. Εγκλείονται λοιπόν μέσα σε αυτή τη συγκυρία άνθρωποι που διακινδύνευσαν τη ζωή τους και ρίσκαραν τον θάνατο για το όνειρο και την ελευθερία. Όμως είναι και πάλι οι ίδιοι που θα ακυρώσουν τον εγκλεισμό τους συνεχίζοντας το ταξίδι μιας αξιοπρεπούς επιβίωσης. Σε αυτή την συγκυρία ιδιαίτερη σημασία και συμβολισμό αποκτά η επιλογή της Λέρου ως τόπο εγκλεισμού μεταναστών και προσφύγων. Ένα νησί με ιστορικά επιβαρυμένο παρελθόν εγκλεισμού: ιταλικά στρατόπεδα, αναμορφωτήρια της Φρειδερίκης (για ορφανά του εμφυλίου), Αποικία Ψυχοπαθών (τόπος κοινωνικού θανάτου, βαρβαρότητας, φυσικής εξόντωσης από την ελληνική Ψυχιατρική) και τώρα Κέντρο Καταγραφής και Ταυτοποίησης προσφύγων και μεταναστών.

.

Ψυχιατρείο Λέρου 2016, Εγκλεισμός Προσφύγων και Μεταναστών

.

Θέλουμε να τονίσουμε ότι ο στόχος του μαθήματος δεν εξαντλείται στην ανάλυση, στη συζήτηση και στην κατανόηση μόνον της κατάστασης αλλά κυρίως στην ανάδειξη της ατομικής και συλλογικής ευθύνης όλων μας. Το ζητούμενο δηλαδή αυτού του μαθήματος είναι τόσο η επιστημονική-θεωρητική επεξεργασία των σημερινών προκλήσεων όσο και ο σχεδιασμός και οργάνωση διαφορετικών, κοινωνικά χρήσιμων, συλλογικών δράσεων.Πέρα από τη δυνατότητα μιας νέας συνάντησης, της ανάπτυξης του διαλόγου, της αλληλοδιδασκαλίας και της αναζήτησης κοινών τόπων, οι φοιτητές/τριες θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε δράσεις οι οποίες προτείνονται είτε από τους/τις ίδιους/ες είτε από τους διάφορους φορείς που εμπλέκονται στο μάθημα. Έτσι η εκπαιδευτική διαδικασία μετατρέπεται σε μια συμμετοχική διαδικασία και η αναζήτηση της γνώσης συνδέεται άμεσα με τη νέα εμπειρία και το Πανεπιστήμιο με την Κοινωνία.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ
ΚΩΔΙΚΟΣ Ψ-372
ΑΙΘΟΥΣΑ: 106, Νέο Κτίριο Φιλοσοφικής

1. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ – 18:30-20:30 -ΕΝΑΡΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ
2. ΔΕΥΤΕΡΑ 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ – 18:30-20:30 -ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ ΚΙΛΚΙΣ-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
3. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 26 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ – 18:30-20:30 -ΟΜΑΔΑ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ: ΑΝΑΠΗΡΟ Α.Π.Θ.
4. ΔΕΥΤΕΡΑ 29 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ – 18:30-20:30-ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΟΙ/ΑΠΟΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΟΙ:ΝΟΜΙΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ
5. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 4 ΜΑΡΤΙΟΥ – 18:30-20:30 -ΠΟΛΙΤΕΣ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ :ΟΜΑΔΑ ΔΡΑΣΗΣ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ
6. ΔΕΥΤΕΡΑ 7 ΜΑΡΤΙΟΥ – 18:30-20:30-ΟΜΑΔΑ SYLVIA RIVERA ΓΙΑ ΕΝΑ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ THESSALONIKI PRIDE
7. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 18 ΜΑΡΤΙΟΥ – 18:30-20:30 – ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΟΝΕΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Β. ΕΛΛΑΔΟΣ «Η ΛΑΜΨΗ» / ΕΝΩΣΗ ΓΟΝΕΩΝ ΔΙΑΒΗΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΕΦΗΒΩΝ Β. ΕΛΛΑΔΑΣ
8. ΔΕΥΤΕΡΑ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ – 18:30-20:30 – 3Ο ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ – ΦΥΛΑΚΕΣ ΔΙΑΒΑΤΩΝ
9. ΔΕΥΤΕΡΑ 28 ΜΑΡΤΙΟΥ – 18:30-20:30 – Ο ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ: ΑΠΕΡΓΟΙ ΤΗΣ COCA COLA /ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΒΙΟ.ΜΕ: ΝΕΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΕΣ- ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ
10. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 1 ΑΠΡΙΛΙΟΥ – 18:30-20:30 – ΚΑΝΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΡΑΙΟΣ: ΟΜΑΔΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ
11. ΔΕΥΤΕΡΑ 4 ΑΠΡΙΛΙΟΥ – 18:30-20:30 – ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ
12. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 8 ΑΠΡΙΛΙΟΥ – 18:30-20:30 – Ο ΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΩΝ-ΑΠΕΞΑΡΤΗΜΕΝΩΝ
13. ΔΕΥΤΕΡΑ 11 ΑΠΡΙΛΙΟΥ – 18:30-20:30 – ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΘΑΛΑΣΣΑΙΜΙΑΣ /ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΕΦΡΟΠΑΘΩΝ ΝΟΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
14. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ – 18:30-20:30 – ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΜΝΗΜΟΝΙΑΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ: ΔΙΚΤΥΟ ΑΝΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΦΑΛΩΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
15. ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ – 18:30-20:30 – ΜΕΛΗ ΤΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΑΓΩΝΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΕΞΟΡΥΞΗΣ ΧΡΥΣΟΥ: ΥΓΕΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
16. ΔΕΥΤΕΡΑ 9 ΜΑΪΟΥ – 18:30-20:30 – ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΙ: ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ – ΚΟΙ.Σ.Π.Ε. ΔΥΤΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
17. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΜΑΪΟΥ – 18:30-20:30 -ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΩΣ ΔΗΜΟΣΙΟ ΑΓΑΘΟ: ΑΠΟΛΥΜΕΝΟΙ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΡΤ
18. ΔΕΥΤΕΡΑ 16 ΜΑΪΟΥ – 18:30-20:30 -ΔΙΚΤΥΟ 50 ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΦΟΡΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΟΥ Σ.Μ.Α. ΕΥΚΑΡΠΙΑΣ
19. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΜΑΪΟΥ – 18:30-20:30 -ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ (ΠΡΩΗΝ) ΧΡΗΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΖΩΝΤΩΝ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ
20. ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΜΑΪΟΥ -18:30-20:30 -ΠΡΟΒΟΛΗ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ – ΣΥΖΗΤΗΣΗ

.

.

.

.

.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

.
1. Γενικά Θεωρητικά Κείμενα

.
Αλεξίου, Θ. (2006). «Κοινωνικός αποκλεισμός» και «κοινωνικά αποκλεισμένες ομάδες»: Οι ιδεολογικές λειτουργίες μιας εννοιολόγησης. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 1: 32-50.
Αλεξίου, Θ. (2008). Κοινωνική τάξη, Κοινωνικοποίηση και Κοινωνικό Κεφάλαιο. Τα όρια των αντισταθμιστικών παρεμβάσεων στην κοινωνική πολιτική. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 6: 34-45.
Basaglia, F. (2006). Ένα πρόβλημα της ιδρυματικής ψυχιατρικής (Ο αποκλεισμός σαν κοινωνικο-ψυχιατρική έννοια). ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 1: 51-65.
Lemert, E. (2007). Η παράνοια και η δυναμική του αποκλεισμού. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 2: 41-56.
Μάτσα, Κ. (2006). Κοινωνικός αποκλεισμός και τοξικομανία: Όψεις της βιοπολιτικής της εξουσίας. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 1: 66-76.
Μεγαλοοικονόμου, Θ., Λερίδου, Α. & Μοναχού, Μ. (2007). Η Πολιτισμική Διάσταση της Ψυχικής Υγείας και του Ψυχικού Πόνου. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 4: 59-67.
Μιχαήλ, Σ. (2008). Εκμετάλλευση, Κοινωνικός Αποκλεισμός, Χειραφέτηση. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 6: 46-52.
Μπαϊρακτάρης, Κ. (2010). Burnout: Η ψυχολογικοποίηση της αλλοτρίωσης:http://www.psyspirosi.gr/burnout-.html
Παπαϊωάννου, Σ. (2006). Για μια κοινωνική οικονομία και κοινωνική πολιτική της αλληλεγγύης και της ενδυνάμωσης ενάντια στον κοινωνικό αποκλεισμό. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 1: 10-31.
Παπαϊωάννου, Σ. (2008). Κοινωνικές ανισότητες και κοινωνικός αποκλεισμός. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 6: 20-33.
Σαββάκης, Μ. (2007). Κοινωνική Μεταβολή και Πολιτικές Υγείας. Το Λεπροκομείο Σπιναλόγκας (1903-1957). ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 3: 53-62.
Χαραλαμπίδης, Θ. (2007). Μετανάστες και δικαιώματα. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 4: 76-79.
Χαραλαμπίδης, Θ. (2008). Μετανάστες και Δικαιώματα: Ανιχνεύοντας τις «γκρίζες ζώνες» στην εφαρμογή της νομοθεσίας σχετικά με τους αλλοδαπούς και τους πρόσφυγες στην Ελλάδα. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 6: 102-105.

.
2. Ψυχική Υγεία

.
Bairaktaris, K. (1984). Anstaltspsychiatrie in Griechenland. Lit, Munster.
Bairaktaris, K. (1989). Psychiatriereform in Griechenland. Die unbe-ruhrten Anstalten, VPP, Munchen, 2.
Bairaktaris, K. (1990). Theory and Praxis of Deinstitutionalization in Greece. Psychiatry, a World Perspective, Vol. 4, Excerpta Medica, Amsterdam, 660-665.
Bairaktaris, K. (2014). La reforme psychiatrique en Grece: Tragedie, Scandale, στο Noelle Burgi, La grande Regression. La Grece et l ΄avenir de l΄ Europe. Le Bord de l΄ Eau, Lormont.
Γιαννουλόπουλος, Γ. (2008). Ο μύθος των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 6: 84-86.
Γιαννουλόπουλος, Γ. (2008). Άλλα μας έλεγαν. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 28-31.
Διακήρυξη Πανελλήνιας Επιτροπής Ατόμων με Ψυχιατρική Εμπειρία. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 93-94.
Lehmann, P. (2007). Επιζώντες της Ψυχιατρικής (Συνέντευξη στον Κ. Μπαϊρακτάρη). ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 3: 12-25.
Lehmann, P. (2008). Ουσιαστικά Μέτρα για την Πολιτική και Κοινωνική Ένταξη των (πρώην)χρηστών και Επιζώντων της Ψυχιατρικής. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 6: 78-83.
Μπαϊρακτάρης, Κ. (1985). Αποϊδρυματοποίηση και κοινωνική επανένταξη χρονίων ψυχασθενών. ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ, 5
Μπαϊρακτάρης, Κ. (1990). Ενάντια σε μια διοικητική-τεχνική λύση. ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ, σ. 28-29.
Μπαϊρακτάρης, Κ. & Ανδρουλάκη, Ο. (1991). Ψυχιατρικά Νοσοκομεία. ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ, 34
Μπαϊρακτάρης, Κ. (1994). Ψυχική Υγεία και Κοινωνική Παρέμβαση. Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα.
Γκουαταρί , Φ. (2015 ) Από τη Λέρο στη Λα Μπορντ, εκδόσεις κουκίδα, Αθήνα

.

Εργασιακή Αποκατάσταση

.
Αϊβατλή, Μ. (2008). Ο δύσκολος δρόμος του Κοι.Σ.Π.Ε. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 38.
Γιαννουλόπουλος, Γ. (2007). Εργασία-εύρεση εργασίας, εργασιακή υποστήριξη, ανεργία, απραξία. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 2: 20-22.
Παπακωνσταντίνου, Γ. (2008). Προβλήματα του ΚοιΣΠΕ Δυτικής Θεσσαλονίκης. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 41.
Τοβή, Α. (2008). Το πικρό ποτήρι του ψυχικά ασθενή. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 6: 90.
Τοβή, Α. (2008). Ανεργία και Ψυχική Υγεία. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 39-40.

.
Μετανάστες, Παλιννοστούντες, Πρόσφυγες

.
Guri, G. (2008). Ο Λόγος περί ενσωμάτωσης ως μηχανισμός Κοινωνικού Αποκλεισμού. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 76-78.
Μάρκους, Κ. Τ. (2007). «Αλλά η σφαίρα είναι ακόμη στο κεφάλι…» (Συνέντευξη στη Μ. Κακογιάννη). ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 4: 13-17.
Serwan, M. (2008). Η διαδρομή μου ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 79.

.

Εξαρτήσεις

.
Δήμητρα (2008). Πρακτικές και Πολιτικές Απεξάρτησης – Ομάδες Αυτοβοήθειας ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 69-71.
Λυρής, Τ. (2007). Η Εξάρτηση είναι Εμπόριο. Ο Αγώνας «Απεξάρτησης» και η Πρόληψη οφείλουν να είναι Λειτούργημα (Συνέντευξη στο Σ. Λαϊνά). ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 5: 71-76.
Μόνικα (2008). Εξάρτηση και Μετανάστευση. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 72-73.
Νικηφόρος (2008). Εξουσία, Τιμωρία και Παρέμβαση. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 66-68.
Οξύζογλου, Μ. (2008). Η Αρρώστια Συμφέρει. Μια κριτική ματιά με βάση την εμπειρία. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 6: 74-77.

.
Αναπηρία

.
Βουλγαρόπουλος, Ν. (2008). Αυτοβοήθεια και συμβουλευτική ομοτίμων. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 14-18.
Λαζαρίδου, Α. (2008). Εφ’ όρου Ζωής. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 7: 18-20.
Μορφούλης, Ι. Α. (2008). Προσπελασιμότητα στην Πόλη και τη Ζωή. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 7: 10-17.

.
Σωματική Υγεία

.
Αγγελή, Α. (2008). Όσα έζησα και ένιωσα. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 56-58.
Αμιτζόγλου, Κ. (2008). Καρκίνος: Η γνώση είναι δύναμη. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 52.
Μιχαλάκη, Ε. (2008). Σύλλογος Μεσογειακής Αναιμίας. Αγώνας, Δράσεις, Παρεμβάσεις. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 49-51.
Σαριδάκης, Ι. (2008). Μετά τον Καρκίνο κοιτάω μπροστά. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 53-55.
Σβάρνας, Γ. (2008). Θαλασσαιμία. Ο δρόμος προς την αποδοχή. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 46-48.
Παπαστολόπουλος, Π. (2008). Η απάντηση στη φθορά είναι η Δημιουργία. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 59-61.
Επανακτώντας το Συλλογικό – Διακήρυξη Συλλόγων και Εταιρειών για την Σωματική Υγεία σε συνεργασία με το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 8: 95-96.

.
Φυλακές

Ajmone, Τ. (2008). Ιστορίες σε Πρώτο Πρόσωπο για τις περιπτώσεις Ακούσιου Εγκλεισμού και στέρησης δικαιοπρακτικής ικανότητας. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 9: 39-49.
Κετίκης, Π. (2008). Μαρτυρία από το Ειδικό Κατάστημα Κράτησης Νέων Αυλώνας. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 9: 50-53.
Μαρτυρίες από τις Δικαστικές Φυλακές Διαβατών. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 9: 27-38.
Χατζηνικολάου, Α. (2008). Εκπαίδευση σε συνθήκες «Κοινωνικής Απαξίωσης» στις Δικαστικές Φυλακές Διαβατών. Ρωγμές σε ένα σύστημα. ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ψυχική ΥΓΕΙΑ, 9: 60-79.

.

ΛΕΡΟΣ - Από το ξεπέρασμα του ψυχιατρικού εγκλεισμού στην ίδρυση νέου στρατοπέδου συγκέντρωσης για πρόσφυγες και μετανάστες

ΛΕΡΟΣ, 25 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ

Από το ξεπέρασμα του ψυχιατρικού εγκλεισμού στην ίδρυση νέου στρατοπέδου συγκέντρωσης για πρόσφυγες και μετανάστες

Σάββατο, 13 Φεβρουαρίου 2016, 10 πμ, στην αίθουσα του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΛ), Ερμού 134, Θησείο.

Εχουν περάσει 25 χρόνια από τότε που ξεκίνησε η παρέμβαση για τον ριζικό μετασχηματισμό και την Αποϊδρυματοποίηση του ψυχιατρείου της Λέρου, ενός χώρου που έχει μείνει στην συλλογική ιστορική μνήμη ως η ορατή ενσάρκωση της εγγενούς βαρβαρότητας της κυρίαρχης ψυχιατρικής, η οποία, στη διαχρονική της συνέργια με τις εκάστοτε επίσημες κρατικές πολιτικές, εξακολουθεί, και μετά την εμπειρία της Λέρου, να λειτουργεί ως μηχανισμός κοινωνικού ελέγχου, ακύρωσης της υποκειμενικότητας, καταστρατήγησης των δικαιωμάτων και εξανδραποδισμού των ατόμων με «προβλήματα ψυχικής υγείας».

Οι χώροι αυτοί, που χρησιμοποιήθηκαν στην πρόσφατη, μεταπολεμική ιστορία για τον διαδοχικό εγκλεισμό διαφόρων ομάδων ανεπιθύμητων στην κυρίαρχη κοινωνική τάξη και εξουσία (ανταρτόπαιδες προς «εθνικήν αναμόρφωσιν», ψυχικά ασθενείς, πολιτικοί εξόριστοι στη διάρκεια της χούντας), ετοιμάζονται τώρα για τον εγκλεισμό προσφύγων και μεταναστών, όλων αυτών, των όλο και περισσότερων που, αν διασωθούν από τον υγρό τάφο του Αιγαίου (και την βίαιη απώθηση που προωθείται ως η επίσημη «πρώτη υποδοχή»), θα βρεθούν έγκλειστοι εκεί προκειμένου, σε εκτέλεση των εντολών της ΕΕ, να επαναπροωθηθούν με τη βία στην χώρα προέλευσης.

Ετσι, το ζήτημα της «ψυχιατρικής μεταρρύθμισης» (που ποτέ δεν έγινε), σε μια περίοδο πρωτοφανούς οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής κρίσης όπως η σημερινή, όπου το κυρίαρχο ψυχιατρικό παράδειγμα αποχτά τις πιο κατασταλτικές και βάρβαρες μορφές του, έρχεται στο προσκήνιο σε συγχρονικότητα με την βάρβαρη και δολοφονική μεταχείριση των «άλλων» απόβλητων του κυρίαρχου συστήματος, των εκατομμυρίων προσφύγων και μεταναστών που ακριβώς οι διεθνείς πολιτικές (οικονομική εκμετάλλευση, στρατιωτικές επεμβάσεις κλπ) του συστήματος αυτού δημιούργησαν.

Σε συνέχεια της συζήτησης «Λέρος, 25 χρόνια μετά», που άνοιξε στην ίδια την Λέρο, στην τριήμερη συνάντηση του περασμένου Ιουνίου, καλούμε όλους και όλες, που είναι σε αναζήτηση διαδρομών πέρα από την κυρίαρχη ψυχιατρική, που επιθυμούν να παλέψουν για «πόρτες ανοιχτές», στην επικοινωνία, στον ισότιμο διάλογο, στην λειτουργία των υπηρεσιών (χωρίς, δηλαδή, μηχανικές καθηλώσεις και απομονώσεις) και με πλήρη σεβασμό των δικαιωμάτων των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία, καθώς, επίσης, και ενάντια στις εξοντωτικές πολιτικές της «Ευρώπης φρούριο», για μια πολιτική «ανοιχτών συνόρων», που, ενάντια σε κάθε μορφής ρατσισμό, πραγματικά υποδέχεται, φιλοξενεί, στηρίζει και δεν εγκλείει σε «κέντρα κράτησης» (hotspot/στρατόπεδα συγκέντρωσης) πρόσφυγες και μετανάστες, να πάρουν μέρος και να συνεισφέρουν στην εκδήλωση-συζήτηση της 13/2/16 και στην συγκρότηση δράσεων αντίστασης ενάντια σε κάθε μορφή εγκλεισμού, αποκλεισμού και βάρβαρης αντιμετώπισης ψυχικά πάσχοντα, μετανάστη, πρόσφυγα.

Πρόγραμμα

10.00 : Προσέλευση

10.15 : Προβολή βίντεο

11.00 : Εναρξη εργασιών

Η εμπειρία της Αποϊδρυματοποίησης στο ΚΘΛέρου.

Πώς αυτό που παρουσιαζόταν ως αδύνατο έγινε δυνατό.

Συντονισμός : Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου

-Εικόνες από την ιστορία του στρατοπεδικού εγκλεισμού στη Λέρο.

-Μαρία Κακογιάννη : Το ξεκίνημα μιας πορείας μετασχηματισμού μέσα από την καθημερινότητα της πράξης. 

Σκέψεις και εμπειρίες από την συμμετοχή στην ομάδα εθελοντών Θεσσαλονίκης".

-Μαρία Γιαννοπούλου : "Η γλώσσα της  αλλαγής". 

-Χρύσα Κραβαρίτη : "Από την σιωπή του ασύλου στην συνάντηση με την ΄καλή, μεγάλη μουσική΄ ".

-Λάμπρος Γιώτης : "Η ομάδα θεάτρου ως μοχλός της Αποιδρυματοποίησης". 

-Γιώργος Ευθυμίου : "Η εμπειρία της παρέμβασης της εθελοντικής ομάδας φοιτητών 

του τμήματος Ψυχολογίας του ΑΠΘ, τον Ιούλιο 1999 και 2000, στο ΚΘ Λέρου". 

-Κώστας Μπαϊρακτάρης : "ΜΚΟ και κερδοσκοπικός ανθρωπισμός".

Συζήτηση

13.00 : Προβολή βίντεο

13.45 : Διάλειμμα

14.30 : Πρόσφυγες και μετανάστες: οι απόβλητοι της νέας εποχής.

Ζωές ανάμεσα στον υγρό τάφο του Αιγαίου και τον στρατοπεδικό εγκλεισμό.

Συντονισμός : Λυκούργος Καρατζαφέρης

-Δώρα Κουτσανέλλου :"Πώς η κεντρική και η τοπική εξουσία ακυρώνει τη δουλειά των αλληλέγγυων

με την δημιουργία hotspot/στρατοπέδου συγκέντρωσης στη Λέρο".
-Δέποινα Κωστοπούλου : "Πρόσφυγες και τραύμα: από τη βία του πολέμου στη βία του εγκλεισμού".

-Ατομικές ιστορίες και διαδρομές μετανάστευσης και προσφυγιάς: Ριάντ, Μωχάμετ, Φατίμα, Τζελάλ, Νταβίντ.

-Ελισάβετ Αντάπαση : "Αυτοοργάνωση και αλληλεγγύη : ένα κοινωνικό πείραμα στη Νοταρά 26".

-Χρύσα Κουκουτού : "Η κινηματική δράση με τους πρόσφυγες/μετανάστες σε μια 

αυτοδιαχειριζόμενη /αλληλέγγυα δομή φιλοξενίας. Διλήμματα και προκλήσεις".

Συζήτηση

Κλείσιμο : Κατερίνα Μάτσα

Ένας χρόνος κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – Τα αιτήματα των εργαζόμενων παραμένουν στον αέρα

Τετάρτη, 27 Ιανουαρίου 2016

πηγή: http://psi-action.blogspot.gr/

Αποχώρηση της Πρωτοβουλίας Εργαζόμενων / Απολυμένων στην Ψυχική Υγεία

από την ομάδα εργασίας του Υπουργείου Υγείας

Πέρυσι, τέτοια εποχή, εκλέχτηκε η νέα κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ δημιουργώντας την αίσθηση, σε ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας, ότι οι καταστροφικές πολιτικές που ακολούθησαν οι προηγούμενες κυβερνήσεις σε όλους τους τομείς θα μπορούσαν να ανατραπούν.

Η ίδια αίσθηση επικράτησε στον πολύπαθο χώρο της Ψυχικής Υγείας, όπου τα τελευταία επτά χρόνια οι εργαζόμενοι, και φυσικά οι ψυχικά πάσχοντες, βιώνουν τις τραγικές συνέπειες της υποβάθμισης και της διάλυσης των Μονάδων Ψυχικής Υγείας. Ειδικότερα, στους φορείς Ψυχικής Υγείας του μη-κερδοσκοπικού τομέα (γνωστοί και ως ΜΚΟ Ψυχικής Υγείας), στους οποίους έχει ανατεθεί από το κράτος ένα σημαντικό μέρος της “ψυχιατρικής μεταρρύθμισης”, η πλήρης απουσία εποπτείας και ελέγχου από το υπουργείο Υγείας οδήγησε στην ανεξέλεγκτη δράση των διοικήσεών τους. Τα κάποτε μεμονωμένα περιστατικά εργοδοτικής αυθαιρεσίας, παράνομων απολύσεων, συνδικαλιστικών διώξεων, εκβιασμών και τρομοκρατίας έλαβαν τη μορφή επιδημίας, όπως φάνηκε από τις δεκάδες καταγγελίες εργαζόμενων σε Μονάδες Ψυχικής Υγείας. Το ίδιο διάστημα, Μονάδες Ψυχικής Υγείας, χρηματοδοτούμενες από τον τακτικό προϋπολογισμό,άλλαζαν χέρια ή έκλειναν ανάλογα με τις διαθέσεις και τις σκοπιμότητες των διοικήσεων και του υπουργείου. Μέσα στο ίδιο θολό κλίμα, κάποιοι φορείς προσπάθησαν να εφαρμόσουν, παράνομα αρχικά και με τις ευλογίες των Λοβέρδου-Μπόλαρη στη συνέχεια, την παρακράτηση μέρους των συντάξεων των ψυχικά πασχόντων που φιλοξενούνταν στις Μονάδες τους.

Όλα αυτά τα χρόνια, οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες του υπουργείου Υγείας, όχι μόνο δεν άσκησαν τους απαιτούμενους ελέγχους και δεν διερεύνησαν τις καταγγελίες, αλλά αναλώθηκαν σε ένα επικοινωνιακό παιγνίδι, καταγγέλλοντας (!) τους φορείς για κακοδιαχεϊριση του δημόσιου χρήματος τη στιγμή που οι ίδιες ενέκριναν τις δράσεις και τις χρηματοδοτήσεις και κάλυπταν τις παρανομίες.

Η εκλογή του ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση, μιας παράταξης που συμπαραστάθηκεενεργά στους αγώνες των εργαζόμενων, υποστήριξε τα χρόνια αιτήματά τους καιανέδειξε τα μόνιμα προβλήματα στη Βουλή, θεωρήσαμε ότι θα ευνοούσε την απαλλαγή του χώρου της Ψυχικής Υγείας από το νοσηρό κλίμα που επικρατούσε και θα προωθούσε την αποκατάσταση του αισθήματος ασφάλειας και δικαιοσύνης για εργαζόμενους και λήπτες των υπηρεσιών. Εξάλλου, η εξασφάλιση της πολυφωνίας και της συμμετοχής είναι η βάση για το ξεπέρασμα της ιδρυματικής λογικής και την ουσιαστική ψυχιατρική μεταρρύθμιση.

Με βάση τα παραπάνω, εργαζόμενοι και απολυμένοι από το χώρο της Ψυχικής Υγείας απευθύναμε, αμέσως μετά την εκλογή του ΣΥΡΙΖΑ, μια ανοιχτή επιστολή στη νέα ηγεσία του υπουργείου Υγείας στην οποία συνοψίζαμε τα χρόνια προβλήματα του χώρου και δηλώναμε την πρόθεσή μας να βοηθήσουμε το υπουργείο ή/και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, εφόσον είχαμε δείγματα ότι η νέα κυβέρνηση είναι έτοιμη να συγκρουστεί με το προηγούμενο καθεστώς για να το αλλάξει.

Ακολούθησαν δύο συναντήσεις, η πρώτη με τον τότε αναπληρωτή και τώρα υπουργό Υγείας Ανδρέα Ξάνθο, στις 3 Απρίλη, και η δεύτερη με τον σύμβουλο του υπουργού, Θωμά Υφαντή, στις 11 Μάη.  Παρά το γεγονός ότι στις συναντήσειςαυτές δεν μας ανακοινώθηκε κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο δράσης, αναγνωρίσαμε ως θετικό στοιχείο το ότι οι συνομιλητές μας γνώριζαν και αποδέχονταν τα προβλήματα που τους εκθέσαμε και δήλωσαν την πρόθεσή τους να αλλάξουν την κατάσταση ακόμα κι αν χρειαστεί να συγκρουστούν με συμφέροντα. Σημειώνουμε ότι σε αυτές τις συναντήσεις, εκτός από μέλη της Πρωτοβουλίας εργαζόμενων και απολυμένων στην Ψυχική Υγεία, παρευρέθηκαν και εκπρόσωποι Σωματείων εργαζόμενων και ληπτών υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας.

Στις αρχές του Ιούνη, οι υπογράφοντες - μέλη της Πρωτοβουλίας εργαζόμενων και απολυμένων στην Ψυχική Υγεία κληθήκαμε να συμμετέχουμε σε ομάδα εργασίαςπου συστάθηκε από το υπουργείο Υγείας με σκοπό να υποβάλλει προτάσεις για τον περαιτέρω σχεδιασμό της Ψυχικής Υγείας.

Αποφασίσαμε να συμμετέχουμε στην ομάδα εργασίας, έχοντας ενημερώσει τα μέλη της Πρωτοβουλίας, μέλη Σωματείων και εργαζόμενους, ευελπιστώντας ότι θα έχουμε την ευκαιρία να αναλύσουμε και να υποστηρίξουμε τις προτάσεις που ήδη είχαμε υποβάλει με την ανοιχτή επιστολή και να βοηθήσουμε στη χάραξη μια διαφορετικής πολιτικής για την Ψυχική Υγεία. Συγκεκριμένα, δηλώσαμε συμμετοχή στις υπο-ομάδες για α) τα δικαιώματα των ψυχικά πασχόντων, β) τα κριτήρια, αξιολογήσεις και ελέγχους των Μονάδων και γ) τη λειτουργία των Μονάδων που λειτουργούν οι ΜΚΟ.

Σήμερα, μετά από ένα χρόνο κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ (και οκτώ μήνες λειτουργίας της ομάδας εργασίας του υπουργείου Υγείας για την Ψυχική Υγεία), θεωρούμε ότι είμαστε σε θέση να κάνουμε κάποιες διαπιστώσεις:

α) Καμία κίνηση δεν έχει γίνει από την πλευρά του υπουργείου για την αποκατάσταση του κλίματος ασφάλειας και δικαιοσύνης στις Μονάδες Ψυχικής Υγείας και καμία συνέχεια δεν είχε η συζήτηση που είχε ανοίξει με τον υπουργό Υγείας σχετικά με όσα είχαμε επισημάνει στην ανοιχτή επιστολή. Επίσης, καμία συζήτηση δεν γίνεται για τις Μονάδες που παρανόμως έκλεισαν, για τους απλήρωτους εργαζόμενους που βρίσκονται στα δικαστήρια για να διεκδικήσουν τα δεδουλευμένα τους, για τους εργαζόμενους που απολύθηκαν μόνο και μόνο επειδή ανέδειξαν και υπερασπίστηκαν τα δικαιώματα ψυχικά πασχόντων και εργαζόμενων. Καμία κουβέντα και για τους ασθενείς που συνεχίζουν να μεταφέρονται με περιπολικά ή καίγονται ζωντανοί σε ψυχιατρεία και κοινοτικές δομές, για τις κλειστές πόρτες και τις ιδρυματικές πρακτικές των “ανοιχτών” κοινοτικών δομών, για “φιλοξενούμενους” σε οικοτροφεία και ξενώνες που εξαναγκάζονται να πληρώνουν τις “δωρεάν” υπηρεσίες με το πενιχρό εισόδημά τους, για άπορους ασθενείς που περιφέρονται από νοσοκομείο σε νοσοκομείο για να βρουν τα φάρμακά τους…

Οι καταγγελίες των εργαζόμενων, από όσο γνωρίζουμε, συνεχίζουν να βρίσκονται στα συρτάρια του υπουργείου και καμία διοίκηση δεν έχει ελεγχθεί και λογοδοτήσει για τις αυθαιρεσίες της. Όσο για τη δημιουργία αυτοδιαχειριζόμενων Μονάδων με τη συμμετοχή εργαζόμενων, και ληπτών όπου αυτό είναι εφικτό, φαίνεται ότι ήταν άλλη μια προεκλογική δήλωση που ξεχάστηκε αμέσως μετά τις εκλογές, όπως και η σταδιακή ένταξη των Μονάδων στο ΕΣΥ.

Η απόσταση που έχει πάρει η κυβέρνηση από τις προεκλογικές της εξαγγελίες συντηρεί το κλίμα φόβου και τρομοκρατίας μέσα στους χώρους εργασίας, ενθαρρύνει την εργοδοτική αυθαιρεσία και, ταυτόχρονα, αποθαρρύνει τη συμμετοχή εργαζόμενων και ληπτών στη λήψη αποφάσεων και τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους. Ακόμα και η επανασύσταση των σωματείων, τα οποία φρόντισαν να διαλύσουν οι διοικήσεις με την ανοχή του υπουργείου Υγείας, φαίνεται ανέφικτη κάτω από αυτές τις συνθήκες.

β) Παρότι τα θέματα των υπο-ομάδων της ομάδας εργασίας που συμμετείχαμε είναι σημαντικά και θα έπρεπε να βρίσκονται σε προτεραιότητα, δεν έχουν ανοιχτεί ακόμα προς συζήτηση. Κατανοούμε ότι υπάρχουν πολλά και σοβαρά προβλήματα, τα οποία ο ΣΥΡΙΖΑ κληρονόμησε από τις προηγούμενες κυβερνήσεις, αλλά δεν κατανοούμε πως, για παράδειγμα, θα σχεδιαστούν αλλαγές και θα θεσπιστούν νόμοι αν δεν ληφθεί από την αρχή υπόψη η συνεχής παραβίαση των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων ή πως θα συνεχίσουν να χρηματοδοτούνται οι Μονάδες των ΜΚΟ χωρίς να έχει καν συζητηθεί το θέμα των κριτηρίων λειτουργίας και των ελέγχων.

Γνωρίζουμε ότι και οι προηγούμενες κυβερνήσεις είχαν συστήσει παρόμοιες ομάδες εργασίας και επιτροπές, των οποίων οι τελικές προτάσεις εξυπηρετούσαν συγκεκριμένες πολιτικές και συμφέροντα και γι΄αυτό δεν έγιναν ποτέ οι αλλαγέςπου απαιτούνται για μια ουσιαστική ψυχιατρική μεταρρύθμιση.

Δεν είναι τυχαίο ότι ενώ μένουν στα λόγια και στα χαρτιά, εδώ και 25 χρόνια, οι απαραίτητες προϋποθέσεις για τη μετάβαση από την ιδρυματική περίθαλψη στην κοινοτική φροντίδα, όπως η τομεοποίηση και η λειτουργία ικανοποιητικού αριθμού Κέντρων Ψυχικής Υγείας και ψυχιατρικών κλινικών στα Γενικά Νοσοκομεία, “διαφημίζεται” το κλείσιμο των ψυχιατρείων ως η “ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης” και απομένει να οριστεί η καταληκτική ημερομηνία.

Δεν είναι λοιπόν μόνο το τοπίο στην Ψυχική Υγεία που παραμένει ακριβώς το ίδιο με αυτό των προηγούμενων κυβερνήσεων, αλλά αισθανόμαστε πλέον ότι δεν υπάρχει η πολιτική βούληση για οποιαδήποτε αλλαγή.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, αποφασίσαμε να αποχωρήσουμε από την ομάδα εργασίας του υπουργείου Υγείας. Θεωρούμε ότι ακόμα και με την παρουσία μας σε αυτή την ομάδα συναινούμε στη συντήρηση μιας κατάστασης για την ανατροπή της οποίας αγωνιστήκαμε τα προηγούμενα χρόνια.

Α. Δημάκης

Α. Βασιλικόπουλος

Μέλη της Πρωτοβουλίας εργαζόμενων και απολυμένων στην Ψυχική Υγεία